Akaryakıt fiyatlarının enflasyona etkisini azaltmak amacıyla en son 2018- 2022 arasında uygulanan eşel mobil sistemi yeniden gündemde. Buna gerekçe olarak da ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasının ardından dünya petrol fiyatlarında yaşanan yaklaşık yüzde 10’luk artış gösteriliyor.
Geçen yıl enerji ithalatına 60 milyar doların üzerinde para harcayan Türkiye’nin harcamasının, bu yıl petrol fiyatlarının ortalamasının 90 doları bulması halinde, 80 milyar doların üzerine çıkacağı öngörülüyor.
Bir yandan cari açığı azaltmaya çalışan diğer yandan da üretimi kısmak pahasına dezenflasyon programı uygulayan ekonomi yönetimi, bu konuda ikileme düşmüş durumda. Bugünden itibaren motorine 6, benzine 2 lira civarında zam gelmesi bekleniyor. Kuşkusun akaryakıta gelen zam, otomatikman bir çok mal ve hizmetin fiyatına doğrudan, hatta biraz daha fazla yansıtılıyor. Bunun doğal sonucu olarak da enflasyon biraz daha besleniyor.
Ekonomi yönetiminin akaryakıt kaynaklı enflasyonist etkinin minimize edilmesi amacıyla son olarak 4 yıl önce uygulanan eşel mobil sistemine dönme konusunda hazırlıklar yaptığı belirtiliyor. Nitekim Şubat ayı enflasyon sonuçlarına yönelik sosyal medya hesabından değerlendirme yapan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, detaylarını paylaşmasa da “Jeopolitik gelişmeler kaynaklı artan petrol fiyatlarının enflasyon etkisini sınırlandırmak üzere çalışıyoruz” diyerek eşel mobil sisteminin ilk işaretlerini verdi.
Peki nedir bu eşel-mobil sistemi derseniz, biraz geçmişe gitmekte fayda var. Eşel mobil sistemi ilk olarak yüksek enflasyon dönemlerinde dönemin Başbakanı Bülent Ecevit tarafından hayata geçirilen ve memur maaşlarına enflasyona göre artış yapılmasını öngörülerek uygulamaya başlamıştı.
Daha sonra 2018-2022 arasında akaryakıt için kullanıldı. Bu dönemde ise uluslararası piyasadaki artışı akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıtmak yerine, Maliye ÖTV’den feragat ederek, akaryakıt kaynaklı enflasyonu önlemeye çalışıyordu. Bir başka ifade ile akaryakıta zam geldikçe, ÖTV zam miktarı kadar indiriliyordu.
Yeni Ekonomi Danışmanlık A.Ş Kurucu Ortağı YMM Nazi Karyağdı’nın verdiği bilgilere göre akaryakıtta eşel mobil sistemi (ÖTV'nin döviz kuru ve petrol fiyatı değişimlerine göre otomatik ayarlandığı mekanizma), en son 2022 yılının başlarında (özellikle 1 Mart 2022 itibarıyla) uygulanmıştı. Sistem, 22 Aralık 2021 tarihli 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile kademeli olarak kaldırılmaya başlanmıştı.
Motorin, LPG gibi ürünlerde 25 Aralık 2021 itibarıyla, Benzinde ise kalan düşük tutar nedeniyle 1 Mart 2022 tarihinde tamamen sona ermişti.
