DERYA KARAYAĞIZ TAHMAZ
Okul alışverişinin belki de en keyifli tarafı, çocukların rengarenk çantalar, kalemler ve defterler arasından seçim yapması. Ancak kasaya gelindiğinde aynı alışveriş aile bütçesi açısından o kadar da keyifli olmayabiliyor. Tüm Kırtasiyeciler Derneği (TÜKİD) verilerine göre, bu yıl bir öğrencinin çanta, defter, kalem, suluk, beslenme çantası ve temel kırtasiye ihtiyaçlarından oluşan okul alışverişinin maliyeti yaklaşık 2 bin 500 liraya ulaştı. Geçen yıl 1.900-2.000 lira seviyesinde olan bu tutar yaklaşık yüzde 25 artışa işaret ediyor.
Üstelik ortada yalnızca toplam sepetin büyümesi yok. Ürün ürün bakıldığında da ailelerin karşılaştığı tablo farklılaştı. TÜKİD verilerine göre son bir yılda sırt çantasının fiyatı yüzde 45,45, mataranın yüzde 33,33, parmak boyasının yüzde 30,14, 12’li kurşun kalemin yüzde 25, beslenme çantasının yüzde 24,14 arttı. Yapıştırıcıda artış yüzde 20,69’a, kalem çantası ve kırmızı kalemde ise yüzde 20’ye ulaştı.
Her sınıfın masrafı aynı değil
Bir de işin “yeniden başlama” tarafı var. Çocuk bir üst sınıfa geçtiğinde her yıl sıfırdan alışveriş yapılmasa da özellikle birinci, beşinci ve dokuzuncu sınıf gibi yeni bir kademeye geçilen dönemlerde ihtiyaç listesi kabarıyor. Yeni çanta, yeni forma, ayakkabı ve kırtasiye ürünlerin aynı anda alınması gerekiyor. Çocuk büyüdükçe ihtiyaçlar da değişiyor. Bu nedenle okul alışverişinin maliyetini yalnızca bir alışveriş sepeti üzerinden değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Aileler artık bir ürünün yalnızca fiyatına değil, ne kadar süre kullanılacağına da bakmak zorunda. Daha pahalı ama dayanıklı bir çantanın birkaç yıl kullanılabilmesi, ilk anda fiyatı yüksek gibi görünen ürünü daha cazip hale getirebiliyor. TÜKİD de tüketicinin son dönemde fiyat-performans dengesine daha fazla önem verdiğine dikkat çekiyor.
Özel okulda rakam milyonlara çıkıyor
Özel okul tercih eden ailelerde ise hesap bambaşka bir boyuta taşınmış durumda. 2026-2027 döneminde özel okullarda eğitim ücretleri, okulun bulunduğu bölgeye, eğitim kademesine ve sunduğu hizmetlere göre ciddi farklılık gösteriyor. Bazı üst segment okullarda yalnızca eğitim ücreti 2,5 milyon liranın üzerine çıktı. Yemek, servis, kıyafet, kitap ve diğer hizmetler eklendiğinde toplam maliyet 3 milyon lira gibi oldukça yüksek rakamlara ulaştı. Ailelerin dikkat etmesi gerek bir nokta daha var. Okulun açıkladığı yıllık ücret aslında toplam eğitim bütçesinin tamamını göstermiyor. Özel okullarda kağıt üzerinde görünen eğitim ücretinin üzerine yıl içinde farklı kalemler eklenebiliyor.
Ucuz olan her zaman hesaplı değil
Bütçe baskısı arttıkça düşük fiyatlı ürünlere yönelmek anlaşılır bir tercih. Fakat özellikle çocukların doğrudan temas ettiği kırtasiye ürünlerinde fiyatın yanında ürün güvenliğini de hesaba katmak gerek. TÜKİD, velileri üreticisi veya ithalatçısı belli olmayan, etiketsiz ve ambalajsız ürünlere karşı uyarıyor. Boya, kalem, silgi ve yapıştırıcı gibi ürünlerde güvenilir markaların ve mevzuata uygun ürünlerin tercih edilmesi önemli. Çocuklar bu ürünleri gün içinde defalarca eline alıyor, küçük çocuklar ağızlarına bile götürüyor. Bu nedenle alışverişte yalnızca fiyat etiketine bakmamak gerekiyor. Özellikle boya kalemlerinde “EN 71 standardına uygundur” ibaresinin ve oyuncak niteliğindeki kırtasiye ürünlerinde CE işaretinin bulunması şart. TÜKİD ayrıca sprey boya ve yapıştırıcılarda su bazlı, solvent içermeyen ürünlerin tercih edilmesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Büyük şehirlerde servis fiyatları cep yakıyor
Kırtasiye alışverişi ailelerin okul öncesi bütçesini zorlayan önemli kalemlerden biri olsa da özellikle büyük kentlerde asıl yüklerden biri servis ücretleri. İstanbul’da 2026-2027 eğitim-öğretim yılı için belirlenen tarifede 0-1 kilometrelik güzergahın yıllık azami ücreti 39 bin 970 lira. Mesafe 9-11 kilometreye çıktığında yıllık ücret 58 bin 923 liraya, 23-25 kilometrede ise 93 bin 924 lira gibi yüksek meblağlara ulaştı. Ankara’da da bu yıl servis ücretleri yüzde 25,49 arttı. Yıllık ücretler mesafeye göre 27 bin 331 liradan başlayıp 40 bin 433 liraya kadar çıkıyor. İzmir’de ise yüzde 35’lik artışla birlikte yıllık servis ücretleri 0-3 kilometrede 32 bin 850 liradan, 36-40 kilometrede 83 bin 250 liradan hesaplanıyor. Servislerde bazı öğrenciler için rehber personel ücreti de ayrıca ödeniyor. Servis gideri, özellikle iki çocuğunu okula gönderen aileler açısından toplam eğitim bütçesini daha da yukarı çekiyor. Özellikle büyük şehirlerde ulaşım maliyetinin yüksek olması, okul seçiminde de ailelerin hesabına dahil ettiği başlıklardan biri. Çocukların forma, okul ayakkabısı, eşofman, spor ayakkabısı ve mont gibi giyim ihtiyaçlarının da yenilenmesi gerekiyor. Özellikle ilkokula yeni başlayan çocuklarda ihtiyaç listesi daha kapsamlı hale geliyorken. Buna beslenme giderleri, kantin harcamaları ve okul içinde düzenlenen etkinlik, gezi veya sosyal faaliyetler için yapılan ödemeler de eklendiğinde eğitim masrafı yıl boyunca devam eden bir bütçe kalemine dönüşüyor.
