AYSEL YÜCEL/İSTANBUL
Türkiye otomotiv tedarik sanayii, küresel pazarlarda yaşanan dalgalanmalardan ve içeride derinleşen ekonomik sıkıntılardan sonra, şimdi de ABD’nin vergi kıskacıyla karşı karşıya. ABD Ticaret Bakanlığı’nın 18 Ağustos 2025 itibarıyla yürürlüğe soktuğu karar kapsamında, Türkiye’den ithal edilen çelik ve alüminyum içeren ürünlere yüzde 50 ek vergi getirildi. Karar, motor ve şanzımandan döküm parçalarına kadar geniş bir ürün grubunu kapsıyor. EKONOMİ’ye konuşan sektör temsilcileri, ek verginin kaldırılmaması halinde otomotiv tedarik sanayii için ABD pazarının fiilen kapanacağı uyarısını yaparak, hükümete acil diplomatik girişimlerde bulunarak sorunu çözme çağrısı yaptı. Aşınan rekabet gücü nedeniyle neredeyse 8 aydır yeni sipariş alamayan sektörde, borç yükü artarken, önde gelen bazı firmalar elektrik faturasını ödeyemez hale geldi. Yetkililer, ek vergi sorununun çözülmemesi halinde sektörde istihdam kaybının artmasından endişe ediyor.
ABD’nin açığını kapatma şansı yok!
Sektör temsilcileri, ABD’nin açığını AB pazarı ile kapatmanın da mümkün olmadığını dile getirerek, şu açıklamayı yaptı: “ABD ile Çin arasında yaşanan ticaret savaşları nedeniyle, Çin otomotiv tedarik sanayii, ABD ile yaptığı ticareti azaltarak, üretim kapasitesini Türkiye’nin de en büyük pazarı olan Avrupa’ya yöneltti. Dolayısıyla, Türkiye otomotiv tedarik sanayii Avrupa’da Çin’e karşı zemin kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya.”
■ ABD’ye ihracat ağustosta hız kesti
TİM’in verilerine göre, 2024 yılında Türkiye’nin ABD’ye yaptığı toplam otomotiv ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde 19’a yakın artışla 1 milyar 209 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2025 yılının ilk 7 aylık döneminde ABD’ye otomotiv ihracatı yıllık bazda yüzde 5 artarak 712 milyon dolara ulaştı. Temmuz 2025’te sektörün ABD’ye ihracatı yüzde 10 artmıştı. Ağustos ayında devreye alınan yüzde 50 ek verginin ardından, ABD’ye otomotiv ihracatı hız kesti. Ağustos 2025’te Türkiye’nin ABD’ye otomotiv ihracatı yıllık bazda yüzde 3,6 artarak, 101 milyon dolar oldu. Böylece, otomotivciler, Ocak-Ağustos 2025 döneminde yüzde 4,9 artışla ABD’ye 813 milyon dolar ihracat yaptı.
BÜTÜN DÖKÜM PARÇALARINI KAPSIYOR
TOBB Otomotiv Tedarik Sanayi Meclis Başkanı Alper Kanca, ABD’nin yayımladığı ‘232 Çelik Türevleri Tarife Listesi’nin motor, şanzıman, krank, dişli gibi neredeyse tüm temel parçaları kapsadığını vurgulayarak, “Eskiden yüzde 2,5 olan vergiye yüzde 50 eklendi. Sadece otomotiv değil, başka döküm parçalarının da işi çok zor” dedi. İstihdam kayıplarının kaçınılmaz hale geldiğini belirten Kanca, sektörde yaşanan sıkışmayı somut örneklerle anlattı: “8 aydır yeni sipariş alamıyoruz. Elektrik tüketimi düştü, yatırımlar durdu. Faaliyetlerini azaltan firmalar var. Bizim OSB’de, bazı üye sanayi şirketleri ciddi finansal sıkıntı içinde ve ödemelerde sorun yaşıyorlar. ABD’deki Trump çılgınlığı bize çok dokunmuyordu ama bu kez otomotive çok dokunacak gibi görünüyor. İstihdam kaybında hızlanma kaçınılmaz” dedi.
ABD PAZARI TAMAMEN KAPANABİLİR
Otomotiv Tedarik Sanayi İhtisas Organize Sanayi Bölgesi (TOSB) Başkanı Dr. Mehmet Dudaroğlu, ABD’nin attığı adımların Türk otomotiv tedarik sanayii için büyük tehdit oluşturduğunu vurgulayarak, “Yetkin insan gücü, uluslararası iş yapma deneyimi, teknolojik altyapısı ve kalitesi ile haklı bir üne sahip olan tedarik sanayimiz bugün ciddi bir tehdit altında. 2025 itibarıyla ‘Reciprocal Tariff’ kapsamında Türk ihraç ürünlerine önce yüzde 10, ardından yüzde 5 olmak üzere toplam yüzde 15 gümrük vergisi getirildi. Ayrıca 1 Ağustos 2025 itibarıyla ‘Section 232’ kapsamında uygulamaya başlayan yüzde 25 + yüzde 25 ek gümrük vergisi, otomotiv parça ihracatını bitirme noktasına getirdi” açıklamasını yaptı. Dudaroğlu, geçici olarak muaf tutulan kamyon parçaları grubunda da muafiyetin kaldırılmasının beklendiğini aktararak, “Bu vergi yükleri tedarik sanayimizin altından kalkabileceği yükler değildir. Eğer kaldırılmazsa ABD pazarı fiilen kapanmış olacak” dedi. Türkiye’nin 2024 yılında ABD ile 33 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaştığını hatırlatan Dudaroğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında varılan 100 milyar dolarlık ticaret hedefinin büyük yara aldığını söyledi. “Firmalar olarak bireysel çabamızla bu sorunu çözemeyiz” diyen Dudaroğlu, “Devletimizin üst düzeyde diplomatik girişimleri sayesinde çözümün bulunacağına inanıyoruz. ABD makamlarıyla ivedilikle müzakereler başlatılmalı. Ayrıca ABD’ye ihracat yapan kuruluşlara, vergi yükünü hafifletecek teşvikler verilmesi gerekiyor” diye konuştu.
BORÇLU FİRMALAR BÜYÜK SIKINTI YAŞAYACAK
Dövme Sanayicileri Derneği (DÖVSADER) Başkanı Cevat Kömürcü, çelik üreticileri ve çelik kullananların bu ek vergiden çok etkileneceğini belirterek, “Borcu olmayan bir süre götürebilir ama yatırım yapmış, borcu olan firmalar büyük sıkıntı yaşayacak, ayakta kalmakta zorlanacak” dedi. Sektör temsilcileri, siparişlerdeki daralma ve vergi yükleri nedeniyle önümüzdeki dönemde yatırımların erteleneceğini, istihdam kayıplarının artacağını, şirketlerin finansal dayanıklılığının daha da zayıfl ayacağını öngörüyor. Özellikle döküm ve çelik bazlı parça üreticilerinin kısa vadede ABD pazarından çekilmek zorunda kalabileceği ifade ediliyor.
"REKABET GÜCÜMÜZ CİDDİ ŞEKİLDE AŞINIYOR"
Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Yakup Birinci, söz konusu vergi artışının otomotiv tedarik sanayisini doğrudan etkileyeceğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: “ABD’nin çelik ve alüminyum içeren ürünlere uygulamaya başladığı ek vergi kararını yakından takip ediyoruz. Sektörümüz, ABD’ye ihracatını uzun yıllardır sürdüren ve ülke ekonomisine ciddi katkılar sağlayan bir konumda. Bu tür düzenlemelerin doğal olarak ihracatımız üzerinde etkileri olacaktır” dedi. Birinci, TAYSAD olarak sürecin devlet kanadıyla yakın temas hâlinde yürütüldüğünü kaydederek, “Üyelerimizin yaşayabileceği zorlukları bakanlıklarımızla paylaşıyoruz. Önümüzdeki dönemde sektörümüzün en az düzeyde etkilenmesi için elimizden gelen gayreti göstereceğiz. Ancak açık olan şu ki, rekabet gücümüz ciddi şekilde aşınıyor” diye konuştu.
