YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Bu yıl 24’üncüsü düzenlenen Perakende Günleri 2025, sektör derneklerinin ortak basın toplantısı ile başladı. Toplantıda Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) Başkanı Alp Önder Özpamukçu, Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER) Başkanı Melih Şahinöz, Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Nuri Şapkacı, Taklitle Mücadele Derneği (TMD) Başkanı Selçuk Güzenge, Zincir Mağazalar Derneği (ZMD) Başkanı Serhan Tınastepe ve Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel perakende sektörünün mevcut durumunu, sorunlarını ve çözüm önerilerini masaya yatırdı.
Tınastepe'den üç öneri
Toplantıda konuşan ZMD Başkanı Serhan Tınastepe, geçen yıl haziran ayında başlayan daralmanın son 3 ayda çok daha derinleşerek tüm sektörlere yayıldığını anlattı. Daralmanın bu kadar uzun sürmesinin ve bundan sonra da derinleşerek devam edecek olmasının 3 sebebi olduğunu anlatan Tınastepe, bunları şöyle sıraladı: “İlki tüketicinin geliri maalesef gideri kadar artmadı. Yılın başında alınan ücret zamlarından daha yüksek bir fiyat artışı oldu. İkinci sebep tüketiciler borçlanamıyor. İnsanlar gelirleri kadar değil, borçlanabildikleri kadar harcar. Şu an hem borçlanma kanalı tıkalı hem de maliyetleri yüksek. Üçüncü neden ise Türkiye’nin hem yerli hem de turistler için pahalı hale gelmesi. Geçen yıl ile birlikte düşünüldüğünde turist alışverişi yüzde 50 daraldı” dedi. Tınastepe, çözüm önerileri konusunda ise ilk olarak diğer başkanlar gibi ara zammı işaret ederek, “İç talebi artırmamız için bir ara zamma ihtiyaç var. Ücretler arttığında harcama artıyor. Güçlü bir ara zammın ikinci yarıda sektörü büyütecektir. Bu noktada da kamuya haziran bitimi ile ikinci yarıda geçerli olacak ara zammın olması gerektiği noktasında tavsiyelerimizi iletiyoruz” diye konuştu. Tınastepe, diğer önerilerinin ise, “yüksek faiz ve düşük kur politikası uygulanıyor. Yüksek faiz ticari aktiviteyi olumsuz etkiliyor. İndirim politikasına hızlı girmemiz gerekiyor. Yüksek faizin uzun süre devam etmesinin enflasyonist etkisini görmeye başladık” dedi.
Rafta fiyat artışını kontrolünün temeli tarlada atılır
GPD Başkanı Alp Önder Özpamukçu, gıdanın perakendenin en canlı damarlarından biri olduğunu belirterek, Türkiye gibi tarımsal potansiyeli yüksek bir ülkede bu zincirin en başının güçlendirilmesi gerektiğini anlattı. Özpamukçu, “Tarımsal üretici fiyat endeksinde geçen yıl yüzde 60,7, bu yıl 27,5 yıllık artış yaşandı. Buna bağlı olarak gıda enflasyonu genel enflasyon üzerinde baskı yaratmaya devam etti. Bu artışı frenlemek biz perakendecilerin yönetebileceği bir süreç olmaktan çıktı. Raflarda fiyat istikrarını sağlamak istiyorsak bunun temeli tarlada atılır. Türkiye tarımda büyük potansiyele sahip ama bunun perakendeye yansıması sadece üretim ile değil planlama, teknoloji kullanımı, lojistik ve sürdürülebilir destek politikaları ile mümkün. Fiyat dalgalanmalarının önüne geçmenin yolu tarım ve perakendenin kopuk değil entegre bir sistem ile çakışmasından geçiyor” dedi.
Fiyat artışlarının perakendeye yansıması düşük oldu
BMD Başkanı Sinan Öncel, 2022 Nisan ayından 2025 nisan ayına kadar geçen sürede 100 liranın işçilik anlamında 519 TL, kira olarak 396 TL, dolar olarak 259 TL olduğunu belirterek ayakkabının ise bu süreçte yalnızca ise 201 TL’ye çıktığını anlattı. Bu fiyat artışlarının perakendeye yansımasının oldukça düşük düzeyde kaldığını vurgulayan BMD Başkanı Öncel, “Bir diğer konu da adet satışları ve cirolar. Fakat ciroların ne kadar karlı olduğu konusunda bir veri yok. Borsa şirketlerinin yarısının açıkladığı zarar, perakendeye de yansıdı. Cirolarımız artık kardan arındırılmış halde. Bu şekildeki ciro perakende sektörünü zora sokuyor. Şu an en önemli gündem maddemiz tasarruf. Ama küçük gibi görünen giderler bizi zorluyor. 60 şubeli bir markanın AVM’deki mal taşıma maliyeti yıllık 3 milyon TL’ye çıktı. Bu şirket bu kadar kar yapmak için 30 milyon TL ciro yapması gerekiyor. Yaşanılan süreçte imalat 88 yılından bu yana en zor üretim süreçleri ile karşı karşıyayız. İthalat vergilerinin orantısız artışları sektörü zorluyor. Turiste harcama yapmıyor yerli de yurtdışında alışveriş yapıyor. Bunlar çok çarpıcı veriler” ifadelerini kullandı.
Turist alışverişinde düşüş sektör için bir başka tehdit
AYD Başkanı Nuri Şapkacı, AVM’lerde ziyaretçi sayılarının yüzde 10 düştüğünü belirterek, en dramatik düşüşün yaşandığı kategorilerin ise giyim ve ayakkabı olduğunu kaydetti. Şapkacı, “Giyimde yalnızca yüzde 6,6 nominal artış görülürken ayakkabıda yüzde 12,3’lük bir daralma yaşandı. Yabancı turist alışverişinde yaşanan düşüş de sektör için bir başka tehdit. 2025’in ilk dört ayında, hem işlem adedi hem de satışlar TL bazında yüzde 40 oranında azaldı. Aynı zamanda Türk vatandaşlarının yurt dışı alışveriş eğiliminin artması da iç piyasada baskı yaratıyor. Yaz sezonuna girilirken turist sayısında artış olsa da, kişi başı harcama dolar bazında düşmeye devam ediyor. AVM’lerde yabancı yatırımcı oranı son 10 yılda yüzde 28’den yüzde 14’e düştü. Yatırımların yeniden canlanması için ticari gayrimenkul tanımının yapılması, konut ve ticari kira rejimlerinin ayrılması ve sözleşme serbestisinin korunması gerektiği belirtiliyor” dedi. TMD Başkanı Selçuk Güzenge de 25 yıl sonra derneğin adını Taklitle Mücadele Derneği olarak değiştirdiklerini hatırlatarak, kadrolarını yenilediklerini ve üyelerini de yine hızla yenilemeye devam ettiklerini belirtti. Güzenge, geride kalan dönemde AVM’lerde taklit ürünlerin sayısının azalması dolayısıyla da AYD’ye teşekkür etti.
Ev dışı tüketim 20 milyar dolara geldi
ETÜDER Başkanı Melih Şahinöz ise, ev dışı tüketimin son yıllarda meydana gelen gelişmelere adaptasyonda zorlandığını anlattı. Şahinöz, “çok fazla şikayet geldi pahalılık konusunda. Evet AB’ye göre de pahalı kaldık ama kur da yerinde kaldı. Bir restoranın hammadde girdisi yüzde 20-30’dur. En önemli girdisi işçiliktir. Sanayici olarak bakıldığında da kişi başı ödenen ücretlerde de biz pahalı kalıyoruz” dedi.
MARKA VE AVM’LERİN ARASINA BU KEZ REKLAM GİRDİ!
Başkanlar oturumunda AVM ve markaları karşı karşıya getiren bir diğer konu da reklam giderleri oldu. ZMD Başkanı Serhan Tınastepe, AVM’lerin son zamanlarda cazibesini yitirdiğini belirterek, “Özellikle reklam konusunda biraz vitesi boşa atmış gibiler. Bu kadar büyük ekosistemin döndüğü alanda 200-250 tanesi son derece faal. Burada hiç reklam yapılmaması, buraların cazibe merkezi haline gelmemesi bizi oldukça zorlar noktaya getirdi. Eskiden bu reklamlar yapılır, perakendeciye fatura edilirdi. Şimdi fatura edilemeyince reklam da yapılamıyor hale gelindi. Böyle olunca da AVM’ler cazibesini yitirdi” dedi. Konuşma üzerine söz alan AYD Başkanı Nuri Şapkacı ise 2018’de kiraların dövizden TL’ye dönmesi ve çıkan mevzuatla beraber toplanan reklam ücretlerinin tamamen iptal edilmesinin yatırımcıları zor durumda bıraktığını söyledi. Şapkacı, “Biz kira pazarlığı yaparken, reklam ortak alan da bu kadar diyorduk. Ama kamu bu pakette bir tarafın lehine kiracılardan reklam parası toplamayı yasakladı. Biz kiracılardan topladığımız reklam ücretinin de en az yüzde 50’si kadar cebimizden para koyuyorduk. Biz bunu kampanyalarda kullanıyorduk. Araba çekilişlerini düşünün. Eğlenceler, çekilişler bu paralar ile yapılıyordu. Bunları toplayamayınca da finansman giderleri nedeni ile reklam giderlerinde kısıtlamaya gidildi. Maalesef bu noktaya geldik” diye konuştu. Bu açıklamaya binaen söz alan BMD Başkanı Sinan Öncel de şu an yollarda binlerce pano var ve oralarda markaların reklam verdiğine dikkat çekti. Öncel, “Bu firmalar tedarikçilerine mal yaptırıyor. Ben ayakkabı ürettirdiğim fi rmadan reklam katkısı istemiyorum. İstersem ‘ben tedarikçiyim marka senin markan, ben bugün varım yarın yokum’ der. Dolayısıyla biz AVM’lerin ortağı değil, kiracıyız. Sözleşme sonunda ya tamam, ya devam ediyoruz. Ortak olmadığımız bir yere neden reklam yatırımı yapalım. Bizim bu konu ile ilgili devam eden davalar var. Hadi biz katkı sunmuyoruz. Ben AYD Başkanı Şapkacı’ya şunu öneriyorum. Biz o dönem toplam harcamanın yüzde 50’si kadar da biz cebimizden harcıyorduk diyordunuz. Yine harcayın o yüzde 50’yi. İlla bizden para almanıza gerek yok. Araba kampanyaları yapın güzel oluyordu onlar” diye konuştu.
