Öğr. Gör. TÜLAY ÖLMEZ - İstanbul Kültür Üniversitesi Dış Ticaret Program Başkanı
Dış ticaret, artık eskisi gibi sınır kapılarında gerçekleşen mal değişiminden ibaret değil. Bütün dünyayı etkileyen pandemi, yapay zekânın önlenemez yükselişi ve lojistik süreçlerinin değişmesi dış ticaretin tüm düzenini kökten değiştirdi. Eski düzende üretim gücü, geniş dağıtım ağları ve düşük maliyetle rekabet üstünlüğü sağlayan firmalar yeni düzende ise hızlı karar alarak aksiyona geçme, verilerle strateji geliştirme ve dijital kanalları etkin kullanarak görünür olma gibi kriterlerle rekabet üstünlüğü oluşturuyorlar.
Aslında bu yeni düzende firmalar için temel sorular değişti: “Veriyi nasıl kullanabilirim? ve Doğru müşteriye nasıl ulaşabilirim?” gibi sorularla yola çıkılmaya başlandı. Doğal olarak bu büyük dönüşümün ana kaynağını e-ticaret ve yapay zekâ oluşturuyor. KOBİ’lerden holdinglere kadar, her ölçekteki firma yapay zekâ destekli ticaret sistemleriyle ve e-ticaret yoluyla küresel müşteriye doğrudan ulaşıyor. Aslında yeni kurallarla oluşan bu düzende müşteriler daha dijital ve kolay çözümler talep ediyorlar.
Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, 2024 yılında Türkiye’de e-ticaret hacminin bir önceki yıla göre yüzde 61,7 artışla 3 trilyon 162 milyon lira olarak belirtilmiştir. Aynı zamanda Ticaret Bakanı Bolat, e-ihracatın artırılmasına yönelik teşviklerde bulunduklarını, e-ihracatın toplam ihracat içerisindeki payının yüzde 2,9'a yükseldiği ve yıllık 8 milyar dolar seviyelerine ulaştığını belirtti.(*)
Bahsedilen rakamlar düşük gibi görünebilir; ancak hızlı bir yükselişin habercisi niteliğindedir. Bu hızlı yükselişin motoru ise KOBİ’ erin amazon, etsy gibi platformlar aracılığıyla birçok ülkeye doğrudan satış yaparak geleneksel ihracatın ötesinde bir sistem oluşturmaları ve yapay zekayı süreçlerine dahil etmeleridir. Deloitte’un CPO Survey 2025 sonuçlarına göre firmaların %57’si AI (yapay zekâ) kabiliyetini bugün için gerekli, %94’ü ise 2029’da bunun temel bir gereklilik olacağını öngördü.(**)
Sonuç olarak; yapay zekâ kullanmak ve süreçlere uyarlamak, e-ticaret yoluyla ticaretin alt yapısını oluşturmak hem firmalar hem de ülkeler için zorunluluk haline geldi. ‘’Yapay Zeka + E-ticaret= Dış Ticaretin Yeni Standardı’’ denklemini kuranlar, geleceğin ticaret rotasını çizecek; bu dönüşümü kaçıranlar ise küresel sahnede varlıklarını sürdüremeyeceklerdir.
Bu konudaki düşünce ve yorumlarımı, dünyanın en değerli şirketlerden biri olan NVIDIA’nın CEO’su Jensen Huang’ın kısa süre önce yaptığı değerlendirme çok iyi özetliyor, ‘’ Kesin olan tek şey, yapay zeka kullanmıyorsanız, işinizi yapay zeka kullanan birine kaptıracağınızdır.’’(***)
KAYNAK:
(*) https://ticaret.gov.tr/haberler/ticaret-bakani-omer-bolat-turkiyede-e-ticaretin-gorunumu-raporu
(**) https://www.deloitte.com/global/en/about/press-room/top-concerns-in-2025-new-deloitte-tax-transformation-trends-report.html?
(***) https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/nvidia-ceosu-huang-yapay-zeka-kullanmiyorsaniz-isinizi-yapay-zeka-kullanan-birine-kaptiracaksiniz
