MEHMET KAYA/ANKARA
Türkiye’nin 2024 atık verilerini değerlendiren Atık Yönetimi ve Atıktan Enerji Üreticileri Derneği (TAYED) Başkanı Ali Rıza Öner, kaynağında ayrıştırmanın atık yönetimi ve geri dönüşüm yoluyla ekonomiye kazandırılmasında kritik önemde olduğunu belirtti.
Yayımlanan TÜİK verilerine göre Türkiye’de 195 milyon ton atığın işlendiğini, bunlardan 139 milyon tonunun bertaraf edildiğini, 56 milyon tonunun ise geri kazanıldığını hatırlatan Öner, “Türkiye, evsel nitelikli atıklardan elektrik ve biyogazdan biyometan üretimi konusunda son yıllarda önemli adımlar attı. Birçok şehirde atıktan enerji elde edilmesi hem çevresel yükü azaltıyor hem de ekonomiye katkı sağlıyor.” dedi.
Öner, madenlere dikkat çekerek, madencilik faaliyetlerindeki artışa bağlı olarak istatistiklerde bu işletme atıklarındaki artışın faaliyetlerin artışından kaynaklandığını, siyanürlü altın üretimi atıkları dışında maden atıklarının tehlikeli atık olmadığını, dolgu olarak depolanıp maden faaliyeti bittiğinde rehabilitasyon için kullanılabildiğini hatırlattı.
TÜİK istatistiklerine göre işlenen atıkların yaklaşık üçte birinin geri kazanıldığına vurgu yapan Öner, evsel atıkların değerlendirilme alanlarından biri olan elektrik ve biyogaztan biyometan üretiminde Türkiye’nin önemli adımlar attığını vurgulayarak, “Birçok şehirde atıktan enerji elde edilmesi hem çevresel yükü azaltıyor hem de ekonomiye katkı sağlıyor. Sanayi kaynaklı yaklaşık 2 milyon ton tehlikeli atığın bertarafında ise özel tesislerin önemi büyük. Bu tür atıklar geri dönüştürülemediği için yakma tesislerinde bertaraf edilmesi gerekiyor. Arıtma tesislerinden çıkan çamurların kurutulup enerjiye dönüştürülmesi de hem çevre hem de belediye hizmetleri açısından önemini koruyor.” dedi.
Bölgesel bertaraf tesisi kurulabilir
Ali Rıza Öner, atık yönetiminde etkinliği artırmak için “bölgesel- havza temelli bertaraf tesisleri” kurmasını öneren Ali Rıza Öner, böyle bir yapılanmanın taşımacılık maliyetlerini azaltma, her bölgenin kendi ihtiyacına göre tesis modeli seçmesi ve çevresel izlemenin güçlendirilmesine katkı vereceğini vurguladı. Ali Rıza Öner, evsel nitelikli atıkların yönetiminde kaynakta ayrıştırmanın önemine vurgu yaptı. Sokak toplayıcılarının etkine dikkat çeken Öner, evsel atıklar içindeki geri kazanılabilir atıkların tesislere ulaştığında içindeki geri kazanılabilir ürünlerin oranının yüzde 1’ler seviyesine kadar gerilediğini, ulaşan bu miktarın yaklaşık yarısınız elektrik üretiminde kullanılabilir, naylon, tekstil, plastik benzeri malzemelerden oluşan önemli bir kısmının da çimento fabrikaları için alternatif yakıt nitelikli olduğunu belirtti.
Kaynakta ayrıştırma kritik önem taşıyor
Her türlü atığa yönelik kaynakta ayrıştırmanın kritik önemde olduğunu belirten Ali Rıza Öner, evsel nitelikli olanlarda, temiz bir geri dönüşüm malzemesi elde edilmesinin verimliliği önemli ölçüde artıracağını anlattı. PET şişelerin kirli olması ve karton-kağıt gibi malzemelerin ıslak-kirlenmiş olmasının önemli kayıplara yol açtığını örnek gösteren Öner, “Aslında burada ilk hedef, ıslak fraksiyonun, yani mutfak ve yeme-içme kaynaklı organik atıkların ayrılmasıdır. Bu adım başarıldığında, geri kalan tüm atık yönetim zincirinin verimi otomatik olarak artar. İkinci aşamada ise organik atıklarla birlikte cam şişelerin ayrı toplanması, geri dönüşüm süreçlerinin kalitesini ve ekonomik değerini belirgin şekilde yükseltecektir.” dedi.
