VEYSEL AĞDAR
ESRA SULTAN AZİZOĞLU/BALIKESİR
SALİM SÜRMELİ/SAMSUN
Çeltik hasadına sayılı günler kala sektörün gündemi kuraklık ve fiyat beklentisi oldu. Trakya, Marmara ve Karadeniz bölgelerinde bu yıl yağış azlığı ve su sıkıntısı nedeniyle çeltik üretimi ve ekim alanlarında daralma dikkat çekiyor. Gönen ve Biga’da kuraklık rekolteyi yüzde 30’a varan oranda düşürürken, İpsala ve Keşan’da da sınırlı daralma görüldü. Samsun’un Bafra ve Çarşamba ovalarında ise geçen yıla kıyasla hem üretim hem de ekim alanında artış var. Tarım Bakanlığı’nın tahminlerine göre Türkiye genelinde çeltik üretiminde yüzde 2,5 düşüş bekleniyor.
Üretim ve piyasa beklentilerine ilişkin EKONOMİ’ye değerlendirmelerde bulunan sektör temsilcileri, girdi maliyetleri ve su sorunlarını gerekçe göstererek TMO’dan 35 ile 45 TL arasında taban fiyat talep ediyor. Yeni mahsul çıktığında taban fiyat uygulaması ve piyasa talebinin fiyatları belirleyeceğini vurgulan üretici temsilcileri kuraklık ve su yönetimi sorunlarının çözümü, hem üretim hem de fiyat istikrarı açısından kritik öneme sahip olduğunu kaydettiler. Üreticiler, yüksek maliyetler ve su sıkıntısı karşısında TMO’nun adil bir fiyat belirlemesini ve üreticiyi mağdur etmemesini istiyor.
“Edirne’de 25 bin dönüm ekim dışı kaldı”
İpsala Ticaret Borsası Başkanı Necmi Sezer, çeltik üretiminde önemli illerden olan Edirne’de bu yıl yaklaşık 25 bin dönüm arazi ekim dışı bırakıldığını söyledi. Meriç Nehri ve Bulgaristan’dan sağlanan su kaynakları sayesinde üretimin ciddi şekilde etkilenmesinin önüne geçildiğini kaydeden Sezer, “Planlı su yönetimi ile 2025 yılı çeltik ekim alanları önemli ölçüde korunmuş oldu. Su sorununu çözdük, üretici rahatladı. Ağustos sonuna kadar can suyu desteği de devam ediyor” dedi. Rekolte tahmini için henüz erken olduğunu ifade eden Sezer, “Kurak geçen kış aylarından dolayı bazı üreticiler farklı ürünlere yöneldi. Bu nedenle sınırlı da olsa bir daralma yaşandı. Bu yıl Edirne genelinde 460 bin dönüm, İpsala’da ise 210 bin dönüm çeltik ekimi yapıldı. İl genelinde geçen yıla göre 25 bin dönüm az ekim var. Ancak, şu an tarlalarda olumsuz bir görüntü yok. Ancak dolu, sel, hastalık gibi doğal riskler her zaman var. Rekolteyi hasat sonrası net olarak göreceğiz” dedi.
Geçen yıl çeltik fiyatlarının çeşidine göre 22 ila 31 lira arasında değiştiğini hatırlatan Sezer, bu yıl için beklentilerini şöyle açıkladı: “Geçen yıl TMO alımlarında yüzde 29 artış yapılmıştı. Bu yıl ise en az yüzde 30–40 arasında bir artış beklentimiz var. Bu da 40-45 TL civarına denk geliyor. Bu oran üreticinin maliyetlerini karşılaması açısından sürdürülebilirliği sağlayacaktır.”
Keşan’da yüzde 15 daralma var
Keşan Ziraat Odası Başkanı Hasan Şen; Keşan’da bu yıl 6 bin dönüm arazinin ekim dışı kaldığını söyledi. Geçen yıl 44 bini kayıtlı olmak üzere yaklaşık 48 bin dönümde çeltik ekimi yapıldığın kaydeden Şen, sulama sıkıntısı olan bazı bölgelerde üreticinin alternatif ürüne yöneldiğini belirterek, 38 bin 500 dönüm arazide çeltik ekiminin yapıldığını belirtti. Çeltik ekim alanlarının Hamzadere Barajı sulama havzasında olduğu ifade eden Şen, “Ekim alanların da yüzde 15 daralma var. Buna rağmen verim kaybı beklemiyoruz” diye konuştu. Şen, geçen yıl, dönüm başı 800 kilo ile bin kilo arasında verim alındığını vurguladı.
“Hasadı tahmin etmek bile güç”
Türkiye’nin önemli çeltik üretim merkezlerinden Gönen ve Biga’da kuraklık nedeniyle üreticiler ciddi sıkıntılar yaşıyor. Bölgedeki Ziraat Odaları ve Ticaret Borsası başkanları, rekoltede en az yüzde 30 kayıp beklediklerini açıkladılar. Geçen yıl 100 bin dönüm arazide 80 bin ton çeltik elde ettiklerini kaydeden Gönenli çeltik üreticileri, ancak bu yıl kuraklığın üretimi vurduğunu söylediler. En iyi ihtimalle yüzde 30 kayıp beklediklerini vurgulayan Gönenli üreticiler, “Baraj suyunun tükenmesi halinde mahsulün yarısı kurur. Gönen’de 20 büyük çeltik fabrikası var ve yalnızca yerel üretimi değil, Biga ve Trakya’daki mahsulü de işliyor. Bu yıl su krizi nedeniyle hasadı tahmin etmek bile güç” diye konuştular.
Gönen Ziraat Odası Başkanı Kemal Arpacı, 3 bin çeltik üreticisinin kuraklıktan etkilendiği belirterek, “Her birinin ailesiyle birlikte yaklaşık 12 bin kişi doğrudan bu krizden etkileniyor. Rekolte kaybının yüzde 30 civarında olacağını öngörüyoruz. Çeltikten vazgeçen üreticiler ayçiçeğine yöneldi ancak toprak verimli olmadığı için zarar ettiler. Gönen’in su sorunu çözülmezse önümüzdeki yıllarda üretim daha da düşecek” ifadelerini kullandı.
“Biga’da ekim alanı yüzde 40 daraldı”
Biga Ziraat Odası Başkanı Mustafa Güray Ergün ise ilçede ekim alanının 110 bin dönümden 65 bin dönüme gerilediğini söyledi. Ergün şöyle devam etti; “Yağış kaybı yüzde 26 oldu. Barajlardan yeterli su sağlanamıyor. Bu yıl hasatta yüzde 30-35 azalma var. En çok kaybedeceğimiz ürün coğrafi işaretli Gönen Lüx Baldo pirinci olacak. Bu ürün ithalatla bile yerine koyulamaz. Üretilmezse hem ekonomik değer kaybolacak hem de Türk mutfağının damak tadı bozulacak.”
Bafra ve Çarşamba’da 17 bin dönüm artış var
Samsun’da çeltik üreticileri, açıklanacak TMO fiyatını merakla bekliyor. Türkiye’de çeltik tarımının en yoğun yapıldığı bölgelerden Bafra Ovası’nda bu yıl yaklaşık 160 bin dekar alanda çeltik ekildi. 2024’te bu rakam 145 bin dekar seviyesindeydi. Çarşamba’da ise ekim alanı 14 bin dekardan 16 bin dekara yükseldi. Böylece Samsun genelinde bir yılda toplam 17 bin dekar artış gerçekleşmiş oldu.
Bafra Ziraat Odası Başkanı Osman Tosuner, “Üretici meyve ve sebzeden zarar edince çeltiğe yöneldi. Bafra’nın 118 mahallesinden 55’inde çeltik ekiliyor. Bu yıl 120 bin ton, hatta daha fazla rekolte bekliyoruz. TMO’nun adil bir fiyat açıklamasını umuyoruz; kilobaşına 38-40 lira arasında” dedi.
“Su sıkıntısı çeltikten uzaklaştırıyor”
Terme Ziraat Odası Başkanı Ferda Ergün, “Girdi maliyetleri çok arttı, gübre, ilaç ve su fiyatları uçtu. 35-40 lira arasında fiyat bekliyoruz. Su sıkıntısı da üreticiyi çeltikten uzaklaştırıyor” ifadelerini kullandı. Çarşamba Ziraat Odası Başkanı Muammer Aydemir, TMO’dan birinci kalite için 45, ikinci kalite 40, üçüncü kalite 35 lira fiyat beklediklerini açıkladı. Alaçam Ziraat Odası Başkanı Hüseyin Bedir ise 25 bin dekar alanda üretim yaptıklarını, verimin iyi olduğunu ve 20 bin ton rekolte beklediklerini belirterek, artan maliyetlere dikkat çekti.
NECMİ SEZER:
Bu yıl Edirne genelinde 460 bin dönüm, İpsala’da ise 210 bin dönüm çeltik ekimi yapıldı. İl genelinde geçen yıla göre 25 bin dönüm az ekim var. Kurak geçen kış aylarından dolayı bazı üreticiler farklı ürünlere yöneldi. Bu nedenle sınırlı da olsa bir daralma yaşandı.
HASAN ŞEN:
Sulama sıkıntısı olan bazı bölgelerde üretici alternatif ürüne yöneldi, 38 bin 500 dönüm arazide çeltik ekimi yapıldı. Ekim alanların da yüzde 15 daralma var. Buna rağmen verim kaybı beklemiyoruz.
KEMAL ARPACI:
Rekolte kaybının yüzde 30 civarında olacak. Çeltikten vazgeçen üreticiler ayçiçeğine yöneldi ancak toprak verimli olmadığı için zarar ettiler. Gönen’in su sorunu çözülmezse önümüzdeki yıllarda üretim daha da düşecek.
MUSTAFA ERGÜN:
Yağış kaybı yüzde 26 oldu. Barajlardan yeterli su sağlanamıyor. Bu yıl hasatta yüzde 30-35 azalma var. En çok kaybedeceğimiz ürün coğrafi işaretli Gönen Lüx Baldo pirinci olacak. Türk mutfağının damak tadı bozulacak.
FERDA ERGÜN:
Girdi maliyetleri çok arttı, gübre, ilaç ve su fiyatları uçtu. Bu yıl TMO'dan kilogram başına 35-40 lira arasında alım fiyatı açıklamasını bekliyoruz. Su sıkıntısı da üreticiyi çeltikten uzaklaştırıyor
“TMO’nun fiyatı 40-45 TL arasında olacak”
Reis Gıda Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Reis, kuraklık ve zirai donun bazı bölgelerde çeltik verimini düşürdüğünü, diğer bölgelerde üretimin yıl ortalamasına yakın seyrettiğini söyledi. Geçen yıl Türkiye genelinde yaklaşık 1 milyon ton olarak gerçekleşen çeltik rekoltesiyle ilgili bu yıl TÜİK’in Mart ayında açıkladığı ilk tahmin raporunda %2,5 civarında bir kayıp öngörüldüğünü hatırlatan Reis, ancak sahadan gelen bilgilerin bazı bölgelerde kaybın daha yüksek olabileceğini söyledi. Edirne, Balıkesir, Çanakkale ve Samsun’da üreticilerle anlık bilgi alışverişinde bulunduklarını vurgulayan Reis, “İpsala, Keşan, Biga ve Gönen civarında su sıkıntısı nedeniyle ekim alanı ve verim biraz düştü, ancak Samsun Bafra gibi bölgelerde üretim neredeyse geçen yıl ile aynı seviyelerde” diye konuştu. Fiyat beklentilerini de değerlendiren Reis, dökme çeltik fabrikalarında gram ağırlığı düşük ürünlerin 70 TL’nin üzerinde talep gördüğünü belirtti. “Efe Yatkın türü ürünler geçen seneden kalan az miktar için 58-60 TL civarında işlem görürken, provize tipi ürünler 48-52 TL aralığında satılıyor. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin belirlediği taban fiyat uzun taneli Baldo tipi çeltik için 40-45 TL civarında olacak” dedi.
Üreticinin artık verimi yüksek çeşitlere yöneldiğini kaydeden Reis, “Trakya’da ekilen ürünlerin büyük çoğunluğu pilavda iyi netice vermeyen, fakat dekar başına yüksek verim sağlayan orta ve uzun taneli provize tipi tohumlardan oluşuyor. Maritsa ve Casanova türleri de uzun taneli seçenekler arasında yer alıyor” diye konuştu.
