İMAM GÜNEŞ
Türkiye’nin maden ihracatı son beş yılda dalgalı ancak yön arayışının belirginleştiği bir tablo ortaya koydu. 2021- 2025 döneminde toplam ihracat değer bazında sınırlı artış gösterirken, ülke dağılımında dikkat çekici bir yeniden dengelenme yaşandı. Geleneksel Avrupa pazarlarında yatay veya gerileyen bir seyir öne çıkarken, Balkan ülkeleri, Güney Asya ve Orta Doğu pazarları büyümenin itici gücü haline geldi. Özellikle sanayi mineralleri ve doğal taş ihracatındaki yön değişimi, pazar çeşitlenmesinin hızlandığını ortaya koydu.
Çin liderliğini korudu, ABD dalgalı seyretti
Beş yıllık dönemde Türkiye’nin maden ihracatında en büyük pazar konumunu Çin korudu. 2021 yılında 1,65 milyar dolar seviyesinde olan ihracat, 2022’de 1,73 milyar dolara yükseldikten sonra kademeli olarak geriledi ve 2025 yılında 1,64 milyar dolar olarak gerçekleşti. Değer bazında sınırlı düşüş yaşanmasına rağmen Çin, toplam ihracat içindeki ağırlığını korudu. Çin’e ihracatta özellikle blok mermer, traverten ve bazı endüstriyel mineraller belirleyici olurken, son iki yılda ham ürün talebindeki yavaşlama dikkat çekti. Bu durum, katma değerli ürün ihracatına geçiş ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı.
ABD, Çin’in ardından ikinci büyük pazar olmayı sürdürdü. 2021’de 563 milyon dolar olan ihracat, 2022’de 624 milyon dolarla zirve yaptı. Sonraki yıllarda gerileyen satışlar 2024’te 506 milyon dolara kadar düşerken, 2025’te 537 milyon dolara toparlandı. ABD pazarında özellikle işlenmiş doğal taşlar, kuvars bazlı ürünler ve bor türevleri öne çıktı. Ancak maliyet baskısı ve rekabet, son yıllarda ihracatın dalgalı seyretmesine neden oldu.
Bulgaristan yükselişte, Hindistan istikrar kazandı
Beş yıllık dönemin en dikkat çekici performanslarından biri Bulgaristan’da görüldü. 2021’de 262 milyon dolar olan ihracat, 2025’te 461 milyon dolara yükselerek neredeyse iki katına çıktı. Bu artış, Türkiye’nin Avrupa’ya yakın sanayi üretim merkezlerine hammadde tedarikinde rolünün arttığını gösterdi. Bulgaristan’a ihracatta metalik mineraller, feldspat ve sanayi hammaddeleri öne çıkarken, bölgedeki üretim zincirlerine entegrasyonun güçlendiği dikkat çekti.
Hindistan’a maden ihracatı son beş yılda kesintisiz artış eğilimi sergiledi. 2021’de 178 milyon dolar olan ihracat, 2025 yılında 262 milyon dolara ulaştı. Özellikle blok mermer ve krom cevheri satışları bu artışta etkili oldu. Hindistan’daki inşaat ve seramik sektörünün büyümesi Türkiye’nin doğal taş ve sanayi mineralleri ihracatını destekledi. Bu tablo, Hindistan’ın önümüzdeki dönemde ilk beş pazar arasına girme potansiyeline işaret ediyor.
Avrupa Birliği ülkelerinde genel olarak yatay bir seyir dikkat çekti. İspanya’ya ihracat 2021’de 300 milyon dolar seviyesindeyken 2024’te 250 milyon dolara kadar geriledi, 2025’te ise yeniden 298 milyon dolara yükseldi. İtalya pazarı ise dalgalı olmakla birlikte yukarı yönlü trend yakaladı ve 2025’te 250 milyon dolara ulaştı. Belçika’da 2021’de 231 milyon dolar olan ihracat 2024’te 188 milyon dolara kadar geriledikten sonra 2025’te 243 milyon dolara çıktı. Bu ülkelerde feldspat, mermer ve endüstriyel mineraller öne çıkan kalemler oldu.
Almanya ve Fransa gibi geleneksel pazarlarda ise aşağı yönlü bir seyir dikkat çekti. Almanya’ya ihracat 2021’de 147 milyon dolardan 2025’te 113 milyon dolara geriledi. Fransa’da ise aynı dönemde 141 milyon dolardan 114 milyon dolara düşüş yaşandı. Bu gerilemede Avrupa’da talep yavaşlaması ve rekabet artışı etkili oldu.
Asya pazarları büyümenin yeni odağı oldu
Orta Doğu pazarlarında özellikle Suudi Arabistan dikkat çekici bir yükseliş sergiledi. 2021’de yalnızca 3 milyon dolar seviyesinde olan ihracat, 2025 yılında 120 milyon dolar seviyesine çıktı. Bu artışta altyapı ve inşaat projelerine bağlı doğal taş ve yapı mineralleri ihracatı etkili oldu. Birleşik Arap Emirlikleri’nde de ihracat 66 milyon dolardan 90 milyon dolara yükseldi. Irak pazarı ise beş yıllık dönemde 120 milyon dolar bandında yatay seyretti.
Güney Kore’ye ihracat 2021’de 65 milyon dolar seviyesindeyken 2025’te 143 milyon dolara yükseldi. Bu artış, endüstriyel mineraller ve seramik hammaddelerine yönelik talebin arttığını gösterdi. Hollanda’ya ihracat 82 milyon dolardan 134 milyon dolara çıkarken, Rusya’ya ihracat 53 milyon dolardan 67 milyon dolara yükseldi. Endonezya ve Japonya gibi pazarlarda da kademeli artışlar görüldü. Bu tablo, Türkiye’nin maden ihracatında Asya merkezli bir büyüme eğiliminin güçlendiğini ortaya koydu. Özellikle seramik ve cam sanayine yönelik mineraller bu pazarlarda ihracatı destekledi.
Doğal taşlar ana ihracat kalemi olmaya devam etti
Ürün bazında incelendiğinde doğal taşlar beş yıllık dönemde en büyük payı korudu. Çin, Hindistan ve ABD bu ürün grubunun ana pazarları oldu. Bunun yanında feldspat, kuvars, bor ürünleri ve metalik minerallerin payında artış dikkat çekti. Sanayi minerallerine yönelik talebin artması, özellikle Avrupa ve Asya pazarlarında ihracatı destekledi.
Krom cevheri ve metalik mineraller Balkan ülkelerine ihracatta öne çıkarken, feldspat ve kuvars Avrupa’daki seramik üretim merkezlerine yönelik ihracatta belirleyici oldu. Bor ürünleri ise ABD ve Uzak Doğu pazarlarında güçlü performans sergiledi.
Pazar çeşitliliği ihracatı dengeledi
Beş yıllık veriler, maden ihracatında tek pazara bağımlılığın kademeli olarak azaldığını gösterdi. Çin’in payı yüksek kalmasına rağmen Balkan ülkeleri, Hindistan ve Orta Doğu pazarlarının büyümesi ihracatın dengelenmesine katkı sağladı. Özellikle Bulgaristan, Hindistan, Güney Kore ve Suudi Arabistan’daki artışlar toplam ihracatı destekleyen ana faktörler oldu. Buna karşılık Almanya, Fransa ve bazı Batı Avrupa pazarlarında yaşanan gerileme, katma değerli ürün ihracatının önemini artırdı. Veriler, Türkiye’nin maden ihracatında yönünü ham ürün ağırlığından sanayi mineralleri ve işlenmiş ürünlere doğru çevirdiğini ortaya koydu.
Son beş yıllık tablo, Türkiye’nin maden ihracatında coğrafi çeşitlenmenin hızlandığını, Asya ve yakın coğrafyada büyümenin güçlendiğini, Avrupa pazarında ise rekabet baskısının arttığını gösteriyor. Bu eğilim, önümüzdeki dönemde katma değerli ürün ihracatı ve yeni pazar arayışlarının sektörün ana gündemi olacağını ortaya koyuyor.
