Bu yazımda fikri haklar sektörü için atılması hedeflenen önemli adımları içeren Fikri Mülkiyet Hakları Özel ihtisas Komisyon raporu ile özet bilgi ve değerlendirme yapmak isterim. Rapor, 2024–2028 dönemini kapsayan On İkinci Kalkınma Planı kapsamında fikri mülkiyet haklarına dair stratejileri, mevcut durumu ve hedefleri ortaya koyan kapsamlı bir rapordur.
Öncelikle konuya 11. Kalkınma planının özeti ile başlayarak, hangi gelişmelerin yaşandığını anlamaya çalışalım.
11. Kalkınma planı 2019-2022 yılları arasındaki faaliyetler için düzenlenmiştir. Bu dönem için konulmuş hedefler kapsamında kaydedilen gelişmeler, 12. Kalkınma planı raporunda değerlendirilerek, dört madde halinde verilmiştir.
1.Fikri Mülkiyet Alanındaki Farkındalığın Artırılmasına Yönelik Faaliyetlerden örnekler:
* “Fikri Mülkiyet Hukuku” 2019 yılında müstakil bir doçentlik alanı olarak kabul edilmiştir.. Ayrıca bazı üniversitede yüksek lisans ve doktora programları açılmıştır.
* Telif Hakları Eğitim Merkezi bünyesinde açılan eğitimler sayıca arttırılmış ve online eğitimler sayesinde çok sayıda kişiye ulaşmak mümkün olmuştur.
* Eğitim müfredatında telif hakları konusunda içeriklerin yer alması için gerekli faaliyetler yürütülmüştür.
* 26 Nidan Dünya Fikri Mülkiyet Günü’nde Milli Eğitim Bakanlığı EBA Platformu ve Polis Radyosu aracılığı ile reklam ve kamu spotları paylaşılmıştır.
* Telif Hakları Genel Müdürlüğü bünyesinde telif hakları, fikri mülkiyet ve yaratıcı endüstriler alanındaki pek çok yerli ve yabancı yayını barındıran Ankara Telif İhtisas Kütüphanesi oluşturulmuş olup Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesinin şubesi olarak hizmet vermektedir
* WIPO Fikri Mülkiyet Eğitimcileri Eğitimi Projesi başlatılmıştır. Proje dört modülden oluşmakta olup, eğitimin ilk modülü Haziran 2022’de tamamlanmıştır. İkinci ve üçüncü modüllerin Ekim/Kasım 2022’de, dördüncü modülün ise 2023’te tamamlanması planlanmaktadır.
- Fikri Mülkiyet Alanında Bilgi ve Veri Altyapısının Güçlendirilmesine Yönelik Faaliyetlerden Örnekler
* Fikir ve sanat eserleri veri tabanı hali hazırda müzik eseri sahipliği alanında faaliyet gösteren iki birliğin veri tabanı ile entegre edilmiştir.
* Telif Hakları Genel Müdürlüğünün kurumsal işlemleri olan kitap bandrolü, sertifika ve isteğe bağlı kayıt-tescil işlemlerinden sonra sinema, müzik yapımları ile bilgisayar oyunlarının kayıt tescili işlemleri de, 2019 itibarıyla çevrim içi başvuru üzerine gerçekleştirilmeye başlanmıştır.
* Telif Hakları Genel Müdürlüğü arşivinde bulunan yerli sinema ve müzik yapımlarına ait materyalin dijital ortama aktarılması için 2019 yılı sonunda başlatılan çalışmalar, 2020 yılı sonunda tamamlanmıştır.
- Telif Haklarına Konu Endüstrilerin Güçlendirilmesine Yönelik Faaliyetlerden Örnekler
* Kültür Endüstrileri Destek ve Teşvik Rehberi hazırlanmıştır.
*Yaratıcı kültür endüstrileri ve ilgili sektörlerdeki ülke potansiyelinin ortaya konması, gençlerimizin yaratıcı ekonomiye kazandırılması amacı ile “Yaratıcı Kültür Endüstrileri Kuluçka Merkezleri Raporu hazırlanmıştır.
* Ticaret Bakanlığı Uluslararası Hizmet Ticareti Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmek üzere yürürlüğe konan 5448 Sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar çerçevesinde, döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde, fikri mülkiyeti yoğun kültür endüstrilerinden film, animasyon ve dijital sanat sektörlerinin uluslararası pazarlara yönelik hizmet ihracatı gerçekleştirmeleri desteklenmeye başlanmıştır
- Mevzuat Düzenlemelerinde ve Kurumsal Yapılanmada İyileştirmeler Yapılması
2019 yılından bu yana dört yıllık süreçte bir yasa hükmü değişikliği, yedi Yönetmelik, bir Cumhurbaşkanı Kararı, yayımlanmış ve ayrıca bir Uluslararası Anlaşmanın Uygun Bulma Kanunu yürürlüğe girmiştir.
Gelelim 12. Kalkınma planı kapsamında Fikri Mülkiyet Hukuku ile ilgili amaçlar ve hedeflere.
Genel amaç;
Türkiye’de fikri mülkiyet bilincinin arttırılması, küresel ölçekte rekabet gücü kazanılması ve dijital teknolojilere uyumlu bir sistem oluşturulmasıdır.
Bu amaca hizmet etmesi beklenen temel hedefler özetle şu şekildedir:
- Sınai mülkiyet gelirinin GSYH içindeki payını arttırmak
- Dünya teknoloji standartlarında patentler üretmek
- 5 küresel marka ve 10 evrensel coğrafi işaret oluşturmak
- Avrupa Patent Ofisi’nde tescilli 5000 Türk patentine ulaşmak
- Uluslararası başvurularda dünyada ilk 10 ülke arasına girmek
- Yüksek teknolojide Türkiye’yi ilk 10 ülke arasına taşımak
Bu konuda 65 tedbirle uygulama stratejileri öngörülmüştür.
İlgili tedbirler 5 ana alana aittir.
- Mevzuat düzenlemeleri
- Kurumsal Yapı
- Uygulama iyileştirmeleri
- İnsan kaynakları
- Araştırma ve projeler
Yazımda, ilgili raporda yer alan tedbirlerden mevzuat çalışmaları alanında yapılması öngörülen düzenlemeleri özetleyerek ele almak istedim.
Mevzuat çalışmaları ile ilgili belirlenen 18 tedbirin özeti şu şekildedir:
- Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) Güncellenmesi
6769 sayılı SMK’nın, teknoloji ve sektörlerdeki gelişmelere uyumlu şekilde güncellenmesi hedeflenmektedir.
Özellikle yapay zekâ ile üretilen buluşlar, genetik kaynaklar, geleneksel bilgi gibi konularda yasal düzenlemelere ihtiyaç olduğu düşünülmektedir.
- Korsanla Mücadele Mevzuatının Güçlendirilmesi
Dijital ortamlarda korsanlıkla daha etkin mücadele için cezai yaptırımların artırılması, önleyici tedbirlerin geliştirilmesi planlanmaktadır.
- Kamu Destekli Buluşlar İçin Özel Düzenleme
Kamu kurumlarında ortaya çıkan buluşlar için kamu adına hak sahipliği, gelir paylaşımı, patentleme süreci gibi konuların netleştirilmesi hedeflenmektedir.
- Fikri Mülkiyet Hakları Vergilendirme Mevzuatı
Patent, tasarım, marka gibi fikri varlıklardan elde edilen gelirler için vergi teşviki amaçlı düzenlemeler yapılması planlanmaktadır.
- Üniversite ve Kamu Kurumlarının Fikri Hakları
Üniversitelerin akademik çalışmalarından doğan sınai mülkiyet haklarının ticarileştirilmesi süreci, net mevzuat altyapısı ile desteklenecek.
- Coğrafi İşaretler Mevzuatının AB ile Uyumlaştırılması
Avrupa Birliği'ndeki uygulamalara paralel şekilde coğrafi işaret sisteminin güçlendirilmesi, yerel üreticinin haklarının daha net korunması amaçlanıyor.
- Meslek Birlikleri ve Kolektif Hak Yönetimi Mevzuatı
Telif haklarının kolektif yönetimi (meslek birlikleri) için şeffaflık, etkinlik ve hesap verilebilirlik odaklı yasal iyileştirmeler öngörülmektedir.
- Bitki Islahçı Hakları Kanunu’nda Güncelleme
UPOV’a (Uluslararası Yeni Bitki Çeşitleri Koruma Birliği) uyum sağlanması, yerli ıslahçıların uluslararası pazarlara erişiminin kolaylaştırılması için değişiklikler planlanmaktadır.
- Tasarım ve Marka Alanında Hızlandırılmış Süreçler
Tasarım ve marka başvurularında basitleştirilmiş prosedürler ve daha hızlı tescil süreçleri için yasal düzenleme yapılması hedeflenmektedir.
- Yargı Alanında Mevzuat İyileştirmeleri
Fikri mülkiyet davalarına bakan ihtisas mahkemelerinin yetki alanlarının ihtiyaca göre yeniden düzenlenmesi öngörülmektedir.
Sonuç:
Rapordaki hedef ve öngörülen çalışmalar incelendiğinde genel olarak şu özeti çıkarabiliriz. Öncelikle eğitim öğretim süreçlerinde fikri haklara yönelik farkındalığın arttırılmasına ilişkin tedbirler öngörülmüştür. Bunun yanında mevzuatların dijitalleşmeye uygun şekilde uluslararası düzenlemelere uyumlu hale getirilmesi ve mevzuatlara yönelik uygulamaların sektör temsilcileri tarafından daha pratik hale getirilmesi hedeflenmiştir. Fikri haklar alanında değer yaratan kişi ve firmaların, ürettiği ürünlerden sağlayacağı kazancın arttırılması için vergi teşviklerinin arttırılması gündeme getirilmiş ve hak ihlallerine ilişkin tedbirlerin uygulanabilmesi için de caydırıcı değişiklikler yapılması öngörülmüştür.
