MERVE YİĞİTCAN
ABD-İsrail ile İran arasında yaşanan savaşta Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla patlak veren plastik krizinin etkileri derinleşiyor. Krizden en fazla etkilenen Asya’da hammadde krizi birçok ürünün bulunurluğunu ortadan kaldırırken, Türkiye’de şu an için son mamulde bir kıtlık yaratmadı. Ancak birçok sektörde stres seviyesi arttı. Özellikle krize az stokla yakalanan ambalajda önümüzdeki 2 ay oldukça kritik. Savaş başından bu yana bazı hammaddelerde fiyat artışları yüzde 70-80’e ulaşırken, bundan kaynaklı olarak bitmiş ürünlerde fiyat artışının ortalama yüzde 30-50 olduğu belirtiliyor. Plastik sektörü temsilcileri savaşla beraber fırlayan fiyatların hammaddeye erişimi daha da güçleştirdiğini söylerken, bu durum nedeniyle piyasada birçok işletmenin müşterisiyle kavgalı olduğunu dile getiriyor. Sektör temsilcilerinin savaş başından bu yana plastik ithalatındaki vergilerin askıya alınması yönündeki talebi de Ticaret Bakanlığı’nı harekete geçirdi. Bakanlığın tıpkı gübrede olduğu gibi bazı plastik hammadde kalemlerinde de ithalat vergilerini belirli süre askıya almak için çalışmalara başladığı öğrenildi. Bu kapsamda Maliye Bakanlığı’nın da bir etki analizi üzerinde çalıştığı gelen bilgiler arasında.
Eroğlu: DİR’de ek süreye ihtiyaç var
PAGEV Başkanı Yavuz Eroğlu, hammadde tedarikindeki sıkıntıların aynı şekilde devam ettiğini söyledi. Hammadde fiyatlarında hem tedarik zincirindeki sıkıntılardan hem de spekülatif hareketlerden kaynaklı savaş başından bu yana ortalama yüzde 70-80 fiyat artışı yaşandığını anlatan Eroğlu, bitmiş ürünlerde fiyat artışının ise ortalama yüzde 30-50 mertebesinde olduğunu kaydetti. Şu an piyasada bitmiş ürünlerde bir kıtlık olmadığını dile getiren Eroğlu, “Ancak şu anki tedarik sıkıntıları aynı şekilde devam eder, firmalar ellerindeki stokları bitirirse, hammaddede yaşanan kıtlık bitmiş ürünlerde de görülmeye başlar. Bu noktada da en hassas sektör ambalaj. Çünkü sektör zaten bir süredir yaşanan ekonomik sıkıntılardan dolayı finansal olarak rahat değildi ve bu krize az stokla yakalandı. Tabii ambalajdaki kıtlık da birçok sektörü doğrudan etkiler. Şu anda piyasa allak bullak olmuş durumda. Bu fiyat artışlarını kimse kabul edemiyor. Herkes müşterisiyle adeta kavgalı” dedi. Ticaret Bakanlığı’nın plastik hammadde ithalatındaki vergileri kaldırmak üzere çalışmalar yapmasını memnuniyetle karşıladıklarını vurgulayan Eroğlu, şu ifadeleri kullandı: “Tıpkı gübre ithalatındaki gibi plastik hammadde ithalatında atılacak bu adım üretim üzerindeki baskıyı hafifletecektir. Biz de sektör olarak savaş başladığı andan itibaren bu taleplerimizi Bakanlığımıza iletmiştik. Bu dönemde beklediğimiz adımlardan biri de DİR belgelerinin kapatılması ile ilgili yasal süreye belirli bir dönem ek süre tanınması… Yanı sıra kamunun sabit fiyatlı ihalelerde fiyatları gözden geçirmesi gerektiğini de düşünüyoruz. Bunlara ilave olarak Petkim’in şu an piyasada talebin de yoğun olduğu bazı hammaddelerde ihracatının belirli süreyle durdurulması da taleplerimiz arasında.”
Kalebaşı: 2 aylık stok var, sonrası belirsiz
Ambalajlı Su Üreticileri Derneği (SUDER) Başkanı Yaşabey Kalebaşı, “Şu anda plastik ürünlerin terminiyle ilgili 2-3 ay sonrasını konuşamıyoruz” açıklamasını yaptı. Kalebaşı, “Mevcut stoklarımız 2 ay kadar götürebilir durumda. Ancak 2 ay sonrasında ne aksaklıklar olacağı hakkında kimsenin bilgisi yok. Şu an için şişe, kapak veya giydirme ambalajda doğrudan erişim sıkıntısı yok gibi görünüyor. Bizdeki stoklar ve tedarik ettiğimiz hammadde ile 2 ay kadar idare edebiliriz. Ancak 2 ay sonrası için kimse termin vermiyor. Önceki bağlantılarımızın hepsi iptal oldu. Belirli bir fiyattan, belirli periyotta alacağımız ürünler vardı, bunların hepsini iptal ettiler. Şu anda günlük yaşıyoruz. Şu anda 2 aylık stokumuzu artırmak için nereden mal bulursak fiyatına bakmaksızın temin etmeye çalışıyoruz, yani 2 aylık süremizi 3 aya, 4 aya uzatabilir miyiz diye bakıyoruz” dedi. Yüzde 70 civarında fiyat artışlarıyla karşı karşıya kaldıklarını, ancak bunları hemen fiyatlara yansıtamadıklarını dile getiren Kalebaşı, “Yangını körüklememek için fiyatlarımızı tuttuk ama bu hafta itibarıyla satış fiyatlarına yüzde 20’lik bir yansıma olacak. Ancak bu yüzde 20’lik artış da yeterli olmayacaktır. Kısa bir süre sonra dengeleyebilmek için en az 10-15 puan daha artış olabilir. Tüketicimizi zor durumda bırakmak istemiyoruz ama bu kaçınılmaz gibi görünüyor” diye konuştu. Uzak Doğu’da ve Suudi Arabsitan’da birçok üreticinin hammaddeye ulaşamadığı için üretimini durdurmak zorunda kaldığını aktaran Kalebaşı, “Savaş bugün bitse bile bu fabrikaların yeniden üretime dönmesi en az 2-3 ay vakit alacak. Yani sorun savaş bitse de devam edecek” ifadelerini kullandı.
Bahat: Hastaneler malzemesiz kalmaz, ama…
Asya ülkelerinde plastik krizinin tıbbi eldivenden medikal cihaza kadar pek çok üründe bulunabilirlik tehdidini artırdığı haberleri geliyor. Peki Türkiye’de şu an için hastanelerde son durum ne? Özel Hastaneler Derneği Başkanı Reşat Bahat, “Endişemiz çok büyük ama maliyetlerimiz artsa da malzemesiz kalmayız” ifadelerini kullandı. Bahat, şu an sektörde tedarik noktasında sıkıntı yaşanan bir ürün henüz olmadığını, ancak plastik esaslı ürünlerin çok pahalandığını söyledi. Ürün fiyatlarının savaş başından bu yana ortalama yüzde 40 arttığına dikkat çeken Bahat, “Ancak biz bu fiyat artışlarını doğrudan fiyatlarımıza yansıtmadık. Çünkü sektörde fiyatlar en iyi ihtimalle 6 ayda bir değişir. Ancak maliyetler yükselmeye devam ederse fiyatlarımıza erken güncelleme yapmak zorunda kalabiliriz. Şimdilik maliyetleri idare etmeye çabalıyoruz” diye konuştu.
