Türkiye’nin önde gelen ayakkabı üreticileri ile organize ayakkabı perakendesinin yüzde 80’ini temsil eden yerli ve yabancı markaların temsilcileri yüksek girdi maliyetleriyle kayıt dışı üretimin sektöre verdiği zararı ve çözüm önerilerini konuşmak üzere İstanbul’da bir araya geldi.
Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten’in ev sahipliğinde düzenlenen ve Birleşmiş Markalar Derneği Başkanı (BMD) Sinan Öncel’in de katıldığı toplantıda, ham madde ve yarı mamul ithalatında yüzde 100’ü aşan ilave vergiler ve kayıt dışı üretim nedeniyle ayakkabı sektörünün var olma mücadelesi verdiğinin altı çizildi.
Toplantıda ayakkabı sektöründe daralan ihracatla, turiste satışlarda ibrenin yeniden yukarı döndürülmesi ve sektörün nefes alabilmesi için iki konuda acil önlem alınması istendi. Türkiye’nin önde gelen ayakkabı sanayicileri ile yerli ve yabancı markalarının ilgili kurumlardan acil önlem çağrısı yaptıkları konular şöyle sıralandı: Ham madde ve yarı mamul ithalatında uygulanan ek vergi oranları acilen sıfırlanmalı. Yan sanayici için gerekirse farklı bir teşvik mekanizması geliştirilmeli. Ayakkabıda yıllık 200 milyon çifte ulaşan kayıt dışı ve sahte üretimle mücadele daha kararlı bir şekilde yürütülmeli.
"Rekabetçiliği kaybettik"
TASD Başkanı Berke İçten dünya ortalamasının çok üzerindeki girdi maliyetleri nedeniyle ayakkabı sektörünün son iki yılda rekabetçiliğini büyük ölçüde kaybettiğinin altını çizdi. 2024’te ayakkabı ihracatının adet bazında yüzde 19,6, değer olarak ise yüzde 8,4 daraldığına dikkat çeken İçten, şunları söyledi: “Aynı dönemde Türkiye’nin ayakkabı ithalatı adet bazında yüzde 39,6, değer olarak yüzde 21 arttı. Birkaç yıl önce 500 milyon dolar cari fazlamız vardı, 2024’ü 550 milyon dolar cari açıkla kapattık. Çünkü tam da küresel talebin yavaşladığı bir dönemde, ülkemizde girdi maliyetleri olağanüstü arttı. Kur ise yatay bir seyir izlediği için fiyat tutturamıyoruz. 16 dolara üretilen bir çift spor ayakkabının malzemelerini Çinli üretici bize göre 3,9 dolar daha ucuza tedarik ediyor. Bu sorunun acilen çözülmesi gerekiyor.”
“Mağazanın bile sahtesi var”
BMD Başkanı Sinan Öncel de yüksek girdi maliyetleri nedeniyle ayakkabı başta olmak üzere emek yoğun sektörlerin var olma savaşı verdiğine dikkat çekti. Ham madde ve yarı mamul ürünlerin ithalatında uygulanan yüksek ek vergilerle ayakkabı sektörünün ayakta kalmasının imkânsız olduğunu vurgulayan Öncel, şöyle devam etti: “Kira ve diğer maliyet kalemlerini de eklediğimizde biz aynı ürünü Avrupa’daki birçok ülkeden daha pahalıya mal ediyoruz. Bu sorunu bütün perakende kategorilerinde yaşıyoruz. Diğer taraftan markalarımız koleksiyonlarını çeşitlendirmek için bitmiş ürün de ithal ediyor. Ancak bitmiş ürün için uygulanan referans fiyat nedeniyle maliyet ikiye katlanıyor. Bütün bu maliyetleri alt alta topladığımızda rekabetçi fiyat tutturma şansımız kalmıyor. Nitekim turiste satışlarımız ortada. İki üç yıl öncesine kadar Türkiye’de kartlı alışverişte yabancıların payı yüzde 10’un üzerindeydi. Oran, 2024’te yüzde 5’in altına geriledi. Ülkemizdeki ham madde ve ara mal fiyatları dünya fiyatlarının çok üzerinde ve bu artık ana sanayiye zarar verdiği gibi bizi dünyayla rekabetten koparıyor. Ham madde ve ara mal ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması ibreyi yeniden yukarı döndürür. Halen ham madde ve ara mal üretimi ve ticareti yapan tüm firmalar dünyanın her yerinden ana sanayiye sunacakları seçeneklerle ayakkabı üretimine çok büyük destek verebilirler. Böyle bir düzenleme hem yan sanayi hem de ana sanayinin gelişimine katkı sunar. Ülkemizdeki enflasyonla mücadeleye de zarar veren bu soruna karşı acil önlem alınmaması halinde yurt dışında da önemli operasyonları bulunan markalarımız için telafisi imkânsız sonuçlarla karşı karşıya kalabiliriz.”
Sinan Öncel, kayıt dışı ve sahte üretimi sadece ayakkabı sektörünün ve markaların sorunu olarak görmemek gerektiğini belirterek “Ülkemizde sadece ürünün sahtesi yapılmıyor. Özellikle turistin yoğun olduğu bölgelerde sahte mağazalar açılıyor. Bu durum her şeyden önce Türkiye’nin ve markalarımızın imajına zarar veriyor. Ayrıca devletimiz kayıt dışı ve sahte üretim nedeniyle her yıl milyarlarca liralık vergi kaybına uğruyor. Markalarımız için aynı zamanda haksız rekabete neden olan bu sorunla mücadelenin çok daha kararlılıkla yürütülmesi gerekiyor” diye konuştu.
"200 milyon çift 'çakma' ayakkabı üretildi"
Berke İçten, yüksek girdi maliyetlerinin yanı sıra sektörde “çakma” olarak adlandırılan sahte üretim nedeniyle de firmaların büyük bir haksız rekabetle karşı karşıya kaldığının altını çizdi. Türkiye’de kayıt dışı ve sahte ayakkabı üretiminin yıllık 200 milyon çifte ulaştığını tahmin ettiklerini belirten İçten, sözlerini şöyle tamamladı: “Kayıt dışı üretim nedeniyle devletimiz yılda en az 1 milyar dolarlık gelir kaybına uğruyor. Rekabetçiliğimizi kaybetmenin yanı sıra kayıt dışılık da üretimimize ve istihdamımıza ne yazık ki çok ciddi zarar veriyor. Ayakkabı üreticilerimizin İstanbul’da kümelendiği iki bölgede geçen yıl elektrik tüketiminde yüzde 25 düşüş olduğunu görüyoruz. Bu aynı zamanda üretimde yüzde 25 daralma ve 60 bin istihdam kaybı anlamına geliyor. 2023’teki kayıplarla birlikte değerlendirdiğimizde çok daha vahim bir tablo karşımıza çıkıyor. Acil önlem alınmazsa halen zor şartlarda ayakta kalmak için mücadele eden firmalarımızın da kapısına kilit vurmak durumunda kalabiliriz.” İçten, ham madde ve yarı mamul ürünlerin ithalatında uygulanan ilave vergilerin sıfırlanmasını ve kayıt dışı üretimle mücadele için ilgili kurumların elini rahatlatacak yasal düzenleme yapılmasını istedi.
