FİKRİ CİNOKUR/ISPARTA
Isparta Ticaret ve Sanayi Odası (ITSO) Başkanı Metin Çelik, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın dijital dönüşüm çalışmaları kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından kullanılmaya başlanan yapay zekâ tabanlı analiz sisteminin, sahada ciddi uygulama sorunlarına neden olduğunu bildirdi.
Çözüm bekleyen üç kritik başlığa dikkat çeken Çelik, GİB tarafından geliştirilen yapay zekâ sistemiyle bazı vergisel işlemlerin insan müdahalesi olmadan tamamlandığını anımsattı. Uygulamanın pratikte karmaşaya neden olduğunu, üyelerden gelen tüm bildirimleri TOBB’a ilettiklerini belirten Çelik, şunları kaydetti.
‘’Vergi dairelerinin yapay zekâ ile önerdiği tapu satış bedelleri piyasa gerçekleriyle uyuşmuyor. GİB tarafından geliştirilen yapay zekâ algoritması, tapu satış işlemlerine ilişkin ‘önerilen satış bedeli’ üretmekte ve bu veri, vergi daireleri tarafından mükelleflere yöneltilen açıklama taleplerine dayanak oluşturmaktadır. Ancak uygulamada şu ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Yapay zekâ tarafından belirlenen değerler, mevcut piyasa dinamiklerini çoğu durumda yansıtmamaktadır. Bazı bölgelerde gerçek piyasa değerinin çok üzerinde (bazı örneklerde yüzde 30–60 fazlasıyla) fiyatlar önerilmektedir. Bu durum, üyelerimize vergi dairesi tarafından “Neden bu bedelin altında satış yaptınız?” şeklinde sürekli sorgulama yazılarının gönderilmesine neden olmaktadır. Eksik beyan şüphesi oluştuğu düşünülerek yapılan bu yazışmalar, mükellef üzerinde gereksiz bir baskı oluşturmaktadır.’’
Gerçek satış bedellerinin emsal belgelerle ispatlanmasına rağmen, yapay zekâ tarafından önerilen bedellerin bağlayıcı gibi algılanmasının uygulamada sorun yarattığına dikkat çeken Metin Çelik, ‘’Uygulama, kayıt dışılığı azaltma amacına hizmet etmek yerine, piyasada güvensizlik, işlem gecikmeleri ve idari yük artışına yol açmaktadır. Bu nedenle öneri niteliğindeki yapay zekâ verisinin bağlayıcı olmadığı hususu açıkça belirtilmeli, algoritmanın bölgesel piyasa verileriyle daha gerçekçi şekilde güncellenmesi gerekmektedir.’’ dedi.
İnşaat ruhsatı alındıktan sonra yapılan topraktan satışların vergi açısından yanlış sınıflandırılmasının da sektörü zor durumda bıraktığına dikkat çeken Çelik, şöyle devam etti.
‘’Sektörün temel finansman yöntemi olan topraktan satışlarda, İnşaata başlanır başlanmaz yapılan erken dönem satışlar, teslimden çok önce gerçekleşmektedir. Buna rağmen bazı vergi incelemelerinde, bu bedeller teslim aşamasındaki değerleme ile karıştırılmakta ve sanki konut fiilen teslim edilmiş gibi değerlendirme yapılmaktadır. Bu uygulama hukuki olarak isabetli olmadığı gibi, mükellefler üzerinde gereksiz bir vergi yükü oluşturmakta ve finansman sürecini olumsuz etkilemektedir. Topraktan satış bedellerinin teslim aşamasındaki nihai değere eşitmiş gibi değerlendirilmesi üyelerimiz açısından önemli bir mağduriyet yaratmaktadır.’’
"Maliyet artışları kâr gibi algılanıyor"
ITSO Başkanı Metin Çelik, 2–3 yıl önce başlayan inşaatlarda yaşanan olağanüstü maliyet artışlarının ‘kâr’ gibi algılandığını söyledi. Özellikle 2021 sonrası dönemde inşaat sektöründe malzeme fiyatları, işçilik maliyetleri ile enerji ve nakliye giderlerinin olağanüstü arttığına dikkat çeken çeken Çelik, şöyle devam etti:
‘’Birçok kalemde yüzde 300–700’e varan maliyet farkları oluşmuştur. Bu artışların doğal sonucu olarak proje maliyetleri yükselmiş, ancak satış sözleşmeleri daha önce yapılmış olduğundan firmalar satış fiyatlarını güncelleyememiştir. Bu farkların bazı incelemelerde ‘kâr’ edilmiş gibi değerlendirilmesi hem ekonomik gerçeklikle hem de mükellefin durumu ile bağdaşmamaktadır. Bu nedenle enflasyon kaynaklı maliyet artışlarının yanlış yorumlanmasının önüne geçilmesi amacıyla Gelir İdaresi tarafından açıklayıcı düzenleme yapılması gereklidir.’’
ITSO Başkanı Çelik, sorunların çözümü için önerilerini şöyle sıraladı:
‘’GİB tarafından genelge veya rehber yayınlanmalı, yapay zekâ modeli sektör temsilcileriyle birlikte güncellenmeli, topraktan satışlara yönelik vergi uygulamasının netleştirilmeli, enflasyon kaynaklı maliyet artışlarının yanlış yorumlanmasının önüne geçilmesi hayati önem taşımaktadır.”
