AYSEL YÜCEL/İSTANBUL
Türkiye otomotiv sektörü 2025 yılında ihracatta rekor kırarken, otomobil özelinde ortaya çıkan tablo sektörde alarm zillerini çaldı. Elektrikli araç dönüşümü, ana ihracat pazarı AB’deki daralma ve Çinli üreticilerin hızlı yükselişi, Türkiye’den ihraç edilen otomobillerde sert fren etkisi yarattı. Dolar bazındaki sınırlı artışa rağmen adetlerde yaşanan düşüş, rekabet gücünde ciddi aşınmaya işaret etti.
Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) 2025-2026 değerlendirme toplantısında paylaşılan verilere göre, Türkiye’nin toplam otomotiv ihracatı 2025’te yıllık yüzde 12 artarak 41,5 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ancak aynı dönemde otomobil ihracatı sadece yıllık yüzde 4 artarak 11,8 milyar dolarda kaldı. Parite etkisiyle dolar bazında artış yaşansa da adet bazındaki veriler sektörün kırılganlığını ortaya koydu. OSD verilerine göre, 2025 yılında toplam otomotiv ihracatı adet bazında yüzde 4 artarken, otomobil ihracatı yüzde 8 düşüşle 1 milyon 57 bin 920 adede geriledi.
Otomobilde dış ticaret açığı büyüyor
Sektörün en kritik başlıklarından biri dış ticaret dengesizliği oldu. Otomobilde 2024 yılında 4,8 milyar dolar olan dış ticaret açığı, 2025’te 7,7 milyar dolara yükseldi. Türkiye’nin sattığından daha fazla otomobil ithal ettiğini vurgulayan OSD Başkanı Cengiz Eroldu, “Bu tabloyu tersine çevirmek için üretimi artırmalı, iç pazara daha fazla yerli otomobil sunmalıyız” dedi.
Eroldu, otomotiv sanayinin 2025’te başarılı bir yılı geride bıraktığını ancak yapısal sorunların büyüdüğünü belirterek, “Toplam üretimimiz yüzde 4 artarak 1 milyon 419 bin adede ulaştı. Ancak otomobil tarafındaki dengesizlik ciddi bir risk oluşturuyor” ifadelerini kullandı. 2025 yılında toplam otomotiv üretimi bir önceki yıla göre yüzde 4 artarken otomobil üretimi ise yüzde 4 oranında azaldı. Bu dönemde, toplam üretim 1 milyon 419 bin 464 adet, otomobil üretimi ise 872 bin 538 adet düzeyinde gerçekleşti.
Kapasite kullanımı düşüyor
OSD Başkanı Eroldu, otomotivde kapasite kullanım oranının 2024’te yüzde 70 iken 2025’te yüzde 67’ye gerilediğini söyledi. Sektörün son yıllarda yatırımlarla kapasitesini 2 milyondan 2,2 milyon adede çıkardığını hatırlatan Eroldu, “Yatırım yapıyoruz ama kapasitemizi yeterince dolduramıyoruz. Yüzde 67-70 bandı rekabetçilik açısından sağlıklı bir seviye değil. Bu oranı yukarı çekmemiz gerekiyor” dedi. İç pazarda ise yerli araç payı tarihi dip seviyeye inerek yüzde 29’a düştü. 2024’te yüzde 31 olan otomobil ve hafif ticari araçtaki yerli payının bir yılda 2 puan gerilemesi, ithalata bağımlılığın arttığını gösterdi. Eroldu, “Yatırım kararları uzun vadeli alınıyor. Bugün yaşadığımız sorunların etkisini önümüzdeki yıllarda daha derin görebiliriz” dedi.
Alt kırılımlarda ise en çarpıcı düşüş traktörde yaşandı. Traktör üretiminde kapasite kullanım oranı yüzde 35’e kadar geriledi. 2016 yılında bu oranın yüzde 78 olduğunu hatırlatan Eroldu, “Tarımda işlerin iyi gitmemesi traktör talebini düşürdü, bu da kapasite kullanımına olumsuz yansıdı” değerlendirmesinde bulundu.
Tedarik sanayi baskı altında
Toplantıda tedarik sanayindeki rekabet kaybı da gündemin önemli başlıklarından biri oldu. 2024’te 14,8 milyar dolar olan tedarik sanayi ihracatı 2025’te 15,7 milyar dolarla sınırlı bir artış kaydetti. Eroldu, tedarik sanayisinde artışın yetersiz kaldığını belirterek, kur-enflasyon farkının yarattığı rekabetçilik kaybının orta vadede daha net hissedileceğini vurguladı. Eroldu, sanayicilere de çağrıda bulunarak, “Her şeyi devletten beklememeliyiz. Verimlilik konusunda bizim de adım atmamız gerekiyor” dedi.
Sektörün tüm zorluklara rağmen yatırıma devam ettiğini vurgulayan Eroldu, 2025 yılında OSD üyeleri tarafından 1 milyar 195 milyon dolarlık yatırım yapıldığını açıkladı. Son iki yılda Ford Otosan, Oyak Renault ve Tofaş başta olmak üzere birçok üreticinin yeni model ve kapasite yatırımları yaptığını hatırlattı. 2026 yılında Hyundai’nin Türkiye’de elektrikli araç üretimine başlaması, Oyak Renault’un yeni modeli Boreal’i devreye alması ve Tofaş’ın hafif ticari araç yatırımlarını tamamlaması bekleniyor. Eroldu, “Bu yatırımlar hafif ticari araç üretiminde Türkiye’yi yeniden Avrupa liderliğine taşıyabilir” dedi. Eroldu, 2025’te Türkiye’nin hafif ticari araç ihracatında 435.117 adetle tarihi rekor kırdığını söyledi.
‘Made in Europe’ kararı bekleniyor
Toplantının en kritik gündemlerinden biri de AB’nin kurumsal filolara yönelik “Made in Europe” düzenlemesi oldu. Avrupa Komisyonu’nun hazırladığı otomotiv paketinde, şirket filolarına verilecek teşviklerin Avrupa’da üretilmiş araçlarla sınırlandırılması öngörülüyor. Eroldu, bu düzenlemenin Türkiye açısından risk taşıdığına dikkat çekerek, “AB pazarında otomobil satışlarının yüzde 60’ı, hafif ticari araçların ise yüzde 90’ı kurumsal filolar üzerinden yapılıyor. ‘Made in Europe’ tanımının nasıl şekilleneceği kritik” dedi. Türkiye ile AB arasındaki otomotiv ticaretinin karşılıklı ve dengeli olduğunu vurgulayan Eroldu, “Türkiye otomotiv ihracatının yüzde 70’i AB’ye yapılıyor. AB’nin otomotiv ihracatının yüzde 8’i de Türkiye’ye. Türkiye, AB’nin dördüncü büyük pazarı. Bu kadar entegre bir yapı varken Türkiyesiz bir Avrupa otomotiv sanayi zor ayakta kalır” diye konuştu.
2026’da paralel seyir bekleniyor
OSD’nin 2026 projeksiyonuna göre, üretim ve ihracatta 2025’e paralel bir seyir öngörülüyor. Avrupa’da özellikle hafif ticari araç pazarında daralma sinyalleri olduğuna dikkat çeken Eroldu, yeni yatırımların bu riski dengeleyeceğini ifade etti. Eroldu, “2026’da pazarın 2025’e paralel gitmesini bekliyoruz. Yerli payını belirleyecek olan arzın artması. Yeni yatırımlar devreye girdikçe yerli payının da toparlanacağını öngörüyoruz” dedi.
“Montaja dayalı yatırımları doğru bulmuyoruz”
Çinli üreticilerin Türkiye’de üretim planlarına yönelik değerlendirme yapan OSD Başkanı Eroldu, “Türkiye’ye yatırım yapılmasını destekliyoruz, ancak sadece montaja dayalı yatırımları doğru bulmuyoruz. Türkiye’nin ihtiyacı katma değerli üretim ve Ar-Ge merkezleri. Sadece montaj yapan tesisler ülkeye uzun vadede fayda sağlamaz” dedi. Eroldu, BYD ve Chery’nin Türkiye’de yatırım planlarına yönelik soruya ise “Biz de basından takip ediyoruz. Henüz bize yapılan resmi bir başvuru yok” dedi
