YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Hazır giyim ve konfeksiyon sektöründe Avrupa pazarındaki daralma sürerken, ihracatın yönü Rusya’nın çevresindeki ülkelere kayıyor. Türkiye’nin ocak-temmuz döneminde hazır giyim ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,4 azalarak 9 milyar 557 milyon dolara gerilerken, temmuz ayında yüzde 0,2 artışla 1 milyar 583 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildi. Genel tabloda daralma devam etse de pazar dağılımındaki değişim dikkat çekti. Bu değişimin en belirgin yaşandığı ülke 8,9 milyon nüfuslu Belarus oldu. Türkiye’nin Belarus’a hazır giyim ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 221,2 artarak 49 milyon dolardan 157,2 milyon dolara yükseldi. Temmuz ayında ise artış oranı yüzde 262,8’e ulaştı. Aynı dönemde Rusya Federasyonu’na ihracat yüzde 17,3 artışla 159,8 milyon dolar olurken, Belarus’un neredeyse Rusya ile aynı büyüklükte bir pazar haline gelmesi, ticaret rotalarında yaşanan dönüşümü gözler önüne serdi.
Polonya’nın yerini Belarus aldı
Sektör temsilcileri, birkaç yıl öncesine kadar Rusya’ya yönelik ticaretin önemli bölümünün Polonya üzerinden yürüdüğünü, ancak yaptırımların sıkılaşması ve denetimlerin artmasıyla birlikte bu hattın önemli ölçüde Belarus’a kaydığını belirtiyor. Rusya ile ortak gümrük alanında bulunan Belarus’un son dönemde lojistik ve dağıtım merkezi olarak öne çıkması, ihracat rakamlarına da doğrudan yansımaya başladı. Belarus’un yanı sıra Litvanya’ya yapılan hazır giyim ihracatının yüzde 472 artması da Rusya çevresindeki yeni ticaret güzergâhlarının güçlendiğini gösteren bir başka veri oldu. Ocak-temmuz döneminde Eski Doğu Bloku ülkelerine yapılan hazır giyim ihracatı da yüzde 32,3 arttı.
Yıllık rekor, yıl bitmeden geldi
Belarus’a yönelik uzun dönemli ihracat verileri de yaşanan değişimin boyutunu ortaya koyuyor. Türkiye'nin bu ülkeye hazır giyim ihracatı 2020 yılında 93 milyon dolar, 2021'de 93,3 milyon dolar, 2022'de 89,8 milyon dolar, 2023'te 104,4 milyon dolar, 2024'te ise 86,5 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2025 yılında 121,5 milyon dolara yükselen ihracat, 2026'nın yalnızca ilk yedi ayında 157,2 milyon dolara ulaşarak tüm yıllık performansları geride bıraktı. Hazır giyimdeki bu artış, Türkiye'nin Belarus’a yönelik toplam ihracatından da çok daha hızlı gerçekleşti. Türkiye'nin Belarus’a toplam ihracatı ocak-temmuz döneminde yüzde 22,1 artarak 635,6 milyon dolardan 776,3 milyon dolara yükselirken, hazır giyimdeki artış yüzde 221’i buldu. Böylece hazır giyim, Belarus ile ticarette açık ara en hızlı büyüyen sektör oldu.
Resmî veriler de işaret ediyor
Belarus’un resmî dış ticaret verileri de dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Belarus’un son beş yıllık hazır giyim ithalatına ilişkin ayrıntılı resmî seri kamuya açık bulunmuyor. Ülkenin istatistik kurumu Belstat, HS bazındaki ayrıntılı dış ticaret verilerini en son 2021 yılı için yayımladı. Buna göre Belarus’un örme ve dokuma hazır giyim ithalatı toplam 415,4 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2022 sonrasında ise ayrıntılı dış ticaret verileri sınırlı erişim kapsamına alındı. Uzmanlar, ayrıntılı istatistiklerin yayımlanmıyor olmasına rağmen Türkiye’nin yalnızca yedi ayda Belarus’a 157 milyon doları aşan hazır giyim ihracatı gerçekleştirmesinin, bu ülkenin yalnızca kendi iç pazarı için değil, Rusya başta olmak üzere bölge ülkelerine yönelik yeniden ihracat ve dağıtım merkezi olarak kullanıldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdiğini ifade ediyor.
Avrupa’da kayıp devam ediyor
Rusya çevresindeki pazarlarda güçlü artış yaşanırken Avrupa’da ise daralma sürdü. Ocak-temmuz döneminde Almanya’ya ihracat yüzde 12,3, Fransa’ya yüzde 13,4, Polonya’ya yüzde 16,8, İtalya’ya yüzde 9 ve Hollanda’ya yüzde 4,1 geriledi. Büyük pazarlar arasında yalnızca İspanya yüzde 5,3, ABD ise yüzde 6,5 artış gösterdi. Bu tablo, sektörün Avrupa’daki kayıplarını alternatif pazarlardaki güçlü artışlarla telafi etmeye çalıştığını ancak bunun toplam ihracattaki daralmayı durdurmaya yetmediğini ortaya koydu.
Beşinci sıraya kadar geriledi
Öte yandan hazır giyim sektörünün Türkiye ihracatındaki ağırlığı da azalmaya devam ediyor. Toplam ihracat içindeki payı 2023'ün ocak-temmuz dönemindeki yüzde 8,1 seviyesinden bu yıl yüzde 5,9'a gerilerken, sanayi ihracatındaki payı da yüzde 11,3'ten yüzde 8,3'e düştü. Bir dönem Türkiye'nin en fazla ihracat yapan ikinci sektörü olan hazır giyim, bugün otomotiv, kimyevi maddeler, elektrik-elektronik ve çelik sektörlerinin ardından beşinci sırada yer alıyor.
