İMAM GÜNEŞ/İSTANBUL
Türkiye'nin ihracatta güçlü olduğu endüstriyel mutfak ekipmanları ile ev ve mutfak eşyaları sektörlerinde son dönemde yaşanan gelişmeler, üreticiler arasında ciddi endişe yarattı. Sektör temsilcilerine göre paslanmaz çelik ithalatına getirilen ilave gümrük vergileri ve mevcut antidamping uygulamaları, üretim maliyetlerini yükseltirken ihracatçı firmaların uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflattı.
Endüstriyel mutfak ile ev ve mutfak eşyaları sektörlerinin temsilcilerinin verdiği bilgilere göre, söz konusu uygulamaların etkilerinin yalnızca altı ay gibi kısa bir sürede görülmeye başlandığı, çok sayıda işletmenin küçülmeye gittiği, bazı firmaların ise üretim kapasitesini düşürmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.
"Ne dediysek gerçekleşti"
Sektör temsilcileri, paslanmaz çelikte ek vergi uygulamalarının gündeme geldiği dönemde yapılan uyarıların bugün birebir yaşandığını savundu. Kaynaklar, "Paslanmaz çeliğe ek vergi gelirse işsizlik olacak, ihracat düşecek, ithalat artacak ve iç pazarda enflasyon oluşacak dedik. Bugün bunların tamamı gerçekleşmiş durumda" diye konuştu.
Sektör temsilcilerinin verdiği bilgilere göre, sektörün önde gelen şirketlerinden biri son dönemde yaklaşık 400 çalışanıyla yollarını ayırmak zorunda kaldı. Toplam istihdam kaybının ise 10 bin kişiyi geçtiği, bazı sektör temsilcilerine göre bu rakamın 15 bine kadar ulaştığı ifade edildi.
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ve sektör verileri de bu tabloyu destekliyor. Demir ve demir dışı metaller bünyesinde yer alan endüstriyel mutfak sektörü, 2026 yılının ilk beş ayında miktar bazında yüzde 17,63 gerileme yaşadı. Değer bazındaki düşüş yüzde 7,73 olurken, birim ihracat fiyatı yüzde 12,01 yükseldi. Birim fiyatlardaki yükselişte maliyet baskısının ihracat fiyatlarına yansıtılmasının etkili olduğuna dikkat çekildi. Sektörün son bir yıldaki fiyat artışının yaklaşık yüzde 12 seviyesinde gerçekleştiği belirtilirken, bunun temel nedeninin yükselen üretim maliyetleri olduğu ifade ediliyor. Paslanmaz çeliği yoğun kullanan bir diğer alan olan ev ve mutfak eşyaları sektöründe de ihracat performansı zayıflıyor. İlk beş aylık dönemde sektörün ihracat miktarı yüzde 10,51 azalırken, değer bazındaki kayıp yüzde 8,06 olarak gerçekleşti. Buna karşın birim fiyatlarda yüzde 2,74 artış yaşandı.
İthalat büyüyor, Çin baskısı artıyor
Sektör temsilcileri, ihracatçıların rekabet gücü zayıflarken ithalatın ise hızla arttığını belirtti. Geçen yıl sektörlerdeki ithalatın yaklaşık 1 milyar dolar arttığını ifade eden kaynaklar, benzer artışın bu yıl da yaşanabileceğini öngörüyor. Özellikle Çinli üreticilerin küresel talep daralması nedeniyle fiyatlarını agresif şekilde aşağı çektiği ve Türkiye pazarında daha görünür hale geldiği ifade edildi. Bir dönem Avrupa ve ABD pazarlarında Türk üreticilerin en büyük avantajlarından biri olan fiyat rekabetinin giderek kaybedildiği vurgulanırken, Çin'in artık iç pazarda da en güçlü rakiplerden biri haline geldiği dile getirildi.
Türkiye'nin geleneksel olarak dış ticaret fazlası verdiği sektörlerde yaşanan gelişmelerin en dikkat çekici sonucu ise dış ticaret dengesindeki bozulma oldu. Sektör kaynakları, son bir yıl içinde dış ticaret fazlasında yaklaşık 1 milyar dolarlık erime yaşandığını belirtti. İhracatın gerilemesi ve ithalatın artmasıyla birlikte, uzun yıllardır Türkiye ekonomisine net döviz kazandıran sektörlerin avantajının hızla aşındığı ifade edildi.
Antidamping kalsın, ilave vergi kalksın
Sektörün dikkat çektiği bir diğer konu ise mevcut vergi yapısı. Temsilciler, paslanmaz çelikte yüzde 4 seviyesindeki antidamping uygulamasının yanı sıra yüzde 12 ilave gümrük vergisinin bulunduğunu hatırlattı. Antidamping kararlarının uzun süre yürürlükte kaldığını, ancak ilave gümrük vergilerinin idari kararla daha hızlı değiştirilebildiğini belirten sektör kaynakları, en azından ilave gümrük vergisinin düşürülmesini talep etti.
İki yıl önce paslanmaz çelikte yalnızca yüzde 8 gümrük vergisi bulunduğunu anımsatan sektör temsilcileri, bugün toplam koruma oranının yüzde 16'ya ulaştığını ve bunun üretici ihracatçılar üzerinde ciddi maliyet baskısı yarattığını savundu. Sektör temsilcileri, vergilerin iki yılda önceki seviyelere geri gelmesi halinde sektörün rahatlayacağını belirtti.
PORSELEN VE ÇATAL-KAŞIK ÜRETİCİLERİ DE BASKI ALTINDA
Paslanmaz çelik maliyetlerindeki artış yalnızca endüstriyel mutfak ekipmanlarını değil, çatal-kaşık, servis ekipmanları ve bazı porselen üreticilerini de etkiledi. Sektör temsilcileri, son dönemde özellikle katma değeri düşük üretim yapan firmaların ayakta kalmakta zorlandığını, bazı işletmelerin faaliyetlerini sonlandırdığını veya üretimi ciddi ölçüde azalttığını belirtti. Üreticiler, mevcut vergi politikalarının gözden geçirilmemesi halinde önümüzdeki dönemde ihracat kayıplarının derinleşebileceği, istihdam kayıplarının artabileceği ve iç pazarda maliyet kaynaklı fiyat baskısının devam edebileceği uyarısında bulundu. Türkiye'nin küresel pazarlarda elde ettiği konumun korunabilmesi için paslanmaz çelikteki maliyet yükünün hafifletilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
