YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Yüksek enflasyon, artan iş gücü ve enerji maliyetleri ile tüketicinin harcamalarında daha seçici davranmaya başlaması perakende sektöründe nakit akışını daha önemli hale getirirken, bazı markalardan mağaza kiralarında öteleme talepleri gelmeye başladı. Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı ve ECE Türkiye Genel Müdürü Nuri Şapkacı, bazı perakendecilerin kira ödemeleri için 1-2 aylık vade veya öteleme talebinde bulunduğuna yönelik duyumlar aldıklarını söyledi. Nuri Şapkacı, perakendecilerin güçlü nakit akışları sayesinde bu sürecin yönetilebilir olduğunu belirtti. Sektör genelinde bazı perakendecilerin kira ödemelerinde kısa süreli vade istediği duyumlarının alındığını aktaran Şapkacı, 2022-2024 yılları arasındaki yüksek ciro performansının markaların bilanço ve nakit akışlarını güçlendirdiğini, dolayısıyla olası risklerin ve gecikmelerin bertaraf edilebilecek düzeyde olduğunu ifade etti. Şapkacı, kira ve ödeme süreçlerindeki asıl emarelerin 2027’nin ilk yarısında görülebileceğini, ancak yılın ikinci yarısından itibaren dezenflasyon süreci, finansman imkanlarındaki rahatlama ve harcamaların canlanmasıyla tablonun tekrar iyileşeceğini öngördü.
Ciro, enflasyonun altında kaldı
Kira ötelemelerinin gündeme geldiği dönemde AVM’lerde ziyaretçi sayısı korunmasına rağmen cirolardaki reel performans sınırlı kaldı. ECE Türkiye’nin portföy verilerine göre 2026’nın ilk sekiz ayında AVM ciroları geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 30 arttı. Aynı dönemde ortalama enflasyonun yüzde 31,68 olması nedeniyle ciro artışı enflasyonun altında gerçekleşti. Ziyaretçi trafiği ise geçen yılın aynı dönemiyle paralel seyretti. Veriler, tüketicinin AVM’lerden uzaklaşmadığını ancak bütçesini farklı kategoriler arasında yeniden dağıtmaya başladığını gösterdi. Kategori bazında bakıldığında özellikle moda ve ayakkabıdaki performansın diğer harcama gruplarının gerisinde kaldığı görüldü. İlk sekiz ayda moda kategorisinin cirosu yüzde 26, ayakkabının cirosu ise yalnızca yüzde 17 arttı. Buna karşılık eğlence yüzde 42 ile en yüksek artışın yaşandığı kategori olurken, sağlık ve bakımda yüzde 35, yeme-içmede yüzde 33, gıdada yüzde 30 artış kaydedildi.
Tüketici deneyime yöneldi
ECE Türkiye Genel Müdürü Semet Yolaç Canlıel de toplam cironun tek başına tüketimdeki değişimi anlamak için yeterli olmadığını belirterek, tüketicinin harcamalarını tamamen kısmak yerine bütçesini kategoriler arasında yeniden dağıttığına dikkat çekti. Moda ve ayakkabı ile yeme-içme ve eğlence kategorileri arasında belirgin bir ayrışma yaşandığını anlatan Canlıel, özellikle sosyalleşme ve deneyim odaklı harcamaların öne çıktığını söyledi. Sinemalarda güçlü yapımların da etkisiyle dönemsel olarak yüzde 350’ye varan artışlar görüldüğünü belirten Canlıel, bu hareketliliğin yeme-içme harcamalarını da desteklediğini ifade etti.
Moda ve tekstilde baskı artabilir
Perakendecilerin önümüzdeki dönemdeki önemli gündemlerinden birinin mağaza optimizasyonu olacağını belirten Nuri Şapkacı, artan iş gücü, enerji ve tedarik maliyetlerinin şirketleri daha verimli bir operasyon yapısına yönelttiğini söyledi. 2027’nin ilk yarısının 2026’ya göre daha zorlu geçebileceğini ifade eden Şapkacı, markaların nakit akışını korumak için mağaza portföylerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini kaydetti. Bu süreçte düşük performans gösteren mağazalarda kapatma veya metrekare küçültme seçeneklerinin gündeme gelebileceğine işaret eden Şapkacı, tüketicinin bütçe kısıtlamasından en fazla etkilenebilecek alanların başında tekstil ve moda kategorisinin geldiğini söyledi. Yeme-içme, kozmetik ve sağlık kategorilerinin ise görece güçlü kalması bekleniyor. Perakendecilerin büyüme isteğinin devam ettiğini ancak bundan sonraki dönemde kontrolsüz metrekare büyümesi yerine verimliliğin öne çıkacağını kaydeden Şapkacı, şirketlerin her segmentte mağazalarını tek tek analiz ederek hareket etmek zorunda kalacağını dile getirdi.
AVM’lerde doluluk yüzde 100’e yaklaştı
Bir taraftan bazı mevcut markalar maliyet ve kira baskısıyla karşı karşıya kalırken, diğer taraftan yeni mağaza açmak isteyen markalar AVM’lerde yer bulmakta zorlanıyor. Şapkacı, başarılı alışveriş merkezlerinde doluluk oranlarının yüzde 95- 100 bandına ulaştığını, bunun Türkiye pazarına girmek isteyen global markalar ile büyümek isteyen yerli perakendeciler açısından önemli bir engel oluşturduğunu söyledi. Yeni büyük ölçekli AVM yatırımlarının sınırlı kalmasının arz-talep dengesini bozduğuna işaret eden Şapkacı, ticari gayrimenkulde finansman imkanlarının daralmasının yeni yatırımların önündeki en önemli engellerden biri olduğunu kaydetti.
Yeni AVM yatırımları durma noktasında
Yüksek enflasyon ve finansman maliyetleri yeni AVM yatırımlarını da önemli ölçüde yavaşlattı. Son dönemde açılan projelerin büyük bölümünün geçmiş yıllardan sarkan yatırımlar veya daha küçük ölçekli projeler olduğunu anlatan Şapkacı, büyük ölçekli yeni yatırımların başlaması için finansmana erişimin kolaylaşması ve enflasyonda kalıcı düşüş görülmesi gerektiğini söyledi. Şapkacı’ya göre ticari gayrimenkul yatırımlarında daha belirgin bir hareketlilik için 2027’nin ikinci yarısı kritik olacak. Yılın ilk yarısında perakendecilerin nakit akışı, maliyet yönetimi ve mağaza verimliliği açısından daha zorlu bir dönem beklenirken, ikinci yarıda dezenflasyonun devam etmesi, finansman koşullarının rahatlaması ve tüketici harcamalarının yeniden canlanması halinde sektörün görünümünde iyileşme bekleniyor.
