Mehmet KAYA
Savunma sanayiinin derinleşmesine yönelik olarak başlatılan ve bu alanda üretim yapmak isteyen firmaların kaydedildiği Yetenek Envanteri (YETEN) sistemine kaydolan firma sayısı 2 bin 898’e ulaştı. 2021 itibariyle buraya kaydolan firma sayısı 2086 adetti. YETEN, istekli firmaların SSB tarafından yönetilen sisteme veri girişiyle yürütülüyor. Firmalar, ekonomik güç, kapasite ve yeteneklerine dair soruların yer aldığı formu doldurarak kayıt oluyor. Tedarikçi olma sürecinde ise YETEN ile entegre işletilen Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı (EYDEP) bağlantılı olarak yürütülüyor. EYDEP, savunma sanayiindeki projelere katılma, tedarikçi olmaya yönelik destekleri de içerecek şekilde firmaları sertifikalandırıyor. EYDEP denetiminden geçen firma sayısı da 832’ye yükseldi.
YETEN dışında, ana yüklenici şirketler de tedarikçi geliştirme programları yürütüyor. Savunma sanayiinde tedarikçiler dahil üretim- hizmet veren şirketlerin uyması gereken ayrı bir mevzuat bulunuyor.
Öte yandan, alt yüklenicilerin savunma ve havacılık sanayiindeki ciro içindeki payları küçük seviyede bulunuyor. SASAD tarafından yayınlanan raporlara göre, 2022’te sektörün toplam cirosu 12 milyar 196 milyon dolar seviyesine gelirken, büyük firmaların cirosu 8 milyar 816 milyon dolar, KOBİ’lerin cirosu 3 milyar 380 milyon dolar seviyesinde oluşmuştu. KOBİ’lerin cirosunun 1 milyar 854 milyon doları da teknik yönü ağırlıkta olan ve uzun süreli imalat sözleşmeleri bulunan askeri ve sivil havacılık sektöründeki KOBİ imalatçılar tarafından elde edilmişti. Sektörde havacılıktan sonra en yüksek KOBİ cirosu 544 milyon dolar ile lojistik, uzay, kimyasal-biyolojik-radyolojik- nükleer savunma-korunma, lojistik, hizmetler, komuta-kontrol vb. toplamı olan “diğer” alanında, 413 milyon dolar ile deniz, 313 milyon dolar ile modernizasyon-bakım onarım, 103 milyon dolar ile kara alanında elde edildi. Güvenlik ve silah-füze-mühimmat alanındaki KOBİ cirosu ise sırasıyla 95 ve 64 milyon dolar oldu.
