AYSEL YÜCEL/SAPANCA
Türk Armatörler Birliği’nin (TAB) geçen hafta yayımladığı sektör raporuna göre, 2024 yılında filosunu en fazla büyüten ülke Türkiye oldu. Türk sahipli deniz ticaret filosunun toplam tonajı 2024’te yüzde 8,2 artarak küresel ortalamayı ikiye katladı. Gemi sayısı geçen yıl 2.092’ye ulaştı. Ciner gibi bazı grupların yurt dışına gitmesiyle filoda kayıplar olsa da, özellikle Rusya- Ukrayna savaşının ardından Karadeniz çanağında değişen dengelere paralel olarak Türkiye’de şirket kuran yabancı firma sayısının artması sonucu, filoda büyüme 2025 yılında da devam etti. Bakanlığın son açıkladığı verilere göre, Eylül 2025 itibarıyla Türk sahipli filo yıllık bazda yüzde 2,2 büyüyerek 53,1 milyon DWT’ye ulaştı ve küreselde 10’uncu sıraya yükseldi. Ancak sektör temsilcilerine göre, bu büyümenin kalıcı olabilmesi için yaşlı koster filosunun acilen yenilenmesi gerekiyor.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun katılımıyla düzenlenen İMEAK Deniz Ticaret Odası (DTO) 7. Müşterek Meslek Komiteleri Toplantısı, 29 Kasım’da Sapanca’da gerçekleşti. Toplantıda konuşan İMEAK DTO Başkanı Tamer Kıran, Türk deniz ticaret filosunun son yıllarda kaydettiği büyümeyi sürdürmek için yeşil ve dijital dönüşüm odaklı yatırımların hızlandırılması gerektiğini vurguladı ve bakanlığa destek çağrısında bulundu.
Kıran, koster filosunun yenilenmesine yönelik hurda teşvikinin artan maliyetler ve finansman sorunları nedeniyle yeterince kullanılamadığını belirterek, teşvikin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı destekleriyle birlikte uygulanabilir hâle getirilmesi gerektiğini söyledi.
Dünya Bankası projesi hızlandırılmalı
Denizcilik sektörünün Dünya Bankası’nın finansman imkânlarından günümüze kadar hiç faydalanamadığını hatırlatan Kıran, bu konuda önemli bir fırsat doğduğunu belirterek, “Dünya Bankası, 70 yıl sonra ilk kez Türkiye Denizcilik Sektörü Projesi yapmak amacıyla çalışmalar başlattı. Bu kapsamda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı koordinasyonunda bu projenin gerçekleştirilmesinin sektörün küresel rekabeti açısından elzem olduğunu değerlendiriyoruz. Proje iyi başlamıştı. Şu anda bir duraksama yaşanıyor. Tekrar hızlandırılması ve hayata geçirilmesi konusunda Bakanlığımızın talimat ve desteğini istiyoruz. Söz konusu finansman kaynağı ile proje kapsamında; Türk deniz ticaret filosunun yenilenmesi, tersane ve limanların yeşil dönüşümü ve deniz yoluyla toplu yolcu taşımacılığındaki yolcu motorlarının yeni nesil çevreci yolcu taşıtlarına dönüştürülmesi projelerinin hayata geçirilebileceğine inanıyoruz” dedi.
Koster yenileme projesi, 10 yıldır bekliyor
“Türk deniz ticaret filosu hurda desteği projesi” için çıkarılan mevzuat, 15 Nisan 2015’te Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve teşvik sektörde büyük umut yaratmıştı. Ancak geçen sürede çeşitli yönetmelikler çıksa da finansman ayağı eksik kaldığı için tek bir gemi bile yenilenemedi. Yaşlı koster filosu için yeni bir umut da, Temmuz 2024’te İstanbul’da armatörleri ziyaret eden Dünya Bankası yetkililerinin çevreci gemi projelerine kaynak sağlamak istediğini açıklamasıyla doğmuştu.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı da geçen yıl gemi kaynaklı emisyonların azaltılmasına yönelik çalışmalar kapsamında getirilecek yeni düzenlemeyle Emisyon Fiyatlandırma Sistemi’ni kuracaklarını duyurmuştu. Bu sistem üzerinden sağlanacak gelirin, Türk sahipli yaşlı gemi filosunun yenilenmesi için kullanılması planlanıyor.
“Dünya Bankası finansmanın %30’unu karşılayabilir”
Koster sektörü temsilcileri, Dünya Bankası’nın Türkiye’deki yeşil enerji projelerine yaklaşık 200 milyon dolar finansman bütçesi ayırdığını, bunun önemli bir kısmının alternatif çevreci yakıtlı gemilerle koster filosuna entegre edilebileceğini belirtti. TAB’ın son raporuna göre, 2.092 geminin bulunduğu Türk sahipli filonun yaş ortalaması 22. Koster Armatörleri ve İşletmecileri Derneği (KOSDER) yetkililerinin verdiği bilgiye göre, Türk koster filosunda 30 yaşını geçmiş 250’ye yakın gemi bulunuyor. 3 bin DWT’lik bir gemiyi yenilemenin maliyeti 3 milyon dolara yaklaşıyor. 5 bin DWT’lik gemide ise bu rakam 7 milyon doları aşıyor. Koster sektörünün önde gelen temsilcilerine göre Dünya Bankası, 250 geminin yenilenmesi için gereken finansmanın yüzde 20 ila yüzde 30’unu karşılayabilir. Kalan kısmın ise armatörün yanı sıra hurda teşviki ve düşük faizli, uzun vadeli kredi ile sağlanabileceği belirtiliyor. Ancak sektörün önde gelen koster işletmecilerine göre, Dünya Bankası’nın sunduğu bu fırsat yeterince değerlendirilemiyor. İlgili kurumların daha aktif olması talep ediliyor.
Türk sahipli filo küresel büyümeyi 2’ye katladı
TAB’ın geçen hafta açıkladığı 2024 sektör raporuna göre, Ocak 2025 itibarıyla Türk sahipli ticaret filosu (1.000 GT üzeri) toplam 2.092 gemiden oluşurken, toplam 51,9 milyon DWT taşıma kapasitesine ulaştı. Bu büyüklükle Türkiye, DWT bazında dünyada 11’inci, gemi adedi bazında ise 4’üncü sırada yer alıyor. Filonun toplam değeri 22,4 milyar dolar olup, küresel filo değerinin %1,47’sini oluşturuyor. Filonun yüzde 89,3’ü yabancı bayrak altında kayıtlı. Türkiye filosu, 2010–2025 arasında DWT bazında yüzde 84,9 büyüyerek küresel fi lo büyümesi olan yüzde 47,6’nın oldukça üzerinde bir performans gösteriyor. Türk sahipli filo, 2025’in ilk yarısında da yaklaşık yüzde 2,2 büyüyerek 53,1 milyon DWT’ye ulaştı. Türk sahipli gemiler 71 ülkeye yayılmış durumda. Armatörler, 2025–2028 dönemi için toplam 5,24 milyon DWT’lik 111 yeni gemi siparişi verdi. Bunlar arasında 52 tanker ve 35 dökme yük gemisi bulunuyor.
2025 Türk denizciliğinin altın yılı oldu
DTO’nun toplantısında konuşan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 217 liman tesisi, 85 tersane, 65 yat limanı ve 1 milyonu aşkın amatör denizciyle Türkiye’nin dünyanın önde gelen denizci ülkeleri arasında yer aldığını söyledi. Uraloğlu, Türk Deniz Ticaret Filosunun dünya sıralamasında bu yıl 10’uncu sıraya yükseldiğini hatırlatarak, “2002’de 8,9 milyon DWT olan Türk sahipli fi lo, 2025’in ilk yarısında 53,1 milyon DWT’ye ulaştı. Bu başarı bizim için yeterli değil, daha üst sıralara çıkacağız” ifadelerini kullandı. Geçen hafta Londra’da düzenlenen Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Genel Kurulu’nda iki önemli anlaşma imzaladıklarını belirten Uraloğlu, Türk gemi adamlarının artık dünyanın en büyük ikinci filosuna sahip Panama bayraklı gemilerde görev alabileceğini açıkladı. Böylece Türkiye’nin yeterlik belgelerinin tanındığı ülke sayısı 42’ye yükseldi. Denizcilik sektöründe yapılacak daha çok iş olduğunu vurgulayan Uraloğlu, “Sektörde daha etkin ve verimli bir hizmet için birlikte çalışmaya devam edeceğiz” dedi.
