YENER KARADENİZ
Ayakkabı sektöründe ihracat miktarı ve toplam gelir düşmeye devam ederken, ürünlerin kilogram başına ihracat değeri güçlü yükselişini sürdürdü. İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) verilerine göre 2026 yılının ilk beş ayında ihracat değeri yüzde 12,1 gerilerken, kilogram başına ihracat değeri yüzde 35,1 artarak 5,58 dolara çıktı. Sektör temsilcileri, düşük fiyatlı ve hacimli üretimden daha katma değerli ürünlere yönelimin birim değeri desteklediğini ancak toplam ihracattaki kaybın devam ettiğini belirtiyor. Öte yandan ne kadarı alıma döndü bilinmez ancak son dönemde Salvatore Ferragamo, Overland, Nesto Group gibi birçok önemli marka ve alım grubu ile yapılan görüşmelerin sonuçlarının da birim değerde meydana gelen artışta payı olduğu belirtiliyor.
Miktar bazında gerileme sert
Birim değer artmaya devam etse de ihracat performansında uzun süredir devam eden düşüş mayıs ayında da sürdü. İDMİB verilerine göre sektörün Ocak-Mayıs dönemindeki ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,1 düşerek 357,7 milyon dolardan 314,4 milyon dolara geriledi. İhracattaki gerileme miktar bazında ise daha sert oldu. Geçen yılın ilk beş ayında 86 bin 571 ton olan ihracat miktarı bu yıl aynı dönemde 56 bin 331 tona düştü. Böylece miktar bazındaki düşüş yüzde 34,9’a ulaştı. Buna karşın sektörün kilogram başına ihracat değeri dikkat çekici bir artış gösterdi. Geçen yılın ilk beş ayında 4,13 dolar olan kilogram birim fiyatı bu yıl yüzde 35,1 artarak 5,58 dolara yükseldi. Veriler, sektörün daha az miktarda ürün ihraç etmesine rağmen daha yüksek katma değerli ürünlere yöneldiğine işaret etti.
Mayıs ayında düşüş hızlandı
Sadece mayıs ayı verileri incelendiğinde de benzer tablo ortaya çıktı. 2025 Mayıs ayında 60,2 milyon dolar olan ihracat değeri, 2026 Mayıs’ta yüzde 21,6 düşüşle 47,2 milyon dolara geriledi. Aynı dönemde ihracat miktarı yüzde 42 azalarak 16 bin 696 tondan 9 bin 689 tona düştü. Buna karşılık kilogram başına ihracat değeri yüzde 35,1 yükselerek 3,60 dolardan 4,87 dolara çıktı. Bu görünüm, sektörün fiyatlama gücünü artırmasına rağmen sipariş hacmi ve pazar talebinde yaşanan zayıflığın sürdüğünü ortaya koyuyor.
Irak ve Almanya’da sert kayıp
Mayıs ayında en büyük ihracat pazarı olan Irak’a yapılan satışlar yüzde 42,8 düşüşle 10,2 milyon dolardan 5,8 milyon dolara geriledi. Almanya’ya ihracat da yüzde 48,8 azalarak 5,6 milyon dolardan 2,8 milyon dolara indi. Buna karşılık Polonya’ya ihracat yüzde 3,5 artışla 2,39 milyon dolara, İtalya’ya ihracat yüzde 11,6 yükselişle 1,79 milyon dolara çıktı. Birleşik Krallık pazarı ise yatay seyrederek yaklaşık 1,8 milyon dolar seviyesinde kaldı.
İlk beş ayda tablo değişmedi
Ocak-Mayıs döneminde de Irak ve Almanya’daki kayıplar sektörün genel performansını aşağı çekti. Irak’a yapılan ihracat yüzde 32,3 azalarak 41,7 milyon dolardan 28,3 milyon dolara geriledi. Almanya’ya ihracat yüzde 22,9 düşüşle 21,3 milyon dolar seviyesine indi. İtalya ise yüzde 2,5 artışla 17,8 milyon dolara ulaşarak en büyük pazarlardan biri olmayı sürdürdü. Fransa’ya ihracat yüzde 4,1 artışla 11,8 milyon dolara yükselirken, Polonya’ya satışlar yüzde 21,8 gerileyerek 14,4 milyon dolara düştü.
Dış ticaret açığı büyüyor; ithalat ihracatın 1,5 katına ulaştı
Türkiye ayakkabı sektöründe dış ticaret dengesi ithalat lehine bozulmaya devam ediyor. TÜİK’in Genel Ticaret Sistemi verilerine göre 2022 yılında 962 milyon dolar olan ayakkabı ithalatı, 2024 yılında 1,71 milyar dolarla tarihi seviyeye ulaştı sektör, net ihracatçı konumundan hızla uzaklaştı. Veriler, 2025 yılında da tablonun değişmediğini gösteriyor. Geçen yıl ayakkabı ithalatı 1,68 milyar dolar seviyesinde gerçekleşirken ihracat 1 milyar doların biraz üzerinde kaldı. Böylece dış ticaret açığı yaklaşık 670 milyon dolara ulaştı. 2026 yılının ilk dört ayında ise ithalatta bir miktar yavaşlama görülmesine rağmen dış ticaret açığı devam etti. Ocak-nisan döneminde ithalat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18,9 azalarak 625,4 milyon dolardan 507 milyon dolara geriledi. Aynı dönemde ihracat ise yüzde 14,3 düşüşle 394,2 milyon dolardan 338 milyon dolara indi. İthalattaki gerilemeye rağmen ihracatın da düşmesi nedeniyle sektör dış ticaret açığı vermeyi sürdürdü. Sektör temsilcileri, özellikle Uzak Doğu kaynaklı ürünlerin fiyat avantajı, iç pazarda talep daralmasına rağmen ithalatın yüksek seviyelerde seyretmesi ve üretim maliyetlerindeki artışın yerli üreticilerin rekabet gücünü zayıflattığına dikkat çekiyor. Son dönemde ilave gümrük vergilerindeki artışa rağmen ithalatın yüksek seviyesini koruması da sektörün temel sorunlarından biri olarak öne çıkıyor.
