FİKRİ CİNOKUR/ANTALYA
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Başkanı Ali Çandır, TÜİK’in açıkladığı eylül ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi.
Tarım-GFE’nin Eylül ayında aylık yüzde 2,16 arttığını belirten Çandır, şunları kaydetti:
“Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Eylül ayları ortalamasının (1,80) yüzde 20 üzerinde ilan edilmiştir. Böylece son 5 aydır sürekli artış gösteren aylık girdi fiyatları, Eylül ayında da yükselişini sürdürmüştür. Tarım-GFE, Eylül ayında yıllık yüzde 34,60 açıklandı. Bu yıllık rakam, son 10 yılın Eylül ayları ortalaması (34,21) kadar artış olarak ilan edilmiştir. Son 7 ayda ise Ağustos ayı hariç sürekli yükseliş göstermiştir. 10 yıllık Eylül ayı ortalamalarına göre aylıkta ortalamanın yüzde 20 üzerinde, yıllıkta ise ortalama kadar artış göstermiştir.”
Tohum fiyatlarında artış
Eylül ayı Tarım-GFE alt kalemlerinin de arttığına dikkat çeken Çandır, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 2,29, yıllık yüzde 36,01 artış ilan edildiğini kaydetti.
Tohumda yüzde 6,76, enerjide yüzde 2,24, gübrede yüzde 1,32, ilaçta yüzde 0,93, veteriner hizmetlerinde yüzde 0,89, yemde yüzde 2,27 ve diğer kalemlerde ise yüzde 1,64’lük artışa dikkat çekdn Çandır, şöyle devam etti:
‘’Aynı kalemlerin Eylül ayındaki yıllık değişimlerine bakıldığında tohumda yüzde 33,33, enerjide yüzde 24,06, gübrede yüzde 51,78, ilaçta yüzde 17,40, veteriner hizmetlerinde yüzde 56,97, yemde yüzde 38,34 ve diğer kalemlerde ise yüzde 39,15 artış oldu. Eylül ayları itibariyle bu rakamlar, aylıkta ve yıllıkta 2022 yılından sonraki en yüksek rakamlar olmuştur. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 1,35 ve yıllık ise yüzde 26,60’lık artış yaşandı.’’
Eylül ayı Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi’nin (Tarım-ÜFE) aylık yüzde 5,80 açıklandığını belirten Çandır, “Bu rakam, 10 yıllık Eylül ortalamasının (1,74) ciddi düzeyde üzerinde ilan edilmişti. Yıllıkta ise yüzde 46,83 ile 10 yıllık ortalamanın (25,50) üzerinde ilan edilmişti. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar açısından son bir yıllık eğilim, genel olarak üretici aleyhine seyretmiştir. Ancak Mayıs ve Haziran aylarında olduğu gibi Eylül ayında da üretici lehine gerçekleşmeler ilan edilmiştir. Bu 3 ay dışında yıllık gerçekleşmeler üretici aleyhinde olmaya devam etmiştir.” dedi.
Yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonları tarım sektörünü etkiliyor
ATB Başkanı Ali Çandır, yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonlarının da tarım sektörünü etkilediğini anımsattı. yurt dışı üretici enflasyonunun (YD-ÜFE) Eylül’de aylık yüzde 2,01, yıllık yüzde 27,71, yurt içi üretici enflasyonunun da (Yİ-ÜF) aylık yüzde 2,52 ve yıllık yüzde 26,59 arttığını belirten Çandır, şunları kaydetti:
‘’Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 6,77 ve yıllık ise yüzde 35 artmıştı. Bu durum, Eylül ayında da tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun, tarımdan daha yüksek seyrettiğini göstermektedir. Eylül ayında tüketici enflasyonu TÜFE’nin aylık yüzde 3,23, yıllık yüzde 33,29 arttı. Son 20 yıllık Eylül ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1,59 ve yıllıkta ise yüzde 19,17 olduğu hatırlanırsa manşet enflasyonun hala ne kadar yüksek seyrettiği daha iyi anlaşılır.”
Gıda enflasyonu da arttı
Tüketici tarafındaki gıda enflasyonunun Eylül ayında aylık yüzde 4,62, yıllık yüzde 36,06 arttığını vurgulayan Çandır, sözlerini şöyle tamamladı:
“İşlenmemiş gıda enflasyonu Eylül’de aylık yüzde 5,53, yıllık yüzde 37,53 artmıştı. Yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık yüzde 4,33 ve yıllık yüzde 53,49 artış göstermişti. Tüketici taraftaki bu rakamlar, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun üzerinde bir tüketici enflasyonu olduğunu göstermeye devam etmektedir. Ancak belirtmek gerekir ki aradaki makas daralmaya başlamıştır. Yani yıllık olarak yüzde 34,09 düzeyindeki tarımsal girdi maliyet artışına karşılık yüzde 46,83’lük tarım üretici fiyat artışı ve yüzde 33,29’luk tüketici fiyat artışı söz konusu olmuştur. Eylül ayında tarımsal üreticiler, aylıkta ve yıllıkta lehte rakamlarla karşılamışlardır.”
