HÜSEYİN GÖKÇE - ESRA SULTAN AZİZOĞLU
ANKARA/İZMİR - Kuş gribi nedeniyle yumurta arzında yaşanan daralma ve buna bağlı fiyatların yükselişini önleme amacıyla geçen ay yumurta ihracatına kg başına 50 cent Destekleme Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kesintisi getirilmişti.
İhracatın cazibesini ortadan kaldırarak üreticilerin iç piyasaya ürün arzını artırmaları amacıyla getirilen bu kesinti fiyatları etkileyince, bir anlamda yumurta ihracatını fiilen imkansız hale getirecek başka bir düzenleme yapıldı. İlk düzenlemenin şokunu atlatmaya çalışan sektöre, bu kez kg başına 1.5 dolarlık DFİF kesintisi sürprizi yapıldı. Yani ihraç edilen her 1 kg yumurta için 1.5 dolar DFİF kesintisi olacak.
İhracat imkansız hale geldi
1 koli yumurta ortalama 2 kg civarında olduğu göz önünde bulundurulduğunda, ihraç edilen 30 yumurta için 3 dolar civarında DFİF kesintisi yapılacak. Başka bir ifade ile 1 koli yumurta için 117 lira, ihraç edilen her bir yumurta için ise yaklaşık 4 lira DFİF kesintisi yapılmış olacak.
Bu durumda, ihracatçılar artan maliyetleri fiyatlarına yansıtırlarsa ihracat büyük ölçüde sıkıntıya girmiş olacak.
Sektöre maliyeti 300 milyon dolar
Yumurta ihracatının fiilen imkansız hale gelmesine ilişkin göstergeler ise sektörün geçen yılki performansından hesaplanıyor. Geçtiğimiz yıl 200 bin ton yumurta ihracatı karşılığında 450 milyon dolar civarında gelir elde edildi. Yani 1 kg yumurta ihracatında elde edilen gelir 2.2 dolar civarında. Bu durumda sektör 2.2 dolara ihraç ettiği yumurta için devlete 1.5 dolar fon ödeyecek.
İhracatın geçen yılki seviyesini koruması halinde 200 bin ton yumurta ihracatı karşılığında yapılacak kesintinin tutarı 300 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, yaptığı yazılı açıklamada alınan ilk önleme rağmen fiyatların yükseldiğini bu yüzden fiyat istikrarına katkı sağlamak amacıyla yeni önlemin yürürlüğe girdiğini bildirdi.
Mehmet Aytekin: Stratejik ürün olan yumurta desteklenmeli
EKONOMİ’ye açıklama yapan Bandırma Yumurta Üreticileri Birliği Başkanı Mehmet Aytekin; sektörde hastalık kaynaklı arz azalması olduğuna dikkat çekti.
Türkiye’nin kendi iç dengelerini korumak adına kota koyduğunu ifade eden Mehmet Aytekin; “Stratejik bir ürün olan yumurta, et ve sütün hem ürün bazında hem de üretici bazında daha çok desteklenmeye ihtiyacı var. Şubat ayında belirlenen kilo başına 50 centlik fona karşın ABD bizden haftalık 20 ila 30 konteyner civarında yumurta alımına devam etti. Aldıkları yumurta Türkiye üretimi için çok büyük miktar değil. Ancak ülkemiz için fiyat artıran unsur arzın düşük olması. Konya ile başlayıp Afyon ile devam eden hastalıklarından ötürü üretimimizde azalma mevcut. Öte yandan yumurta üreticisinin girdi maliyetlerinin döviz kuru üzerinden olması, lojistik ve işçi maliyetlerindeki artan maliyetler üretimi zorluyor. Üretim tekrar dengeye gelene kadar bu artış kısa süreli olmak koşulu ile makul. Üretim dengeye geldiğinde Türk yumurta üreticisinin ihracat yapabilmesi adına bu fonlamanın ileride kaldırılması gerekiyor” şeklinde konuştu.
Yumurtaya getirilen 1,5 dolar fon aceleyle alınmış ihracatı durduracak bir karar
Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkanı Bedri Girit, yumurta ihracatındaki 50 centlik kesintinin 1,5 dolara yükseltilmesini aceleyle alınmış ve yumurta ihracatına büyük zarar verecek bir karar olarak nitelendirdi.
Ankara’nın yumurta ihracatına getirdiği 50 cent kesintiyi “Ramazan ayına özel” diye kendileriyle paylaştığını ve Ramazan ayı bitimiyle kaldırılacağı beklentisi içinde olduklarını vurgulayan Girit, “Yumurtaya 50 cent fon gelmeden önce haftalık 160-200 TIR yumurta ihraç ediyorduk. 50 cent kesinti sonrasında 20-30 TIR’a düşmüştük, yumurta ortalama ihraç fiyatını yüzde 80 artıran bir kesintiyle ihracat olanaksız. Sadece taahhütlerini yerine getirmeye çalışacak ihracatçılarımız zararına ihracat yapmayı göze alırlarsa 5 TIR ihracat yapılabilir. İhracata fon, vergi, yasak kararları getirilirken getirisine, götürüsüne bakılarak karar verilmeli. Türkiye’de kişi başı yumurta tüketimi yıllık 220 adet, aya vurduğunuzda 18 yumurta yapar. Bir aylığına 18 yumurtayı pahalı yemek mi, ihracatı kesintiye uğratmak mı doğru karar. Bunu kamuoyunun takdirine bırakıyoruz” diye konuştu.
Yumurta ihracatına 50 cent fon gelmesi sonrasında yumurta fiyatlarında bir düşüş olmadığına dikkati çeken Girit şöyle devam etti; “Yumurta fiyatları Ramazan ayının son haftasında talebe bağlı olarak artar. Bunu geçen yıllara baktığınızda görebilirsiniz. Ramazan Bayramı sonrasında da yumurta fiyatları düşüşe geçer. Ayrıca hava sıcaklıklarının artışa geçtiği bir dönemden geçiyoruz. Kışın tavuklar haftada 1-2 yumurta verirken, havalar ısınınca haftada 4-5 yumurta vermeye başlıyor, ürün bollaştığı için yumurta fiyatları da düşüşe geçiyor. Yumurta ihracatına 1,5 dolar kesinti getirilmese de fiyatlar düşecekti. Bu fon ihracatımızın durmasına neden olacak. Bir hafta sabretseydik hem iç piyasada fiyatlar düşecekti hem de ihracat yolunda gidecekti.”
"Ispanak 60 TL, yumurta 70 TL"
Yumurta üreticisinden 30’luk yumurta kolilelerinin 140 TL’den çıktığı bilgisini veren Girit, “30’luk yumurta kolisi 2 kilogramı geçiyor. Ispanak 60 TL, yumurta 70 TL. Yumurta marketlerde 220-230 TL’ye yumurta kolileri satılıyor. Burada yöntem ihracatın önünü kesmek yerine, böyle yüksek karlarla yumurta satan marketleri denetlemek olmalı. Böylesi kararlar alırken sektörün pozisyonunu alabilmesi için süre verilmeli, beyannamesi açılmış, parası gelmiş, Cuma günü gemiye yüklenecek ürünler var. Burada ihracatı mı kapatıyorsunuz, üreticiyi mi cezalandırıyorsunuz. Bunların doğru tahlil edilmesi gerekiyor” diyerek sözlerini noktaladı.
