Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in gıda arzının artırılması için hal ve su yasaları üzerinde çalışıldığını ve önümüzdeki 2-3 yıl içerisinde 45 organize tarım bölgelerinin devreye alınacağını açıklamasının ardından uzun zamandır tartışılan hatta birkaç kez taslak metinler hazırlanıp bir türlü Meclis aşamasına taşınamayan Hal Yasasını yeniden gündeme getirdi. Yıllardır sebze ve meyve fiyatlarını ucuzlatacağı ve enflasyonu düşüreceği dile getirilmesine rağmen hal yasasının değiştirilememesinin nedeni olarak kimi zaman sektör paydaşlarının direnç gösterdiği kimi zaman siyasi iradenin yeterince yasa değişikliğinin arkasında durmadığı söylendi. 2010 yılında yasalaşan 1 Ocak 2012 yılında yürürlüğe giren hal yasasında değişiklik için bir kez daha geçtiğimiz yıl adım atıldı ve bir taslak metin ortaya çıktı. Ticaret Bakanlığı, tüm tarafların görüşünü alarak kapsamlı bir çalışma yaptı. Sebze ve meyve fiyatlarının artışına neden olarak gösterilen aracı sayısının yapılacak yeni düzenleme ile azaltılması ile fiyatların düşeceği yönündeki beklentiye karşın tek başına hal yasasının değiştirilmesinin soruna çare olmayacağı üretim maliyeti, üretim planlaması, taşıma maliyeti gibi pek çok faktöründe fiyatların oluşumunda etkili olduğu da bir gerçek.
Toptancı halleri doğrudan Bakanlığa bağlanacak
Geçen yıl hazırlanan taslak üreticiyi korumaya aracılara büyük ölçüde azaltmaya dönük düzenlemeler ile dikkat çekiyor. Son şekli henüz verilmeyen, ne zaman yasalaşacağı ise şimdilik belli olmayan taslak çalışmaya yer alan düzenlemeler arasında, üretici birliklerine hallerde ücretsiz alan sağlanması, zincir marketlerin sattıkları ürünlerin yüzde 20’sini doğrudan üreticiden alması, toptancı hallerinin kurulması, taşınması ve kapatılmasının Bakanlığın iznine bağlanması yer alıyor. Mal bedellerinin üreticilere ödenmemesi, malların özenle korunmaması ve bozuk olması durumunda meydana gelen zararları karşılamak amacıyla kullanılan teminatın kapsamı da hal dışında faaliyet gösteren tüccarları da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Serbest rekabeti engellemek amacıyla anlaşma yapılması, piyasada darlık yaratmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için malların belirli ellerde toplanması durumunda verilecek ceza 1 milyon liraya çıkarılıyor. Üretici örgütlerinin teşvik edilmesi amacıyla, ödeyecekleri kira bedellerinde yüzde 75 oranında indirim sağlanıyor.
Ancak, ‘Hal yasası çıkarsa fiyatlar düşer’ beklentisine rağmen bu taslağın ne zaman bir kanun teklifine dönüşeceği, Meclis komisyon ve genel kurul süreçlerinden geçerek yasalaşacağı konusunda henüz bir takvim ortaya çıkmış değil.
