FİKRİ CİNOKUR/ANTALYA
ABD ve İsrail’in İran’a savaş başlatmasıyla küresel gıda tedarik zincirinde İran’ın 1,6 milyar dolarlık arz boşluğunu doldurabileceği belirtildi.
Antalya Sanayici ve İş İnsanları Derneği (ANSİAD) Tarım ve Gıda Çalışma Masası tarafından küresel tarım piyasalarındaki son gelişmeleri ve bölge ekonomisine yansımalarını değerlendiren rapor yayımladı.
İran’ın Mart 2026 itibarıyla bölgedeki silahlı çatışma ortamı nedeniyle tüm gıda ve tarım ürünleri ihracatını bir sonraki duyuruya kadar durdurmasının, Türk tarım sektörü için stratejik bir ihracat penceresi araladığı belirtilen raporda, pazarda 1,6 milyar Dolarlık arz boşluğu ortaya çıktığına dikkat çekildi.
"Rusya, rotasını Türkiye’ye çevirdi"
İran’ın bölgesel tarım ticaretindeki ağırlığının, özellikle meyve ve sebze gruplarında kritik bir seviyede olduğu ifade edilen raporda, şöyle denildi:
‘’Yıllık 1,4 milyar dolar değerinde taze meyve ve 260 milyon dolar değerinde taze sebze ihraç eden İran, bu kararıyla pazarın büyük bir bölümünü sahipsiz bırakmıştır. Karpuz ve kavun: Dünya karpuz üretiminde 2. (yıllık 4,1 milyon ton), kavun üretiminde ise 3. sırada (1,7 milyon ton) yer alan İran’ın çekilmesi, Orta Doğu kavun pazarının yüzde 48’ini boşa çıkarmıştır. Rusya Pazarı: Geçmişte yaşanan krizlerin ardından Rusya pazarı yeniden Türkiye’nin birinci ihracat pazarı konumuna yükselmiştir. 2023 yılı 8 ayında 588 milyon dolarlık yaş meyve sebze ihraç edilen Rusya, İran’ın çekilmesiyle rotasını tamamen Türkiye’ye kırmıştır.’’
Antalya’dan son 10 günde domates, biber, salatalık ve patlıcan sevkiyatında belirgin bir artış yaşandığına dikkat çekilen raporda, şu görüşlere yer verildi:
‘’Rusya pazarı, 2015 uçak krizi sonrası Türk domatesine uygulanan kotalar nedeniyle bir dönem İran ürünlerine yönelmişti. Ancak 2023 yılı itibarıyla Türkiye, Rusya’nın birinci ihracat pazarı konumuna yeniden yükselmiştir. Mart 2026 verilerine göre, on yıldır İran’dan ucuza alım yapan Rusya, yasağın ardından rotasını tamamen Türkiye’ye çevirmiştir. Rusya'nın yıllık 6,8 milyar dolarlık taze sebze meyve ithalat hacmi düşünüldüğünde, İran’ın çekilmesiyle oluşan boşluğun boyutu daha net anlaşılmaktadır.’’
ANSİAD’dan üreticiye ekim ve dikim uyarısı
Üreticiye dikim ve ekim için uyarılarda bulunan ANSİAD Raporunda, ‘’Yüksek girdi maliyetleri nedeniyle üretimden vazgeçmeyi düşünen çiftçilere yönelik kritik bir hatırlatmada bulunmak istiyoruz. Nisan 2026 itibarıyla temel ihracat ürünlerinin tamamı için ekim penceresi açıktır’’ denildi.
Nisan 2026 itibarıyla tarımsal üretimde kritik bir eşikte bulunulduğu belirtilen ANSİAD raporunda ekim ve dikim takvimi konusunda da şu bilgiler verildi.
‘’Karpuz: Nisan sonu ile mayıs ayı arasında ekimi gerçekleştirilen karpuzun hasat dönemi temmuz ve ağustos aylarına denk gelmektedir; Nisan 2026 itibarıyla ekim penceresi hala açıktır. Domates: Fide dikimi mayıs ayında yapılan domatesin hasadı temmuz ve eylül ayları arasında gerçekleşmektedir; bu ürün grubu için de dikim penceresi açık durumdadır. Salatalık: Nisan ve mayıs aylarında ekimi yapılan salatalığın hasadı haziran ayında başlayıp eylül ayına kadar sürmektedir; Nisan ayı itibarıyla üretim süreci için uygun zaman dilimindedir. Biber ve patlıcan: Fide dikimi mayıs ayında gerçekleştirilen bu ürünlerin hasat dönemi temmuzda başlayıp ekim ayına kadar uzanmaktadır; Nisan 2026 itibarıyla dikim hazırlıkları için pencere açık kalmaya devam etmektedir. Arzın düşmesiyle birlikte dünya pazarında fiyatların yükseleceği öngörülmektedir; bu durum üreticilerimiz için yüksek girdi maliyetlerini telafi etme imkânı sunacaktır.’’
"Türk ürünleri pazarda kalıcı hale gelecek"
Savaş ve çatışma ortamı sona erse dahi, İran'ın tarım ihracatına hemen dönmesinin fiziksel olarak mümkün görünmediği açıklanan raporda, ‘’İran'ın liman tesisleri, soğuk zincir altyapısı ve ulaşım ağları ciddi hasar görmüş durumdadır. Bu altyapının onarımı ve denizcilik sigortası krizlerinin aşılması iyimser senaryoda bile 6-12 ay sürecektir. Bu süre zarfında kurulacak yeni tedarikçi ilişkileri, Türk ürünlerinin pazar hakimiyetini kalıcı hale getirebilir’’ denildi.
Üretici ve ihracatçılara öneriler
ANSİAD Tarım ve Gıda Çalışma Masası tarafından üretici ve ihracatçılara da şu önerilerde bulunuldu:
‘’Fide Tedariği: Domates, biber ve patlıcan için son pencere olan mayıs sonuna kadar fide siparişlerini tamamlayın. Zamanlama: Şimdi yapılacak karpuz ve kavun ekimi, Temmuz-Ağustos hasadıyla tam olarak İran’ın boşalttığı yaz mevsimi pazarına denk gelecektir. Kalite Standartları: Rusya pazarının talep ettiği fitosaniter sertifika ve Bitki Sağlık Sertifikası hazırlıklarını şimdiden tamamlayın. Sonuç olarak, Türkiye’nin 2024 yılı için taze meyve sebze ihracatındaki 6,5 milyar dolar hedefine ulaşması noktasında bu arz açığı stratejik bir kaldıraç görevi görecektir. Ekmeyen çiftçinin bu fırsattan yararlanması mümkün olmayıp, ekim yapan üreticimiz hem arz boşluğundan hem de beklenen yüksek fiyat ortamından faydalanabilecektir.’’
