Duygu GÖKSU
Türkiye zeytinyağı sektörü hem üretim, hem ihracat, hem de fiyat açısından gelmiş geçmiş en iyi sezonunu geride bırakmaya hazırlanıyor. Sektörün lokomotifi İspanya’da ise bu sezon rekolte yüzde 40-50 oranında geriledi. İtalya, Tunus ve Fas’ın da rekoltesinde düşüş yaşanması yurtdışında Türk zeytinyağına olan talebi artırdı. 2023 yılının ilk 6 ayında Türkiye’nin ihracatı miktar olarak yüzde 273 artarak 94 bin tona, değer olarak ise yüzde 401 artarak 442 milyon dolara yükseldi. Önümüzdeki sezon beklentilerini paylaşan sektör temsilcileri, rekolte tahmin çalışmaları öncesinde rakam vermek güç olsa da iç piyasada zeytinyağı fiyatlarındaki artışın içinde bulunduğumuz sezona göre daha sınırlı kalacağını belirttiler.
“Daha dengeli bir piyasa olacak”
Yapılan tahminlere göre 2023-2024 sezonunda dünya zeytinyağı üretiminin geçen yıla oranla daha yüksek olacağını dile getiren İzmir Ticaret Borsası Başkanı Işınsu Kestelli, “Türkiye’de özellikle çiçeklenme döneminde ortalamanın üzerinde seyreden sıcaklıklar ve ilkbahar yağışları meyve tutumunu olumsuz etkiledi. Bir üretim rakamı vermek için henüz erken ancak tüm sektör paydaşları geçen yılın altında bir rekolte elde edeceğimiz konusunda hemfikir” dedi.
Devam eden sezonda üretimin eksik olması ve stoklardaki gerilemenin dünyada zeytinyağı fiyatlarının yükselmesine neden olduğunu ifade eden Kestelli, “İspanya’da sızma yağının fiyatı iki kattan fazla artışla 8 Euro’nun üzerine çıktı. Yükselen talep ve fiyatlar, ülkemizde ihracatın artmasına ve iç piyasada fiyatın yükselmesine sebep oldu. Borsamızda geçen yıl 57 TL seviyelerinde olan sızma zeytinyağının dökme fiyatı 150 TL’ye kadar çıktı” dedi.
Kestelli, Türkiye’de üretimin bir miktar da olsa düşeceğini ancak bu yılki gibi yoğun bir ithalat talebi olmayacağı için daha dengeli bir piyasa oluşacağını dile getirdi. Dünyada miktar açısından geçen yıla göre daha iyi bir üretimin beklendiği yeni sezonda zeytinyağı fiyatlarındaki artışın da duracağını öngören Kestelli, “Fiyatları hasat sezonundaki arz talep dengesi belirleyecektir. Ama üretim maliyetlerindeki ciddi artış da göz önünde bulundurularak fiyatlar üreticiyi tatmin edecek düzeyde seyretmeli” diye konuştu.
“Üretim 150 bin tonlara gerileyebilir”
Rekolte tespiti süreci devam etse de ulaştıkları bölgelere bakıldığında meyve tutum düzeylerine göre önümüzdeki sezonda üretimin 150 bin tona kadar gerileyebileceğini söyleyen Aydın Ticaret Borsası Başkanı Fevzi Çondur, “Dünyada, İspanya ve İtalya için kötü senaryonun devam ettiği belirtiliyor. İspanya geçtiğimiz sezon bir önceki 1 milyon 600 bin tonluk üretimden 700 bin tonlara kadar gerilemişti. Önümüzdeki sezon da benzer bir rakama ulaşabileceği tahmin ediliyor. İtalya’da da kuraklık devam ediyor ve rekolte tahmini henüz yapılmasa da üretimde düşüş olacağı söyleniyor” şeklinde konuştu.
İspanya’da geçtiğimiz yıl 3,5 Euro olan zeytinyağı fiyatlarının bu sene 8,20 Euro’ya yükseldiğini söyleyen Çondur, “Uluslararası zeytinyağı piyasasında en büyük üreticilerde üretim rakamlarının çok düşmesi nedeniyle Türkiye’de de fiyatlar yükselecektir. İspanya’ya TL bazında 240 TL civarında sattığımız zeytinyağını, Türkiye’de 180 TL’ye satmaya çalışmak yanlış. Sahip olduğumuz değeri ihraç etmeliyiz. Zeytinyağı sektörü, engellemeler olmasaydı 1 milyar dolar eşiğini geçmek üzereydi” dedi.
Türkiye’de tüketim alışkanlıklarına göre zeytinyağının fiyatı düşse de tüketimin artmadığını dile getiren Çondur, şunları söyledi: “Türkiye’de zeytinyağı tüketimi 150 bin ton civarında gerçekleşiyor. Geçtiğimiz sezondan 60 bin ton civarında devir stoku var. Önümüzdeki sezon için de stok devri olacak. Yağımız bize yetiyor. Zeytinyağının tüketim miktarı Yunanistan’da 17 litreyken Türkiye’de ise hala 2 litre. Zeytinyağına verilen prim yıllardır 0.80 TL olarak uygulanıyor. 185 TL’lik yağ için üreticiden 3,70 TL stopaj alınırken, Avrupa’da 1,2 Euro destekleme yapılıyor. Üretim ve ihracatı desteklemenin farklı yolları varken, yasaklamalarla piyasayı regüle etmek zor.”
“Son tüketiciye 100 TL’den zeytinyağı satılsın”
Akhisar Ticaret Borsası Başkanı Alper Alhat ise, Türkiye’nin zeytinyağında piyasayı belirleyemediğini hatırlatarak; şu değerlendirmeyi yaptı: “İspanya ve İtalya dahil tüm dünyada eksik bir yıla giriyoruz. İspanya’da fiyatlar yüzde 100’ün üzerinde artışta. Zeytinyağı fiyatlarında yükselme devam edecek. Kurdaki herhangi bir yükselme de zeytinyağı fiyatındaki yükselmeyi hızlandırır. Günlük değil, önümüzü görebileceğimiz tutarlı politikaların belirlenmesi ve iç piyasanın desteklenmesi lazım. Raf fiyatları düşürülmek isteniyorsa, dar gelirli vatandaşlarımızın alışveriş yaptığı Tarım Kredi Kooperatifleri’nde, Et Süt Kurumu’nun sübvansiyonlu ucuz et satışı gibi, son tüketiciye 100 TL’den zeytinyağı sattıralım. Maliyet ile aradaki fark da Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) havuzunda biriken paradan karşılansın.”
