Getiri vaadi ne kadar parlaksa, çıkış kapısı o kadar dar olabilir. Bu seferki kapının önünde yarım milyona yakın kişi bekliyor. Üstelik fondaşlar ve yandaşlar, senden önce ödeme kuyruğunda ise…
Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus, Bulls portföylerine ait 131 fon SPK’ca tasfiyeye alındı; yaklaşık 455 bin yatırımcı ve yüz milyarlarca liralık varlık kilitlendi. Düşük dolaşımlı hisselerde yoğunlaşma, likidite sıkışıklığı ve “yüksek getiri” döngüsü var. Tutuklamalar sürüyor, ödeme takvimi ise hâlâ sisli.
1- Bedava peynir hâlâ fare kapanında. Piyasa yüzde %40 verirken fon %80 “garanti” diyorsa, o fazlalık ya sihir ya da birinin cebinden çıkıyor. Sihirbazlar genelde iz bırakmadan kaybolur.
2- “Tavan tavan” giden hisse, asansör değil merdiven olabilir. Her gün tavan yapan kâğıdın altında bazen alıcı yoktur, aynı fonların birbirine top çevirmesi vardır. Top yere düşünce tribün de iner.
3- Likidite, arkadaşınızın “yarın öderim” sözü gibidir. Kâğıt üzerinde zenginsinizdir; çıkış kapısına herkes aynı anda koşunca kapı dar gelir. 455 bin kişi aynı kapıya yönelince kapı “kapalı” tabelası asar.
4- Portföy dağılımı “bir hisseye abanmak” değildir. Yumurtaları tek sepete koydun, sepet de düşük dolaşımlı bir şirketin deposunda. Depo kilitlenince kahvaltı da iptal…
5- Referansla gelen “kazanç” çoğu zaman zincirin bir halkasıdır. Kuzenin, komşunun, WhatsApp grubunun “ben girdim, uçuyor” demesi due diligence sayılmaz. Çiftlik Bank’ı komşular önerirdi.
6- Denetim raporu “her şey yolunda” diyebilir, yol bazen haritada yoktur. Dış - iç denetim, SPK… Hepsi vardı ama 17 Eylül’de TEFAS’ta ışıklar söndü. Raporu okumak yetmez; neyi ölçmediğine bak.
7- “Sınırlı bir sorun” cümlesi, sınırın nerede çizildiğine bağlıdır. Resmî açıklamalarda sorun sınırlı; yatırımcının ekranında fon kilitli. İkisi aynı anda doğru olabilir, ikisi de teselli etmez.
8- Tasfiye, hızlı para iadesi demek değildir. İş Bankası ve Ziraat görevli, süre aylara yayılabilir. “Param nerede?” sorusunun cevabı bazen “sırada, altı aya kadar.” Sıra numarası almak, stratejisi sayılmaz.
9- Yüksek getiri vaadi, enflasyon kadar eski bir Türk klasiğidir. Banker Kastelli, Tosuncuk, Thodex, şimdi fonlar. Senaryo değişir, replik aynı kalır: “Bu sefer farklı.” Farklı olan genelde sadece logo olur.
10- Paranı anlamadığın yere yatırma; anladığınız yerde de “neden bu kadar çok kazanıyor?” diye sor. Cevap “çünkü biz akıllıyız” ise ikinci soruyu sor. Cevap gelmezse yeni soru sorma; kaçarak uzaklaş.
NOT
YENİ FON SKANDALLARI OLUŞMAMASI İÇİN HANGİ TEDBİRLER ALINMALI?
SPK yasasını değiştirmekten söz ediliyor. Aslında yasalarda sorun yok. Son derece güncel, evrensel ve kapsamlı yasalarımız var. Sorun, uygulamada… En güçlü yasa dahi, uygulayıcının elinde felaket getirebilir veya piyasayı düzenleyebilir. Tilkiyi kümese müdür yaparsan, tavukları yasa kurtaramaz.
FON FACİASI LÛGATI
Yüksek getiri: Kolay para kazananların, tamahkârların bilmesi gereken şu; yüksek getiri, yüksek risk
Fon denetimi: Halkı teveccühü diyemezsin, böylesi astronomik getiri vaadinin sorgulanması şart
SPK: Sermaye Piyasası Kurulu, büyük-küçük yatırımcıyı kollaması gereken ama bunu yapmayan kurum
İnsider trading: İçeriden ticaret. Tekne su aldığında gemiyi ilk terk eden, bilgilendirilmiş fareler
