MERVE YİĞİTCAN
Orta Doğu’da tırmanan gerilim nedeniyle tedarik zincirinde yaşanan kırılma, üretimde de fiili duruşları beraberinde getirdi. Plastikte hem fiyat, hem erişim kaynaklı yaşanan kriz nedeniyle İstanbul, Gaziantep ve Konya gibi illerde çok sayıda plastik tesisi, çalışanlarını bayram iznine erken çıkardı. Sektör temsilcileri üretimi tehdit eden savaş karşısında kamudan korumacı önlemler talep ediyor. Plastik sektörünün ana girdisi olan polietilen hem fiyatların kontrolsüz yükselişi hem de tedarik yollarının tıkanması, üretim hatlarının durmasına yol açtı. Plastik ve plastiğe dayalı üretim yapan tesislerin önemli bir kısmı bayram tatiline erken çıkarken, sektör temsilcileri üretimin korunması için kamu ihalelerinde ‘mücbir sebep’ ilan edilmesini ve geçici süre ile hammadde üzerindeki ilave vergilerin kaldırılmasını talep ediyor. Hammadde piyasasındaki son durumu değerlendiren TOBB Plastik, Kauçuk ve Kompozit Sanayi Meclisi Başkanı Yavuz Eroğlu, plastik hammaddelerinde türlerine göre yüzde 60 ile yüzde 80 arasında değişen sert artışlar yaşandığını söyledi. Hammadde tedarikinin ağırlıklı olarak Orta Doğu eksenli olduğunu hatırlatan Eroğlu, dünya petrol ve doğalgaz rezervinin yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın da Türkiye’yi doğrudan vurduğunu dile getirdi.
Bu dönemde lojistik maliyetlerinin de benzer bir ivmeyle yüzde 70 oranında arttığına dikkat çeken Eroğlu, bölgeye çalışan sigorta şirketlerinin risk primlerini iki katına çıkardığını vurguladı. Söz konusu maliyet artışlarının bitmiş ürün üzerinde de etkilerinin baş gösterdiğine değinen Eroğlu, “Ambalaj sektöründe maliyetler ilk etapta yüzde 25 oranında yansıdı. Peynir kabından su şişesine kadar her alanda kullanılan plastik, tekstil, beyaz eşya ve otomotiv gibi lokomotif sektörlerde ciddi bir enflasyon baskısı oluşturacak” diye konuştu.
Sabit fiyatlı ihaleler sürdürülemez
Hammadde fiyatlarının öngörülemezliği ve erişim sorunları nedeniyle fabrikaların ‘erken bayram tatili’ kararı aldığını aktaran Eroğlu, üretimdeki yavaşlamayla ilgili şu ifadeleri kullandı: “Şu anda hammadde bu kadar pahalıyken ve tedarik sıkıntısı varken, imalathanelerin çok büyük kısmı bayram için erken tatile çıktı. Hatta bir kısmı geçen hafta itibarıyla üretimi durdurdu. Özellikle Gaziantep ve İstanbul’daki üyelerimizin çoğu, savaşın seyrini görmek için süre kazanmaya çalışıyor. Eğer petrol fiyatlarında bir geri çekilme veya barış umudu doğmazsa, yıllık izinlerin erkene çekilmesiyle kapasite kullanım oranlarında sert düşüşler yaşanabilir.” Sanayicinin bu süreçte korunmasının önemine dikkat çeken Eroğlu, özellikle kamu ihalelerine iş yapan firmalara yönelik önlem alınması gerektiğini savundu. Sabit fiyatlı ihalelerin mevcut hammadde artışlarıyla sürdürülemez olduğunu vurgulayan Eroğlu, kamunun bu durumu ‘mücbir sebep’ (force majeure) kabul ederek fiyatları ivedilikle gözden geçirmesi gerektiğini belirtti. Eroğlu ayrıca, akaryakıttaki eşel mobil sistemine benzer bir modelle, hammadde üzerindeki vergi yükünün 5-6 ay süreyle askıya alınmasının da enflasyonla mücadeleye de katkı sağlayacağını da sözlerine ekledi.
Hammaddedeki ek vergiler süreli kaldırılmalı
Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder, piyasadaki hammadde darboğazına dikkat çekerek, İstanbul, Gaziantep, Adana ve Konya gibi üretim merkezlerinde plastik üreticilerinin bayram tatilini 9 güne tamamlayarak tesisleri kapattığını kaydetti. Sorunun sadece lojistik kaynaklı olmadığını dile getiren Önder, bazı hammadde satıcılarının piyasayı gözlemlemek adına satışları durdurduğunu belirterek, “İçerideki bazı stokçular mal çıkarmak istemiyor, dışarıdan gelenler ise ulaşıma takılıyor. Fabrikalar, ellerindeki kısıtlı hammaddeyi verimli kullanabilmek ve talep zayıflığı nedeniyle stoklara mal basmak yerine üretimi durdurmayı tercih etti” dedi. Türkiye’deki yerli üretimin ihtiyacın yalnızca yüzde 12’sini karşıladığını hatırlatan Önder, plastik hammadde ithalatındaki ek vergilerin bu dönemde kaldırılması gerektiğini savundu. Önder, “Plastik artık sadece mutfak eşyası değil; medikalden otomotive kadar tüm sanayinin ana girdisi haline geldi. Üretim çarklarının dönmesi için özellikle PVC gibi kritik hammadde gruplarında vergisel düzenlemelerle piyasa rahatlatılmalı” değerlendirmesinde bulundu.
