Günümüz devletleri vatandaşlarının sağlık ve sosyal güvenlik ihtiyaç ve kaygıları ile yakından ilgilenmektedirler. Türkiye Cumhuriyeti de diğer ülkeler gibi insanların bu ihtiyaç ve endişeleri ile yakından ilgili olmuştur. Öncelikle kendisi hastaneler, bakım evleri emekli sandıkları kurma ve işletme gayretinde olmuştur. Bunun yeterli olmadığı endişesi ile kişilerin de sigorta sisteminden yararlanarak kendilerine ek güvence sağlamalarına imkan yaratmıştır. Bu amaçla Gelir VergisiKanunu’nun89.uncu ve 63.ncümaddeleri ile vergi teşviki sağlanmıştır.
Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendine göre hayat/şahıs sigorta prim ödemelerinin yıllık gelir vergisi matrahının tespitinde beyan edilen gelirlerden indirilebilmesi mümkündür.
Beyan edilen gelirin %15 ini aşıp aşmadığının hesabında, işverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ile GVK’nun 63üncü maddesinin birinci fıkra üçüncü bendi ve 89 uncu madde birinci bendi kapsamında indirim konusu yapılacak prim ödemelerinin toplamı birlikte dikkate alınır.
İndirimlerden, ticari, zirai ve serbest meslek kazancı, ücret, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratları dolayısıyla yıllık gelir vergisi beyannamesi veren mükellefler yararlanabilmektedir.
İndirimlerin yapılabilmesi için gelir vergisi beyannamesinde beyan edilen bir gelirin bulunması ve gerekli diğer şartların yerine getirilmesi gerekir.
Ayrıca, Gelir Vergisi Kanununun 63. üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendine göre ise vergiye tabi aylık ücret matrahının tespitinde, hayat/şahıs sigortaları için ödenen sigorta primleri, belirli şartlar dahilinde aylık ücret matrahından indirilebilmektedir.
Gelir Vergisi Matrahından İndirilebilecek Sigorta Primleri ve İndirim Oranları ve şartları
Gelir Vergisi Kanunu’nun 89 uncu madde birinci bendine göre, yıllık beyanname ile beyan edilen gelirin%15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortalarına ödenen primlerin%50’si ile ölüm kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin tamamı gelir vergisi matrahından indirim konusu yapılabilir. Sigorta primlerinin indirilebilmesi için;
- Beyan edilen gelirin %15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmaması,
- Sigortanın Türkiye’de yerleşik ve merkezinin Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması ve
- İndirilecek prim tutarlarının gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olması, gerekir.
Sigorta primlerinin gelir vergisi matrahının tespitinde indirime konu edilmesi
Sigorta primlerinin; mükellefin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına ait olması gerekmektedir. Bununla beraber, eşlerin ve çocukların da ayrı gelir vergisi beyannamesi vermesi durumunda, eşlerin ve çocukların her biri beyan ettikleri gelirin %15’i ve asgari ücretin yıllık tutarı ile sınırlı olarak sigorta primlerini kendi verecekleri beyannameleri üzerinden indirime konu ederler.
Ancak, İndirime konu birden fazla hayat/şahıs sigorta prim ödemesinin aynı takvim yılı içerisinde birlikte yapılması durumunda, toplam prim ödemelerinin tutarının beyan edilen gelirin %15’i ve asgari ücretin yıllık tutarı ile sınırlı olan kısmı, diğer şartların da sağlanması koşuluyla gelir vergisi
beyannamesi üzerinden indirime konu edilebilecektir.
“Çocuk” veya “küçük çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında
yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.
İndirim konusu yapılacak tutarın hesaplanmasında beyan edilen gelir, yıllık gelir vergisi beyannamesinde yer alan indirimler ve geçmiş yıl zararları düşülmeden önceki tutardır.
58.000 TL’nin üzerinde konut kira geliri elde edenlerden, beyanı gerekip gerekmediğine bakılmaksızın ayrı ayrı veya birlikte elde ettiği ücret, menkul sermaye iradı, gayrimenkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlarının gayri safi tutarları toplamı Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan üçüncü gelir diliminde ücretliler için yer (2026 yılı için 1500.000 TL) tutarı aşanlar, 58.000 TL’lik istisnadan yararlanamazlar.
Konut, taşıt ve tüketici v.b. kredilerin kullanımı sırasında bu kredilere bağlı olarak ilgili bankalarca yapılan hayat sigortası poliçelerine ilişkin ödenen primler, indirim olarak dikkate alınabilecektir.
Mükellefin elde ettiği gelir toplamı (beyanı gerekip gerekmediğine bakılmaksızın ayrı ayrı veya birlikte elde ettiği ücret, menkul sermaye iradı, gayrimenkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlarının gayri safi tutarları toplamı) 2026 yılı için belirlenen 1.500.000 TL’lik istisna haddi tutarını aşmadığında mükellef 58.000 TL’lik istisnadan yararlanabilecek olup 2026 yılı istisna sınırını aşan konut kira gelirinin beyan edilmesi gerekmektedir.
Yıllık beyanname veren ücretlilerde hayat/şahıs sigorta prim ödemelerinin durumu
Gelir Vergisi Kanununa göre vergiye tabi ücret matrahının tespitinde, şahıs sigortaları için ödenen primlerin elde edilen ücretin %15’ine kadar olan kısmı ücret matrahının tespitinde indirilebilecektir.
İndirim konusu yapılacak primlerin toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını (2026 takvim yılı asgari ücretin yıllık brüt tutarı olan 396.360 TL’yi) aşamaz. Yıl içinde asgari ücret tutarında meydana gelebilecek değişiklikler, indirim yapılacak tutarların hesabında dikkate alınır.
İndirim konusu yapılacak prim tutarının tespitinde esas alınacak ücret, işveren tarafından çalışana hizmeti karşılığında ödenen aylık (maaş), prim, ikramiye, sosyal yardımlar ve zamlar gibi vergiye tabi sürekli nitelikteki ödemelerin brüt tutarlarının toplamı olacaktır.
Yıl içerisinde ücretin safi tutarının hesaplanması sırasında indirim konusu yapılan sigorta prim ödemelerinin, mükellefin yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesi durumunda beyanname üzerinden ayrıca indirim konusu yapılması mümkün değildir.
İşverenler tarafından çalışanları için yapılan şahıs sigortası primlerinin durumu
Gelir Vergisi Kanununa göre, işverene tabi ve belirli bir iş yerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler ücret sayılmaktadır.
İşveren tarafından ödenen şahıs sigorta primleri ücretliye sağlanan bir menfaat olarak nitelendirilmekte olup çalışanlar adına ödenen şahıs sigorta primlerinin, çalışanlara sağlanan net menfaat (ücret) olarak değerlendirilmesi ve brütleştirilmek suretiyle aylık ücret bordrolarına dahil edilmesi gerekmektedir.
Sigortanın Türkiye’de yerleşik ve merkezi Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla, söz konusu primler ücretin safi tutarının tespitinde indirim konusu yapılabilecektir.
Ancak, indirim konusu yapılacak primlerin toplamının, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını (2026 takvim yılı asgari ücretin yıllık brüt tutarı olan 396.360TL’yi) aşmaması gerekir..
Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları indirim konusu yapılamaz
İşveren ya da ücretli tarafından bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları, vergiye tabi ücret matrahının tespitinde hiçbir surette indirim konusu yapılamaz.
Yıllık beyanname veren mükellefler tarafından bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları da yıllık beyannamede, gelir vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılamaz.
Katkı payları ticari kazancın tespitinde söz konusu işverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen primler
Gelir Vergisi Kanununun 40’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendine göre, işverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları, ücretle ilişkilendirilmeksizin ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilebilmektedir.
Ancak ,bu kapsamda indirim konusu yapılabilecek tutarın toplamı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamayacaktır.
Gerek işverenler tarafından bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları, gerekse Gelir Vergisi Kanununun 63. üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi kapsamında indirim konusu yapılacak şahıs sigortaları prim ödemelerinin toplam tutarı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını (2026 takvim yılı asgari ücretin yıllık brüt tutarı olan 396.360 TL’yi) aşamayacaktır.
İşverenler tarafından çalışanları için yapılan şahıs sigorta primleri ticari ve mesleki kazançtan indirimi
İşverenler tarafından çalışanları adına ödenen hayat/şahıs sigorta primleri, işle ilgili olarak ticari ve mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen ücret kapsamında olduğundan, Gelir Vergisi Kanununun 40 ve 68 inci maddeleri çerçevesinde ticari ve mesleki kazanç kapsamında indirim konusu yapılabilir.
İşveren tarafından çalışan için bireysel emeklilik sistemi ödemesi ile ücretli tarafından şahıs sigorta primi ödemesinin aynı zamanda olması halinde indirim
İşverenler tarafından bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ile çalışan tarafından yapılan prim ödemelerinin toplam tutarı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını (2026 takvim yılı asgari ücretin yıllık brüt tutarı olan 396.360 TL’yi) aşamaz.
Hem işveren tarafından bireysel emeklilik sistemine katkı payı ödemesi hem de ücretli tarafından şahıs sigortalarına prim ödemesinin bulunması ve bunların toplam tutarının yukarıda belirtilen sınırı aşması halinde, indirimin öncelikli olarak ücret matrahının tespitinde mi yoksa ticari kazancın tespitinde mi yapılacağı konusu taraflarca mükerrer indirime izin verilmeksizin serbestçe belirlenebilecektir.
Öte yandan, sigorta priminin toplu olarak ödenmesi halinde söz konusu primlere ait ödeme
belgesinin işverene ibraz edilmesi şartıyla, ibraz edilen ay da dâhil olmak üzere kalan ay sayısı toplamına bölünerek hesaplanan aylık prim tutarının, her aya ilişkin indirilebilecek azami tutarı ve yıllık asgari ücret tutarını geçmemek kaydıyla ücret matrahından indirim konusu yapılması mümkündür.
Şunu da belirtelim ki, Sigorta prim ödemelerinin gelir vergisi matrahından indirilmesinin doğru bir şekilde uygulanabilmesi için ödeme tutarı ile tarihinin belgelendirilmesi gerekmektedir.
