MURAT KÜÇÜK
En küçük atölyeden en büyük sanayi tesisine kadar, üretimin yapıldığı her noktada kullanılan takım tezgahları, önemini korumaya devam ediyor. Geçen yıllar içinde büyük değişim geçiren takım tezgahları, tıpkı sanayinin kendisi gibi giderek modernize oluyor ve daha otonom hale geliyor. Bir zamanlar basit el aletleri şeklinde nitelendirilen takım tezgahları, önce elektrikli-mekanik ekipmanlara, sonrasında da bilgisayarlı tam otomatik sistemlere dönüştü. Özellikle bilgisayarın üretim süreçlerine dahil edilmesi sonrası, bilgisayarlı nümerik kontrol sistemlerine (CNC) evirilen ve otomatik hatlara entegre edilen takım tezgahları, yıllardır yaptığı kesme, delme, taşlama, freze, pres ve işleme gibi birçok şekillendirme işini bugün insansız şekilde yapabiliyor. Günümüzde CNC makineler, dünyada üretimi en fazla olan ekipmanların başında geliyor. Bir diğer yandan geleneksel takım tezgahları da küçük atölyelerde hala yoğun şekilde kullanıldığı için onların da üretimi devam ediyor.
İhracatta 92 milyon dolardan 1,2 milyar dolara
Türkiye; hem atölyelerin kullandığı geleneksel takım tezgahlarının üretiminde hem de CNC tezgah üretiminde, bölgenin önemli aktörlerinden bir tanesi olarak kabul ediliyor. Sektörün çatı kuruluşu Takım Tezgahları Sanayici ve İş İnsanları Derneği’ne üye olan firmalar, iç talebin yaklaşık yüzde 80’ini karşılayabiliyor. İthal edilen ürünlerin ise büyük grubunu çok yüksek teknolojili ekipmanlar oluşturuyor. Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü verilerini incelediğimizde ise şöyle bir tablo karşımıza çıkıyor: Türkiye’nin takım tezgahları ihracatı 2000 yılında 92,5 milyon dolarken bu rakam 2010 yılında 505,8 milyon dolara yükseliyor. 2021’de 1,03 milyar dolarlık takım tezgahı ihraç eden ülkemiz, 2022 yılında ihracatını bir önceki yıla göre %19,7 artırarak 1,2 milyar dolar ulaştırma başarısı gösteriyor. Takım tezgahları ihracatımızın %12’si Rusya’ya, %8’i ise Almanya’ya gerçekleştiriliyor. İhracatımızda ilk 10 ülkenin payı %20, ilk 20 ülkenin payı ise %67 olarak kayıtlara geçiyor.
İthalatın yarısı Çin ve Tayvan’dan
Yurt dışından getirdiği takım tezgahlarına 2000 yılında 455 milyon dolar harcayan Türkiye’nin bu harcaması, 2010 yılında 1,3 milyar dolara yükseldi. Türkiye’nin takım tezgahları ithalatı 2022 yılında ise bir önceki yıla göre %11,3 artarak 2,5 milyar dolar seviyesine ulaştı. Takım tezgahı ithalatımızda yüzde 25’erlik paya sahip 2 ülke Çin ve Tayvan, en büyük tedarikçilerimiz olarak görünüyor.
Sektör 2023’ün ilk yarısından memnun
Bu yılın verilerine baktığımızda ise takım tezgahları sektörünün yılın ilk yarısında yüzde 8 büyüme kaydettiğini görüyoruz. 2022’de yurt içi satışlarda yüzde 11’lik artışla yaklaşık 1,87 milyar dolarlık katma değer yaratan sektörün bu sene sonunda 2 milyar dolarlık katma değere ulaşacağı tahmin ediliyor. Geçtiğimiz sene ise Türkiye’de 800 milyon dolarlık takım tezgahı üretildi. 2022’de bir önceki yıla göre ihracatını %19’dan fazla artırarak 1,2 milyar doları gören Türkiye takım tezgahları sektörü, 2023’ün ilk 6 ayında ihracatta yüzde 13’lük artışla 400 milyon dolara ulaştı. Yıl sonunda takım tezgahları kullanımının 2 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Takım tezgahlarından ihracata 25 milyar dolarlık katkı
Takım tezgahları; otomotiv, beyaz eşya, havacılık, medikal, makine, kalıpçılık ve savunma başta olmak üzere, imalatın ve sert metalin işlendiği her yerde kullanılıyor. Takım tezgahları kullanılarak işlenen hammadde, katma değerli ihraç ürünlerine veya ithal ikame ürünlere dönüşerek Türkiye ekonomisine önemli katkılar sağlıyor. Temel yatırım ve üretim makineleri kategorisinde değerlendirilen takım tezgahları, 2022 yılında yaklaşık 75 milyar dolar ihracat gerçekleştirilen otomotiv, beyaz eşya, havacılık, medikal, makine, kalıpçılık ve savunma sanayilerinin üretim becerileri için büyük önem taşıyor. 2022 yılındaki 1,88 milyar dolarlık kullanım değerine karşılık, takım tezgahları Türkiye ihracatına doğrudan 25 milyar dolarlık katkı sağladı. Bu hesaba göre devreye alınan her takım tezgahı, kendi değerinin 13,3 katı ihracat değeri yaratıyor. Takım tezgahları üretimindeki artış ve iç piyasadaki yüksek talep, Türkiye imalat sanayisinde işlerin yolunda gittiğinin bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Özellikle otomotiv, beyaz eşya, makine, savunma-havacılık ve tersane sanayisi gibi Türk sanayisinin omurgasını oluşturan endüstrilerden gelen talep, üretimin yanı sıra ihracatın da iyi bir döneme gireceğinin habercisi oluyor.
