YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Tüketicilerin yeme içme harcamalarında kredi ve banka kartı verileri ciddi bir düşüşe işaret ediyor. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, Mart 2025’te yeme içme sektöründe banka ve kredi kartlarıyla yapılan işlem adedi 200 milyon adet ile son 12 ayın en düşük seviyesine geriledi. Aynı ayda işlem tutarı ise 87 milyar TL olurken, bu tutar da reel olarak bir önceki yıla göre önemli ölçüde düşüş gösterdi. Geçen yılın Mart ayında işlem tutarı 60 milyar TL olarak kaydedilmişti. Bu tutar nominal olarak yüzde 45 gibi artışı işaret etse de aynı dönemde yeme içme kaleminde yıllık enflasyonun yüzde 43,38 olarak gerçekleştiği düşünüldüğünde reel artışın yüzde 1,1 seviyesinde kaldığı görüldü. Ancak işlem adetlerindeki düşüş, toplam reel harcamanın yataydan düşüşe geçtiğini gösteriyor. Bir başka ifadeyle, yeme içme harcamaları reel olarak neredeyse yerinde sayarken, tüketicilerin dışarda yeme-içme sıklığı azaldı. 2024 yılı boyunca işlem adedi ortalama 225 milyon civarındayken, 2025’in ilk çeyreğinde bu ortalama 211 milyona geriledi. Özellikle şubat ve mart aylarında 200 milyon bandına düşen işlem adedi, son iki yılın en düşük değerlerini gösterdi.
Toplam banka ve kredi kartı harcaması içinde de yeme-içme harcamasının oranında gerileme yaşanıyor. Geçen yılın mart ayında 1,2 trilyon TL olan toplam kart harcaması içinde yemek harcaması yüzde 5’lik pay alırken bu oran bu yılın aynı döneminde yüzde 4,97’ye düştü. Sektör temsilcileri, hem fiyat artışları hem de alım gücündeki daralma nedeniyle dışarda yeme içme sıklığının azaldığını belirtiyor. Yılın ilk çeyreğinde enflasyonist baskılar ve fiyatlama davranışlarının da etkisiyle bu düşüşün devam edebileceği öngörülüyor.
İşlem başına tutar 435 TL
Yine işlem başına ortalama tutar, 2024 Ocak ayında 273 TL iken, 2025 Mart’ta 435 TL’ye yükseldi. Bu, yüzde 59 oranında nominal bir artışa işaret ediyor. Ancak aynı dönemde yeme içme enflasyonu yüzde 43,38 olduğundan, işlem başına tutar reel olarak yaklaşık yüzde 11 arttı. Buna karşın işlem adedi azaldığı için, toplam hacimdeki artışın tüketimden değil, fiyatlardan kaynaklandığı anlaşılıyor.
Gelir erozyonu alışkanlıkları değiştirdi
Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği (TURYİD) Başkanı Kaya Demirer, paranın satın alma gücündeki düşüşün herkesin yaşam alışkanlıklarında kaçınılmaz değişiklikleri beraberinde getirdiğine dikkat çekerek, “Bu değişikliklerden biri de ev dışında yemek yeme alışkanlığında yaşanıyor. Maliyet artışlarını sınırlı bir dönem için fiyatlara yansıtmamaya çalışan işletmeler belirli bir dönem sonrası zorunlu olarak bir miktar fiyat artışlarına gitmek zorunda kalıyorlar. Buna karşılık gelir artışlarının fiyat artışları karşısında yetersiz kalması, tüketicileri zorunlu harcamalar dışındaki kalemlerde daha temkinli davranmaya itti. Bu durum, özellikle dışarıda yeme içme gibi harcamalarda işlem adetlerinin azalmasına neden oldu” dedi.
“Sömestr tatili ve Ramazan ayı etkili oldu”
Kaya Demirer, bu yılın ilk çeyreğinde yemek harcama adetlerinde düşüşün sebeplerini şöyle açıkladı: “Ocak, Şubat ve Mart aylarında yeme içme sektöründe kartlı işlem adetlerinde gözlemlenen düşüşte birkaç önemli faktör etkili oldu. Ocak sonunda başlayan ve Şubat başına kadar süren sömestr tatili ile birlikte vatandaşların seyahat planları, yeme-içme harcamalarının geçici olarak azalmasına yol açtı. Mart ayının Ramazan ayına denk gelmesi ise bu düşüşü pekiştirdi. Oruç tutan vatandaşların dışarıda yeme içme alışkanlıklarına ara vermesi, özellikle gündüz servis ağırlıklı işletmelerde işlem sayılarında belirgin bir azalma yarattı. Sert gecen hava şartları ramazan ayı ve akabinde uzun süren Ramazan Bayramı ve paskalya tatili dönemlerinin takvimsel olarak bir önceki seneye göre kaymaları da 2024-2025 mukayeselerinde dikkate alınması gereken etkenler.”
