Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya tarım Konseyi (ATAK) Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı ağustos ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi.
Tarım-GFE’nin Ağustos ayında aylık yüzde 1,30 arttığını belirten Çandır, “Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Ağustos ayları ortalamasının (1,94) oldukça altında bir artış olarak ilan edilmiştir. Böylece son 4 aydır sürekli artış gösteren aylık girdi fiyatları, Ağustos ayında ilk defa düşüş göstermiştir” dedi.
Tarım-GFE’nin Ağustos ayında yıllık yüzde 34,09 ilan edildiğini anımsatan Çandır, bu yıllık rakamın, son 10 yılın Ağustos ayları ortalamasının (33,85) bir miktar üzerinde ilan edildiğini kaydetti. Ali Çandır, şöyle devam etti:
‘’Ancak son 6 aydır sürekli yükseliş gösteren yıllık girdi fiyatları ilk kez düşüş göstermiştir. Ağustos ayı için açıklanan tarımsal girdi fiyat enflasyonu 10 yıllık Ağustos ayı ortalamalarına göre aylıkta ortalamanın yüzde 30 altında, yıllıkta ise ortalamanın yüzde 1 üstünde artış göstermiştir.”
"Gübrede artış devam ediyor"
Ağustos ayı Tarım-GFE’nin alt kalemlerinde tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylıkta yüzde 1,55 ve yıllıkta ise yüzde 35,07 artış ilan edildiğini anımsatan Çandır, şunları kaydetti:
‘’Ağustos ayları itibariyle bu rakamlar, aylıkta 2023 ve yıllıkta ise 2022 yıllarından sonraki en yüksek rakamlar olmuştur. Tarım-GFE tohumda aylık yüzde 1,70, enerjide yüzde -0,45, gübrede yüzde 3,94, ilaçta yüzde 1,14, veteriner hizmetlerinde yüzde 0,3, yemde yüzde 1,38 ve diğer kalemlerde ise yüzde 3,01 olarak ilan edildi. Yıllık rakamlara bakıldığında tohumda yüzde 32,1, enerjide yüzde 19,11, gübrede yüzde 53,01, ilaçta yüzde 17,41, veteriner hizmetlerinde yüzde 59,79, yemde yüzde 38,27 ve diğer kalemlerde ise yüzde 39,60 artış olduğu görüldü. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında ise aylık yüzde -0,37 ve yıllık yüzde 28,51’lik artış ilan edildi.’’
Üretici enflasyonu ağustos ayında geriledi.
TÜİK Ağustos ayı Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde -3,45 azaldığını anımsatan Ali Çandır, şöyle konuştu:
‘’Bu rakam, 10 yıllık Ağustos ortalamasının (-0,69) ciddi düzeyde altında ilan edilmişti. Yıllıkta ise yüzde 41,55 ile 10 yıllık ortalamanın (26,3) üzerinde ilan edilmişti. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar açısından son bir yıllık eğilim genel olarak üretici aleyhine seyretmiştir. Ancak Mayıs ve Haziran aylarında bu aleyhte eğilim, üretici lehine çevrilmişti. Temmuz ayında olduğu gibi Ağustos ayında da durum ciddi boyutta üretici aleyhine dönmüştür. Bu durumu 10 yıllık ağustos ayları ortalaması ile karşılaştırırsak üreticinin maruz kaldığı ortalama aylık maliyet yüzde 1,94 düzeyinde artışken eline geçen brüt rakam ortalaması ise yüzde -0,69 düşüş olmuştur. Yani 10 yıl boyunca Ağustos aylarında üretici aylık ortalama en az yüzde 0,60 zarara uğrarken yıllık ortalama olarak ise en az yüzde 25 zarara uğramıştır.”
Yurtiçi ve yurtdışı üretici enflasyonlarının da tarım sektörünü dolaylı olarak etkilediğine dikkat çeken Çandır, ‘’Yurtdışı Üretici Enflasyonu (YD-ÜFE) Ağustos’ta aylık yüzde 1,32 ve yıllık yüzde 28,01 arttığını, yurtiçi üretici enflasyonu Yİ-FE’nin aylık yüzde 2,48 ve yıllık yüzde 25,16 arttı. Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 3.52 ve yıllık ise yüzde 28.66 artmıştı. Bu durum, Ağustos ayında da tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun, tarımdan daha düşük seyrettiğini göstermektedir.” dedi.
"Makas daralıyor"
Ağustos ayında üretici kesimindeki enflasyona karşılık tüketici enflasyonu (TÜFE)’nin aylık yüzde 2,04 ve yıllık yüzde 32,95 arttığını vurgulayan Ali Çandır, sözlerini şöyle tamamladı:
‘’Son 20 yıllık Ağustos ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1,07 ve yıllıkta ise yüzde 18,96 olduğu hatırlanırsa manşet enflasyonun hala ne kadar yüksek seyrettiği daha iyi anlaşılır. Tüketici gıda enflasyonu Ağustos ayında aylık yüzde 3,02, yıllık yüzde 33,28 arttı. İşlenmemiş gıda enflasyonu Ağustos’ta aylık yüzde 2,02, yıllık yüzde 34,94, yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık yüzde 2,25, yıllık yüzde 25,09 arttı. Tüketici taraftaki bu rakamlar, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun üzerinde bir tüketici enflasyonu olduğunu göstermeye devam etmektedir. Ancak aradaki makas daralmaya başlamıştır. Yani yıllık olarak yüzde 34,09 düzeyindeki tarımsal girdi maliyet artışına karşılık yüzde 41,55’lik tarım üretici fiyat artışı ve yüzde 32,95’lik tüketici fiyat artışı söz konusu olmuştur. Ağustos ayında tarımsal üreticiler, aylıkta ciddi bir zarara uğrarken yıllıkta ise yüzde 7’lik bir lehte durum yaşamıştır.”
