YAVUZ AKBULAK - SPK Başuzmanı*
Giriş
İtalya Parlamentosu, 17 Eylül 2025 tarihinde yapay zekâ ile ilgili ilk ulusal yasayı onaylayarak, İtalya’yı Avrupa Birliği’nde (AB) yapay zekânın kullanımını düzenleyen yerel bir mevzuatı benimseyen ilk ülke yapmış ve tarihe geçmiştir. 25 Eylül 2025 tarihli ve 132 sayılı Yapay Zekâ Yasası İtalya Cumhuriyeti Resmi Gazetesi’nde (Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana) yayımlanmış[1] ve yayımından itibaren 15 günlük bir boşluk süresinin ardından 10 Ekim 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
2024/1689 sayılı AB Yönetmeliği’nin (AB Yapay Zekâ Yasası) kılavuzlarına uygun ve bu kılavuzları izleyerek hazırlanan ve 28 maddeden oluşan Yapay Zekâ Yasası, özellikle yapay zekânın farklı sektörlerde (örneğin sağlık, istihdam, profesyonel hizmetler, fikri mülkiyet vb.) kullanımını düzenleyen ilkeler için yasal bir çerçeve sağlamayı amaçlamaktadır. Bunlara ilave olarak, Yapay Zekâ Yasası’nda açıkça belirtildiği üzere, ilgili yasa AB Yapay Zekâ Yasası’na göre yorumlanacak ve uygulanacak olup, ilgili Avrupa düzenlemesinde belirtilenler dışında ek yükümlülükler getirmemektedir.
Yapay Zekâ Yasası kapsamında yapay zekânın kullanımına ilişkin öngörülen ve uygulanmasının temel kurallarını oluşturan temel ilkeler de, Yapay Zekâ Yasası’nın 3. maddesinde;
(a) Şeffaflık,
(b) Orantılılık,
(c) Güvenlik,
(d) Verilerin korunması,
(e) Hesap verebilirlik,
(f) Toplumsal cinsiyet eşitliği ve
(g) Ayrımcılık yapılmaması
olarak belirlenmiştir.
Yapay Zekâ Yasası, “insan merkezli, şeffaf ve güvenli yapay zekâ kullanımına” özel önem vermektedir. Esasen, yapay zekâ kullanımı, yapay zekâ temelli sistemleri/yazılımları kullanan bireyin nihai karar verme gücünün yerini alamaz. Yapay Zekâ Yasası, yapay zekâyı insan merkezli bir boyutta teşvik etmeyi amaçladığını açıkça belirterek, yapay zekânın kullanımı üzerinde insan gözetimi gerekliliğinin altını çizmektedir.
Bu mevzuatta bilhassa şunlar vurgulanmaktadır:
Yenilik: Anılan yasa yapay zekâ, siber güvenlik ve telekomünikasyon alanlarında faaliyet gösteren şirketleri desteklemek için devlet destekli bir girişim sermayesi fonundan 1 milyar avroya kadar kaynak sağlama yetkisi vermektedir.
Siber güvenlik: Veri ihlalleri ve yapay zekâ destekli suçlar gibi risklerin ele alınması amaçlanmaktadır.
Gizlilik ve veri koruması: Yurttaşları müdahaleci veya zararlı yapay zekâ uygulamalarından koruyarak sağlanması hedeflenmektedir.
İtalya, bu nedenlerle etkili düzenlemelerin, inovasyonu engellemeden sorumlu yapay zekâ benimsenmesini teşvik edebileceğini göstermektedir.
Yapay Zekâ Yasası’nda yer alan hükümlerin uygulanmasına ilişkin denetim ve koordinasyon faaliyetleri (i) Bakanlar Kurulu bünyesinde kurulacak özel bir komiteye ve (ii) İtalya Dijital Dönüşüm Ajansı (Agenzia per l’Italia Digital) ile Ulusal Siber Güvenlik Ajansı (Agenzia per la Cybersicurezza Nazionale) olmak üzere iki ulusal kuruma tabi olacaktır.
Dar hukuki çerçevelerin aksine, İtalyan yasası birden fazla kritik sektörü kapsamaktadır. Bunlar şunlardır: (i) Sağlık hizmeti; (ii) İstihdam; (iii) Kamu yönetimi; (iv) Adalet, (v) Eğitim ve (vi) Spor.
Kuruluşların her sektörde yapay zekâ sistemlerinin izlenebilir, şeffaf ve insan denetimine tabi kalmasını sağlamaları gerekir. Sonuçta insanlar kararlardan her zaman sorumlu olacak ve böylece algoritmalara kontrolsüz bir şekilde güvenilmesinin önüne geçilecektir.
Yasa’nın etkileyeceği sektörlerin durumu şöyledir:
Sağlık hizmeti kapsamındaki durum: Yapay zekâ, sağlık sektöründe sağlık sorunlarının teşhis ve tedavisinde değerli olabilecek önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Ancak, yapay zekâ ayrımcı bir şekilde kullanılmamalıdır ki; hastaların yapay zekânın ne zaman kullanıldığını bilme hakkı vardır ve nihai karar yetkisi her zaman sağlık ekibine aittir. Bölgesel Sağlık Hizmetleri Ulusal Ajansı (Agenzia Nazionale per i servizi sanitari Regionali-AGENAS), tanı ve tedavi sürecinde sağlık personeline destek olmak için kullanılacak bir yapay zekâ platformu geliştirecek; ancak önerileri, nihai karar verme yetkisine sahip olan sağlık ekibi için bağlayıcı olarak kabul edilmeyecektir. Kişisel verilerin (AB Genel Veri Koruma Yönetmeliği’nin 9. maddesi uyarınca hassas veriler dâhil) yapay zekâ destekli tıbbi veri tabanları tarafından işlenmesi, İtalyan Sağlık Bakanlığı’nın özel bir kararnamesi ile düzenlenecektir.
İstihdam kapsamındaki durum: Yapay zekâ, çalışanların çalışma koşullarını ve fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü iyileştirmek amacıyla istihdam sektöründe kullanılabilir. Ancak, bu tür teknolojilerin istihdam sektöründe kullanımının güvenli, güvenilir, şeffaf, ayrımcı olmayan ve çalışanların veri koruma haklarını ihlal etmeyen nitelikte olması gerekmektedir. Her hâlükârda, çalışanların yapay zekâ tabanlı sistemlerin ne zaman kullanıldığını bilme hakkı vardır. İşverenler, işe alım, izleme veya performans değerlendirmesinde yapay zekâ kullandıklarında çalışanları bilgilendirmek zorundadır. Çalışanlar, yapay zekâ destekli kararlara itiraz etme ve insan incelemesi talep etme hakkına sahiptir. Bu çerçeveyle algoritmik ayrımcılık önlenir, gizlilik korunur ve şirketlerin çalışan onuruna ve veri güvenliğine saygı göstermesi zorunlu kılınır. Bu, yapay zekâ araçlarının giderek yaygınlaştığı işyerlerinde adalet ve hesap verebilirliği sağlar. Yapay Zekâ Yasası’nda ayrıca, istihdam sektöründe yapay zekâ kullanımına ilişkin bir gözlemevinin kurulması, bu gözlemevinin bu sektörde yapay zekâ kullanımının stratejisini belirlemesi ve izlemesi de öngörülmektedir.
Profesyonel hizmetler kapsamındaki durum: Yapay zekâ, profesyonellerin çalışma faaliyetlerine yardımcı olmak ve onları desteklemek için kullanılabilir. Bununla birlikte, fikri emek, yapay zekânın girdisinden daha öncelikli olmalı ve müşterilerin yapay zekâ kullanıldığında açık, basit ve eksiksiz bir şekilde bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Yapay Zekâ Yasası’nın profesyonellere getirdiği bilgilendirme yükümlülüğü oldukça geneldir; ancak bu bilgilerin, hangi yapay zekâ sistemlerinin nasıl kullanılacağını içeren özel bir bilgilendirme bildirimi aracılığıyla müşterilere iletilmesi muhtemeldir. Mesleki dernekler büyük ihtimalle belirli yönergeler sunacaktır, ancak her durumda profesyonellerin ilgili görevlendirme belgelerini düzeltmeleri ve uyarlamaları uygun olacaktır.
Fikri mülkiyet kapsamındaki durum: Yapay Zekâ Yasası, yapay zekâ kullanılarak üretilen bir sanat eserinin, insan yaratıcılığının bir sonucu olduğu sürece korunmasını sağlayarak, İtalyan fikri mülkiyet yasasını da değiştirmektedir. Dolayısıyla, insan katkısı esastır ve yapay zekâ yalnızca destekleyici bir araç olarak kullanılabilir. Yasa ayrıca yapay zekânın fikri mülkiyet ve verilerle nasıl etkileşime girdiğini de düzenlemekte ve özellikle şunları belirtmektedir: (i) Yapay zekâ destekli eserler ancak gerçek insan entelektüel çabasının ürünü ise koruma altına alınır. (ii) Metin ve veri madenciliği yalnızca telif hakkı olmayan içerik veya onaylı bilimsel araştırmalar için yasaldır. (iii) Yapay zekâ modellerini eğitmek için telif hakkıyla korunan verilerin toplu olarak toplanmasına kısıtlamalar uygulanmaktadır. Kısaca bu mevzuatla, üretken yapay zekâ eğitim yöntemlerine ilişkin artan endişelere doğrudan yanıt verilmektedir.
Yargı sistemi kapsamındaki durum: Yapay zekâ yargı sisteminde bir araç olarak kullanılabilir, ancak yine de hukukun yorumlanması ve uygulanması faaliyetleri ile delillerin analizi her zaman hâkim tarafından yürütülmelidir. Ancak, AB Yapay Zekâ Yasası’nın tam olarak yürürlüğe girmesine kadar, mahkemelerde yapay zekâ temelli sistemlerin kullanımı ve deneyleri Adalet Bakanlığı tarafından onaylanacak ve mahkemelerde yapay zekâ kullanımına ilişkin özel kararnameler çıkarmakla da görevli olacaktır.
Yasa’nın Kötüye Kullanımına Karşı Getirilen Cezalar
İtalya, yapay zekânın kötüye kullanımına cezai yaptırımlar getirmiş olup yasada şu ifadeler yer almaktadır:
- Deepfake (derin yanılsama) gibi haksız zarara yol açan yanıltıcı yapay zekâ içeriklerinin yasa dışı yayılmasına bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilecektir.
- Mahkemeler, dolandırıcılık ve kimlik hırsızlığı da dâhil olmak üzere yapay zekânın kolaylaştırdığı suçlara daha ağır cezalar verecektir.
- 14 (on dört) yaşın altındaki çocuklar, yapay zekâ araçlarına yalnızca ebeveyn izniyle erişebilecek ve bu da daha genç kullanıcılar için daha güçlü bir çevrimiçi güvenlik sağlayacaktır.
İtalya bu şekilde, yapay zekânın kötüye kullanımının cezasız kalmayacağı mesajını vermektedir.
Yasa’nın Uygulanması ve Denetim
İtalya, mevzuata uyumu sağlamak için yukarıda da zikredildiği üzere çeşitli denetim organları teşkil etmiştir. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Dijital yönetişim ve güvenliği denetleyen İtalya Dijital Ajansı ve Ulusal Siber Güvenlik Ajansı.
- Ulusal Yapay Zekâ stratejisini güncellemekten sorumlu Bakanlıklar Arası Dijital Geçiş Komitesi.
- Yapay Zekânın İşyerinde Etkisini Gözlemleyen Bir Gözlemevi.
- Veri Koruma Kurumu (Garante) ve İtalya Merkez Bankası gibi sektör düzenleyici otoriteleri, kendi alanlarında denetimi elinde tutmaktadır.
Bu kurumlar bir araya gelerek, etkili bir uygulama sağlamak üzere tasarlanmış çok katmanlı bir yönetişim sistemi oluştururlar.
Sonuç
İtalya’nın bu öncü mevzuatı, AB Yapay Zekâ Yasası’nın ötesine geçtiği için önem taşımaktadır. Yasa (i) Zararlı yapay zekâ kullanımına daha sıkı cezalar; (ii) Daha geniş sektörel kapsam; (iii) Algoritmik önyargılara karşı net çalışan koruması ve (iv) Fikri mülkiyet ve eğitim verileri konusunda daha sıkı kurallar, getirmektedir. Bu nedenle İtalya, yapay zekâ düzenlemesinde Avrupa’da lider konuma gelmiş ve diğer üye ülkelerin gelecekte nasıl mevzuat çıkaracaklarını şekillendirmiştir.
İtalya’nın yapay zekâ yasası, Avrupa’nın dijital yönetişiminde bir dönüm noktası teşkil etmektedir. İtalya, inovasyon finansmanını sıkı hesap verebilirlik önlemleriyle birleştirerek, ülkelerin büyümeyi desteklerken yapay zekâyı sorumlu bir şekilde düzenleyebileceğini kanıtlamaktadır. Avrupa yapay zekânın geleceğine uyum sağlarken, İtalya’nın liderliği etik ve sorumlu yapay zekâ kullanım standartlarını şekillendirecektir.
Kaynakça
Daniela Sabelli, Sara Belotti, Italian Law no. 132/2025 – The First Domestic Law in the European Union on the Use of Artificial Intelligence, Squire Patton Boggs, October 2025, < https://www.squirepattonboggs.com/en/insights/publications/2025/10/italian-law-no-132-2025-the-first-domestic-law-in-the-european-union-on-the-use-of-artificial-intelligence > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
Deborah De Angelis, Italy updates its copyright law to address AI, Communia, October 1, 2025, < https://communia-association.org/2025/10/01/italy-updates-its-copyright-law-to-address-ai/ > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
Eleonora Curreri, Italy – A pioneering national framework to complement the EU AI Act, Linklaters, 30 September 2025, < https://www.linklaters.com/en/insights/blogs/digilinks/2025/september/italy--a-pioneering-national-framework-to-complement-the-eu-ai-act > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
Italy Approves Landmark AI Law, 360 Business Law, 8 October 2025, < https://www.360businesslaw.com/blog/italy-approves-landmark-ai-law/ > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
Italian Law on Artificial intelligence published in the Official Gazette, Andersen, 1 October 2025, < https://it.andersen.com/en/italian-law-on-artificial-intelligence-published-in-the-official-gazette/ > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
Salvatore Iannitti, Francesco Gelmetti, Italy enacts Law No. 132/2025 on Artificial Intelligence: Sector rules and next steps, Norton Rose Fulbright, October 2025, < https://www.nortonrosefulbright.com/en-id/knowledge/publications/9bfedfea/italy-enacts-law-no-132-2025-on-artificial-intelligence-sector-rules-and-next-steps#:~:text=The%20Law%20132%2F2025%20mandates,are%20deployed%20in%20work%20processes. > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
* Bu yazıda yer alan görüşler yazarına ait olup çalıştığı kurumu bağlamaz, yazarın çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Yazıdaki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler yazarına aittir.
[1] Yasa için bkz. < https://it.andersen.com/wp-content/uploads/2025/10/L.-23-settembre-2025-n.-132-1.pdf > erişim tarihi 14 Ekim 2025.
