HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Türkiye ile Suudi Arabistan arasında 17 Temmuz 2023’te imzalanan yenilenebilir enerji alanındaki anlaşma kapsamında, Türkiye’de ilave yenilenebilir enerji projelerinin desteklenmesine ilişkin yapılan anlaşma Resmi Gazete’de yayımlandı. Bu anlaşmada öngörülen projelerin tamamının hayata geçirilmesi halinde toplam yatırım büyüklüğü 2.5 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Anlaşmaya göre Faz 1 kapsamında1000’ er MWe büyüklüğünde Taşeli GES ve Sivas GES projeleri yanı sıra ek olarak Faz2 kapsamında da 3 bin MWe büyüklüğünde projeler geliştirilecek. Santraller projeyi yapacak şirketler tarafından 30 yıl süreyle işletilecek. Projede üretilecek elektrik enerjisinin satımı ve alımında uygulanacak tarifeler için ayrıca anlaşmalar imzalanacak. Projelerin geliştiricisi Suudi şirketler olacak ve bu geliştirici Suudi Arabistan tarafından atanacak. Yatırımcı şirket Türk makamlarıyla özel hukuk hükümlerine tabi yatırım anlaşması imzalayacak.
Mevzuat garantisi de verilecek
1000 MWe büyüklüğündeki bir proje için yatırımcı şirket 30 milyon Euro teminat mektubu verecek. İşletme döneminde ulusal mevzuatta projeyi olumsuz etkileyecek şekilde bir değişiklik olması durumunda, projenin ekonomik dengesini koruyacak şekilde değişiklik yapılabilecek. Her bir; yatırım, satın alma ve arazi kiralama sözleşmeleri için, kredi verenlerin müdahale etme haklarına dair doğrudan anlaşma imzalanacak.
Proje şirketi Türkiye’de ulusal mevzuata göre bir şirket kuracak ve geliştirici her bir proje şirketlerinde yüzde 100 hisse sahibi olacak. Ancak şirket, kendi payı ticari işletmeye geçiş tarihinin ikinci yılının bitimine kadar yüzde 51’in altına düşmeyecek şekilde başka tüzel kişiliğe paylarını devredebilecek. Hisse oranı alt sınırı ikinci yılın bitiminden itibaren ise yüzde 35 olacak.
Alım fiyatları nasıl olacak?
Sivas GES’te üretilen elektrik 5 yıl boyunca KDV hariç MWh başına 47.5 Euro’dan alınacak, fiyat takip eden dönemlerde ise 23.4 Eur/MWh olacak.
Taşeli GES’te ise fiyat 47.5 Eur/MWh ile başlayacak, daha sonra 19.5 EUR/MWh olacak.
Kaynaklar, geçen yıl Türkiye’de gerçekleştirilen YEKA GES ihalelerinde 32,5 ile 39,5 €/MWh fiyatlar çıktığını bildirdiler.
Türkiye’nin anlaşmanın onayına ilişkin prosedürleri tamamlaması 6 ayı geçerse bu tarifeler revize edilebilecek.
İletim masrafları Türkiye'den
Üretilen enerjinin sisteme verilmesi ve santralin iç tüketimi amacıyla sistemden elektrik alması amacıyla iletişim sisteminin kullanılmasına ilişkin geçerli olan tüm değişken, sabit ve ek iletim bedelleri alıcı tarafından karşılanacak. Anlaşmaya göre alıcı Türk tarafının atayacağı TEİAŞ’ın yerine geçebilecek tüzel kişilik olarak tanımlanıyor. Proje şirketi uzlaştırma dönemlerine dayalı olarak üretim planını bir gün öncesinden alıcıya sunacak. Bir gün öncesi üretim ile fiilen sevk edilen elektrik arasında yüzde 12.5’e kadar olan uzlaştırma dönemi esaslı sapmalardan alıcı sorumlu olacak. Proje şirketi, yüzde 12.5 sapmayı aşan her türlü fark için aylık 40 bin Euro’yu aşmamak üzere alıcıya sabit 5 Eur/MWh tarifesi üzerinden geri ödeme yapacak. Projelerin herhangi bir sebeple başarısız olması durumunda taraflar, doğrudan veya dolaylı olarak birbirlerine karşı hiçbir yükümlülük altına girmeyecek.
Anlaşmalar ülkelerin kendi usullerini tamamladıklarını diplomatik kanallar aracılığıyla bildirim tarihi itibarıyla yürürlüğe girecek. Yürürlük tarihinden itibaren 18 ay içinde Faz1 projelerine ilişkin yatırım ve satın alma anlaşmaları imzalanmaması halinde, taraflardan biri yükümlülük üstlenmeksizin anlaşmayı feshetme hakkına sahip olacak. Arazilerin imarına ilişkin her türlü iş EÜAŞ tarafından gerçekleştirilecek.
Teşviklerden belgesiz yararlanma imkanı
Projeler, teşvik belgesi almaksızın teşvik sistemi kapsamında sağlanan kurumlar vergisi anlaşmasından yararlanacaklar. Ayrıca Türk tarafı projelerin uygulanmasıyla bağlantılı olarak kullanılacak ekipman, malzeme, makine, alet, yedek parça ve sarf malzemelerinin ithalatı, ithalata uygulanan her türlü vergi, harç, mali yükümlülük, ücret, fon ve paylardan muaf olacak. Bunların yurt içinden temin edilmesi halinde de KDV muafiyeti uygulanacak. Vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’ye ilişkin indirim hakkı ise yürürlük tarihinden itibaren 10 yıl süreyle herhangi bir zamanaşımına tabi olmayacak.
