İREM CEYLİN DEMİRCAN/İZMİR
Kuru kayısıda bu yıl ihracatçılar ve üreticiler için oldukça zorlu bir sezon kapıda. Nisan ayında yaşanan soğuk hava ve donun olumsuz etkileri nedeniyle üretimde tarihi bir düşüş yaşanırken, düşük rekolte hem maliyetleri artırdı hem de ihracat hedeflerinin uzağında kalınacak bir sezonu beraberinde getirdi.
Türkiye’de uzun yıllar ortalamasında 100 bin ton olan üretim, 5 bin tona geriledi ve yüzde 95’e yakın bir düşüş gerçekleşti. Buna karşın, stokta bulunan 30 bin ton ürün, ihracatçılar için sınırlı da olsa geçici bir nefes imkanı sağlıyor. Ne var ki, bu stok seviyesi, normal üretime dayalı ihracat hedeflerini tutturmak açısından yetersiz kalıyor. İhracatçılar, mevcut stokla ihracata yönelse de üretimin bu denli düşük gerçekleşmesi uzun vadede hem tedarik hem de ihracat açısından ciddi zorluklar doğuruyor.
2024/25 sezonunda Türkiye, kuru kayısı ihracatını 74 bin 774 ton olarak tamamlayarak 377,4 milyon dolar gelir elde etti. Kuru kayısı ihracatı 2023/24 sezonunda 66 bin 178 ton kuru kayısı karşılığında 398 milyon dolar olmuştu. Kuru kayısı ihracatında miktar bazında yüzde 12 artış görülürken, döviz getirisi yüzde 5 geriledi.
Mevcut göstergelere göre 2025/26 sezonun durum daha da kötüye gidecek. 1 Ağustos – 6 Eylül 2025 tarihleri arasında Türkiye’nin kuru kayısı ihracatı miktar bazında yüzde 60’lık kayıpla 9 bin 91 tondan 3 bin 595 tona gerilerken, döviz tutarı yüzde 41’lik azalışla 45,6 milyon dolardan 27 milyon dolara indi.
Işık: “Soğuk havalardan en çok kayısı etkilendi”
Kayısıda mahsulün çok az olduğunu dile getiren Ege İhracatçı Birlikleri Sürdürülebilirlik ve Organik Ürünler Koordinatörü Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Mehmet Ali Işık, “Bu mart - nisan aylarında yaşanan soğuk hava kayısıyı ciddi şekilde etkiledi. Ürünün yaklaşık yüzde 95’i zarar gördü. Kayısı, bu yıl özellikle soğuktan en fazla etkilenen meyve oldu.” dedi.
Marketler kuru kayısıyı raflarından kaldırdı tüketiciyi soğutmamak lazım
Geçen yılın stoklarının piyasaya verildiğini belirten Işık, “Mahsul oldukça az, geçtiğimiz yıllar ortalamasının yüzde 5’i civarında bir rekolte var. Marketlerin çoğu kayısıyı raflarından kaldırdı. Bu durumda üretici, ‘Ben bu fiyatlarla malımı satamam’ diyor. Tüketiciyi de bu işten soğutmamak gerekiyor.” diye konuştu.
Fiyat dengesinin korunmasının önemine de dikkat çeken Işık, “Kayısı üreticisi, ürününü en iyi fiyattan değerlendirmek istiyor. Ama tüketici, üç katı fiyatla kayısı yiyemez; bunun yerine üzüm, erik veya hurmaya yöneliyor. Dolayısıyla hedefimiz sadece fiyat politikasıyla sınırlı kalmamalı.” ifadelerini kullandı.
