Mehmet KAYA
Türkiye’de son dönemde Ar-Ge ve yeni ürün geliştirme dahil en hızlı büyüyen sektörlerden olan savunma sanayiinde büyük projelerde ürünler görünür hale gelmeye başladı. Savunma sanayiinde şirketlerin ayırdığı kaynak dışında en önemli mali katkı Savunma Sanayii Destekleme Fonundan geliyor. Bu fonun gelirleri arasında Hazine’den aktarılan tutarlar da bulunuyor. Yürüyen proje sayısının 700’ü aştığı ve tutarının da 75 milyar dolar dolayında olduğu sektörde, son 10 yılda genel bütçe harcamaları hariç, savunma sanayii destekleme fonuna aktarılan kaynak 165 milyar 699 milyon TL’ye ulaştı. 2018’den itibaren yıllık aktarım tutarları 15 milyar dolar ve üzerine çıktı. Enfl asyon ve kurun etkilediği 2022’de verilen tutar ise 55 milyar 775 milyon TL’ye ulaştı.
Fonun gelir ve giderleri gizlilik kapsamına alındı
Savunma sanayiindeki projeler, bütçe kaynakları, proje bazlı kaynaklar, şirketlerin kendi finansmanı ve Savunma Sanayii Destekleme Fonu'ndan gerçekleştiriliyor. 2010’lu yıllarda, faaliyet raporlarında fonun gelir ve giderlerine yönelik olarak bilgi veriliyordu. Ancak proje sayısının artması ve kritik önemde gizli projelerin de gündeme alınmasıyla fonun gelir ve giderleri gizlilik kapsamına alındı.
Fonun gelirleri, bütçe kaynakları, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’ndan aktarılan tutarlar, piyango vb. oyunlardan ayrılan paylar, MSB’nin kendi bütçesinden yaptığı aktarımlar ile bazı fonlardan Cumhurbaşkanı'nca aktarılan paylardan oluşuyor.
750 dolayında proje var
Savunma sanayiinde, ağırlığı büyük platform geliştirme ve inşa projeleriyle birlikte, Ar-Ge dahil geniş bir alanda yürütülen proje sayısı 750 dolayında açıklanmıştı. Proje tutarının da sözleşmesi imzalananların 60, devam edenlerle birlikte yaklaşık 75 milyar dolarlık bir tutara ulaştığı bildirilmişti.
Savunma sanayiinde uzun süredir devam eden projelerde en önemli kaynaklardan olan SSDF’nin toplam tutarı belli olmamakla birlikte, münhasıran bütçeden bu fona verilen tutarlar da belirlendi. Fonun piyango vb. kaynaklardan ayrılan paylarıyla, MSB payları ve bütçe ödeneğinin tamamı, normal Hazine yönetimi sistemi üzerinden geçiyor. Geçmiş yıllarda, tahakkuk edenden daha az miktarda aktarım yapılan yıllar oluyordu. EKONOMİ’nin derlediği verilere göre, bütçeden piyango ile MSB bütçesi hariç, doğrudan ödenek olarak aktarılan tutarlar, büyük kısmı son birkaç yıl olmak üzere 10 yılda 165.7 milyar dolara ulaştı. Fonun diğer kaynakları da dikkate alındığında, savunma sanayiinde kaynak kullanımının önemli miktarlara ulaştığı ortaya çıktı.
