YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Türkiye deri ve deri mamulleri sektörü, artan maliyetler ve bozulan rekabet koşulları nedeniyle ihracatta güç kaybederken, ithalatın giderek daha cazip hale geldiği bir tabloyla karşı karşıya. 2025 yılının tam anlamı ile ithalata teslim olunan bir yıl olduğuna dikkat çeken TİM Sektör Kurulu ve İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Güven Karaca, “Bugün ülkemizde ithalat üretimden daha caziptir. Biz bunu sektör ve Türkiye ekonomisi açısından çok tehlikeli buluyoruz” dedi. İDMİB Başkanı Karaca’nın ev sahipliğinde, İDMİB Yönetim Kurulu Üyelerinin de katılımıyla gerçekleşen basın toplantısında sektörün 2025 performansı ve 2026 hedefleri ile ilgili bir basın toplantısı düzenlendi. Toplantıda konuşan Karaca, 2023’te başlayan ihracat kaybının geçen yıl da devam ettiğini söyledi. İhracatın yüzde 5,3 düşüşle 1,44 milyar dolara gerilediğini belirten Güven Karaca, kg başına ihracat değerinin ise 13,87 dolara çıktığını ve bu değer ile sektörün en yüksek ihracat birim değerine sahip sektörler sıralamasında 4. olduğunu belirtti. Söz konusu değer 2024’te 11,8 dolardı. Güven Karaca’nın verdiği bilgilere göre, alt kategorilerden ayakkabı yüzde 11,7 düşüşle 774,8 milyon dolar, saraciye yüzde 3,1 artışla 247,4 milyon dolar, deri ve kürk konfeksiyon yüzde 17,2 artışla 226 milyon dolar, mamul ve deri kürk yüzde 9 düşüşle 195 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi. bu verilere göre ayakkabı ve memul deri kategorileri yılı düşüş le kapatırken saraciye ve deri kürk konfeksiyon kategorileri yılı artış ile tamamladı. Ana pazarlardan AB ülkeleri ilk sırada yer alırken onu Ortadoğu ülkeleri ve eski doğu bloku ülkeleri takip etti.
2025 de ithalata teslim olunan bir yıl oldu
Dış ticaret dengesine bakıldığında sektör için 2025 yılının tam anlamı ile ithalata teslim olunan bir yıl olduğuna dikkat çeken Karaca, “Sıkılaştırılmış ekonomik politikaları ve enflasyon ile TL korelasyonunun bozulması sektörde ithalatın cazip hale gelmesine neden oldu. 2021’de 566 milyon dolar dış ticaret fazlası verirken 2023’ten itibaren açık vermeye başladık. 2025 ocak-kasım döneminde 1 milyar doların üzerinde dış ticaret açığı veriyoruz. Bir başka değişle 2021’de 566 milyon dolar fazla veren sektör 2025’in sonunda 1 milyar doların üstünde dış ticaret açığı verir konuma geldi. Sektör yüksek üretim maliyetleri nedeni ile dış pazarda ihracat kaybı yaşandı. Müşteri fiyatlar içinde yüksek enflasyon ve faizi ödemek istemiyor. Tüm ülkelerde enflasyon ve faiz yüzde 1-5 arasında iken biz 2025’te faizde yüzde 60’ları gördük. Rekabetçilik olumsuz etkilendi. Aradaki fark rekabetçiliğimizi etkiledi. Sektör yerel markaların da ithalatı tercih etmesi nedeni ile iç piyasada da Pazar kaybetti. Bugün ülkemizde ithalat üretimden daha caziptir. Biz bunu sektör ve Türkiye ekonomisi açısından çok tehlikeli buluyoruz. Ülkemizde ekonomi politikaları ve dezenflasyon süreci tamamlanıp üretim ve yatırım ortamı iyileştirildiği noktada tekrar rekorlar kıracağımız günlere geri döneceğimizden şüphemiz yok. Dezenflasyon sürecinin başladığını memnuniyetle görüyoruz ancak hala istenen seviyede değil” diye konuştu.
Son dönemde emek yoğun sektörlerde artan Mısır’da üretim konusunda ise Karaca, “Mısır’ı tercih etmeyen sektörler arasında idik. Bir iki firma dışında giden başka giden de olmadı. Sanayici üretim ve ihracat yapmak istiyor ama fiyat tutturamıyor. İlk önce buna çözüm bulmamız lazım. sanayici çare arıyor, Mısır’da bu çarelerden biri oldu” dedi. Öte yandan Mısır’dan ithalatta da artış söz konusu. geçen yıl yok denecek kadar az olan ithalat 17 milyon doları geçti. 2026 yılı beklentileri için de Karaca, 2026’nın stabilizasyon yılı olacağını belirterek, daha kötü bir yıl beklemediklerini kaydetti.
"Z KUŞAĞI ARTIK DERİYE RAĞBET ETMİYOR"
Toplantıya 6 dernek başkanı 2 ihracatçı birliği ve iki de vakıf katılım gösterdi. Toplantıda yapılan konuşmalardan öne çıkanlar şöyle:
AYAKKABI İHRACAT ADEDİ 2 YILDA YÜZDE 50 DÜŞTÜ
■ TASD Başkanı Berke İçten:
Üretimlerin pahalı olduğu ithal etmenin daha ucuz olduğu sürecin içindeyiz. 2021’de 500 milyon dolar dış ticaret fazlası veren sektör 2024’te 500 milyon dolar açık verdi. 2025, 500-550 milyon dolar açık ile kapanacak. İhracat tarafında düşüş devam ediyor. Adetsel bazda 11 ayda 224 milyon çift ihracat bu yıl 135 milyon çifte düşmüş durumda. 2024’te bu rakam 265 milyon çiftti. Emek yoğun sektörlere verilen çalışan desteğinin 6 bin TL’ye çıkarılması gerektiğini aksi halde rekabette çok daha geriye düşeceğiz. Asgari ücret desteğinde de pozitif ayrımcılık bekliyoruz.
MISIR’DA CİDDİ DESTEKLER VAR, BİRÇOK ÜRETİCİ GİDECEK
■ SSD Başkanı Turhan Akyüz:
Zor dönemden geçiyoruz. Saraciyede değer bazında artış olmasına rağmen miktarda düşüş var. İhracatta en büyük ürün grubu çanta ve valiz oldu. Orta segmentte artış yok. 90 milyar dolarlık dünya pazarından yüzde 0,27 pay alıyoruz. Mısır ziyaret ettik. Ciddi yapılanma, destek var. İhracat yapma şartı ile hammaddeyi sıfır vergiyle ülkeye çekebiliyorsunuz. Birçok üreticinin o bölgeye yatırım yapacağını düşünüyoruz. Pazar payımızı artırmamız ve müşteri kaçırmamız için alternatif ülkelere gitmemiz kaçınılmaz. Çinli ve İtalyanlar da Mısır’ın altını sütüne getiriyor.
4 ABD’LİDEN BİRİ TÜRK DERİSİ GİYİYOR
■ TDKD Başkanı Cengiz Sarıgül:
2025 yılı ocak aralıkta değer bazında yüzde 17,2 artı 226 milyon dolar oldu. Miktar bazında yüzde 5,4artşla 1,5 tona ulaştı. Kg birim fiyatımız 148,1 dolar oldu. En büyük ihracat pazarı 54 milyon dolar ile ABD oldu. Yüzde 43 artışla yüzde 23 pazar payına ulaştık. Ülke grubu olarak ilk sırada AB ardından ABD geldi. Dünyadaki Pazar payımız deri ve kürkte yüzde 5,3’lük paya sahibiz. Rusya ve Ukrayna savaşını bitmesi ile ihracat daha da ivme kazanacaktır. En hızlı manevra kabiliyetine sahibiz.
BAKANLIK İHRACATÇININ CEBİNDEN PARA ALIYOR
■ OGSD Başkanı Ali Yavuz Boynukısa:
Dünyanın üçüncü büyük kürk ihracatçısı ülkeyiz. Kürk ithalatımız yok denecek kadar az. İhracatını yatığımız kürk ürünleri kapsam dışı belgesi düzenleniyor. Ülkemizde hem ihraç hem de ithal ederken beyanname aşamasında bir gün bekletiliyor. Ve bunlar için bakanlık ihracatçının cebinden para alıyor. Bakanlığın ihracatçının cebinden elini çekmesini istiyoruz. Bu ücretler her yıl yüzde 40’a varan oranda artırılıyor. Dünyanın hiçbir yerinde böyle bir şey yok.
ARTIK DERİ TERCİH EDİLMİYOR
■ TDSD Başkanı Burak Uyguner:
ikinci alt kategori iken en sona düştük. İhracat yüzde 8,7, miktar yüzde 10 düştü. en büyük pazar İtalya. Mamul deri ve kürkte 149 milyon dolar ile yarı işlenmiş ve bitmiş deri oldu. 10,1 düştü. 10,1 dolar kg başı fiyat oldu. dünyadan aldığımız pay ise yüzde 1,51 olarak gerçekleşti. Dünyada da bizden farklı değil. Dünyada 300 milyon hayvan kesiliyor. Yüzde 33 tabakhaneye ulaşmaz. Bu kadar deri için bu kadar müşteri yok deri tercih edilmiyor. Deri tüketmek istemiyor Z kuşağı. Bizde de ithal hayvanlardan dolayı ham deri kalitemiz düştü. Bunlar da müşteri talebini etkiliyor.
