ŞEBNEM TURHAN
Yılın ilk çeyreği martın son haftalarında piyasalarda yaşanan sarsıntıyla geride kaldı. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart’ta gözaltına alınmasıyla başlayan süreçle TL varlıklar büyük kayıp yaşarken yılın ilk üç ayında dolar/ TL yüzde 7’nin üzerinde yükseldi. Borsa endekslerinde yabancının en çok tercih ettiği bankacılık endeksinde ilk çeyrekte kayıp yüzde 13’ü geçti. Mart ayında piyasanın yüzde 2,87 civarı olan aylık enflasyon beklentisiyle EKONOMİ’nin yaptığı hesaba göre ilk çeyrek yüzde 10,5 civarı tüketici enflasyonundan arındırıldığında reel olarak en yüksek kaybı yüzde 21,5 ile bankacılık endeksi yaşadı. Dolar/TL ise yüzde 2,91 gerileyerek ilk çeyreği tamamladı ve son haftalardaki atağa rağmen reel değerli TL devam etti.
Yerli ve yabancı yatırımcı TL varlıklardan çıkış yaptı
Türkiye’de Haziran 2023’ten bu yana uygulanan geleneksel para politikası ve yeniden TL varlıklara yabancı ilgisiyle yılın ilk çeyreğinde yakalanan olumlu hava martın son iki haftasındaki gelişmelerle negatife döndü. İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasıyla piyasalarda başlayan çalkantı yayılırken gözaltılar tutuklamaya döndü. Tüm bu süreçte TL varlıklar yerli ve yabancı yatırımcıdan satış yerken Merkez Bankası, Sermaye Piyasası Kurulu, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Borsa İstanbul aldığı kararlarla yangını söndürmeye çalıştı.
Türkiye Varlık Fonu destekli kamu aracı kurumları yoğun alımlarla hisse senedi piyasasında etkili olurken, Merkez Bankası da rekor döviz satışlarıyla dikkat çekti. Tüm önlemlere rağmen 19 Mart’ta gözaltına alınan İmamoğlu’nun ardından o hafta yerlinin döviz mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak 5.9 milyar dolar arttı, yabancının swap kanalından çıkışı 3.3 milyar doları buldu, tahvil ve hisse net satışı 833.3 milyon dolar hesaplandı.
Gram altın yatırımcısında reel getiri yüzde 16,37
İlk çeyreğin sonunda TL varlıklardaki değişim de ortaya çıktı. Piyasanın mart ayında yüzde 2,87 civarında olan aylık enflasyon beklentilerinden EKONOMİ’nin yaptığı hesaba göre ilk çeyrekte tüketici enflasyonu yüzde 10,5 seviyesinde oluşabilir. EKONOMİ olarak TL varlıklardaki nominal hareketi yüzde 10,5 ilk çeyrek enflasyonundan arındırarak reel değişimleri hesapladık. Buna göre dolar/TL’de ilk çeyrekte nominal yükseliş yüzde 7,28 seviyesinde. İlk çeyrek enflasyonundan arındırıldığında dolar/TL’de ilk çeyrekte değişim yüzde 2,91 düşüş yönünde gerçekleşti. Enflasyonla mücadelede Merkez Bankası’nın en önemli argümanlarından reel değerli TL her şeye rağmen ilk çeyrekte de yakalanmış oldu.
Euro/TL’de ilk çeyrek nominal yükseliş yüzde 11,92 seviyesinde, reel artış ise yüzde 1,29. Euro, mart ayında dolar karşısında güçlenmesiyle TL karşısında da reel olarak yükselmeyi başardı. Gram altın fiyatları hem ons altın fiyatlarındaki yükseliş hem de dolar/TL’deki değişimin etkisiyle yılın ilk çeyreğini nominal yüzde 28,59 artışla tamamladı. Reel olarak gram altındaki artış ise yüzde 16,37 ile belirgin bir getiriye işaret etti. Gram altın fiyatları 3.820 lira seviyelerinden işlem görüyor, uluslararası piyasalarda ons altının fiyatı ise 3.100 doları geçerek rekor kırdı.
Bankacılık endeksi reel olarak yüzde 21,5 kaybettirdi
Borsa İstanbul endeksleri sarsıntıya rağmen farklı hareket etti. BİST100 endeksinde ilk çeyrek yüzde 1,74 kayıpla geride kalırken reel olarak BİST100 endeksinde kayıp yüzde 11,08 ile yüksek gerçekleşti. Yabancı yatırımcıların en çok tercih ettiği ve yaşanan sarsıntıyla Merkez Bankası’nın ara vermesi tahmin edilen politika faizi indirimlerinden en çok etkilenecek olan bankacılık endeksinde ilk çeyrekte nominal kayıp yüzde 13,25. Reel olarak ise bankacılık endeksi yatırımcısına ilk çeyrekte yüzde 21,49 kaybettirdi. Böylece reel olarak yatırımcısına en çok kaybettiren de bankacılık endeksi oldu.
Sanayi endeksinde yüzde 2,2 nominal yüzde 11,49 reel kayıp hesaplanırken, halka arz endeksi yüzde 5,89 nominal yükselişine rağmen reel olarak yüzde 4,17 kayıpla öne çıktı. Mali endeks nominal yüzde 5,18, reel yüzde 14,19 kaybettirdi, BİSTTÜMY endeksi nominal yüzde 1,85 yükselse de reel yüzde 7,83 kayıp yaşattı.
En çok kazandıran madencilik, teknoloji, inşaat
Ulaştırma endeksi bu dönemde güçlü duran endekslerden biri. Nominal olarak yüzde 12,17 yükselen ulaştırma endeksi reel olarak ilk çeyrekte yüzde 1,51 kazandırırken, yatırımcısını ilk çeyrekte üzmeyen diğer endeksler teknoloji, inşaat ve madencilik oldu. İnşaat endeksi nominal yüzde 23,96 yükselirken reel olarak yüzde 12,18, teknoloji endeksi nominal yüzde 32,86 yükselerek reel olarak yüzde 20,24, madencilik endeksi nominal yüzde 29,57 yükselerek reel olarak yüzde 17,26 yatırımcısına getiri sağladı. Diğer tüm endeksler ise kayıp yaşattı reel olarak yatırımcısına. BİST30 endeksinde reel kayıp yüzde 11,01, hizmetler endeksinde yüzde 9,41, holdingler endeksinde yüzde 9,88, kimya endeksinde yüzde 14,55, ticaret endeksinde yüzde 19,78, elektrik endeksinde yüzde 17,67, turizm endeksinde yüzde 12,57, BİST50’de yüzde 10,6, sürdürülebilirlik endeksinde yüzde 11,58, metal eşya sanayide yüzde 11,40, gıda endeksinde yüzde 16,3, metal ana endeksinde yüzde 13,27, tekstilde yüzde 18,36, spor endeksinde yüzde 13,6, aracı kurumlarda yüzde 20,64, sigorta endeksinde yüzde 20,71, iletişim endeksinde yüzde 5,24, taş toprak endeksinde yüzde 4,4, likit bankacılıkta yüzde 20,92, BİST500’de yüzde 10,6, KOBİ endeksinde yüzde 14,21, GMYO endeksinde yüzde 7,5, bilişim endeksinde yüzde 8 olarak hesaplandı.
Para piyasası fonlarından çıkış 456.5 milyar lira
Tahvil piyasasındaki satışlarla yükselen faizler para piyasası fonlarında da getiri kaybına yol açtı. Yatırımcılar da büyük ilgi gösterdikleri para piyasası fonlarından çıkış eğiliminde gibi görünüyor. TEFAS verilerine göre geçen yıl sonunda para piyasası fonlarındaki toplam fon değeri 1 trilyon 258 milyar 713 milyon 430,4 bin lira seviyesindeydi. 28 Mart itibariyle para piyasası fonlarının toplam değeri 802 milyar 217 milyon 766,5 bin liraya geriledi. Böylece para piyasası fonlarından yılın ilk çeyreğinde yaşanan çıkış 456 milyar 495 milyon 587,2 bin lira oldu.
■ TL mevduatın payı 1 puanı aşkın geriledi
Yurtiçi yerleşiklerin yükselen TL mevduat faizleri ve reel değerli TL politikası ile TL mevduat yatırımları artış gösterdi. Geçen yıl sonunda bankacılık sektöründe kur korumalı mevduat hariç standart TL mevduat hacmi 11 trilyon 287 milyar 824,6 bin lira olurken toplam mevduat içindeki payı yüzde 59,41 seviyesinde bulunuyordu. TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı yüzde 59,86’ya kadar yükselse de Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun haftalık verilerine göre 21 Mart ile biten hafta itibariyle standart TL mevduatın toplam içindeki oranı yüzde 58,37’ye geriledi. Kur korumalı mevduat 779 milyar liraya kadar gerilediği durumda da standart TL mevduatın payı azaldı. İlk çeyrekte standart TL mevduatın payı 1.04 puan geriledi.
■ Yabancı yatırımcı tahvilde bir satış daha bekliyor
Yılın ilk çeyreğinin son haftalarına kadar Türkiye’nin gösterge tahvil faizlerinde olumlu bir hava hakimdi. İlk çeyrekte Merkez Bankası verilerine göre yabancının tahvile net girişi 3 milyar 129,5 milyon dolar seviyesinde. Yabancının tahvil stokundaki payı da yüzde 10,03 seviyelerinde bulunuyor, en yüksek olduğunda yüzde 10,9 seviyelerine kadar çıkmıştı. Yabancı yatırımcı 21 Mart ile biten haftada ise 439,5 milyon dolar seviyesinde tahvil satışı yaptı. Bu dönemde TL gösterge tahvil faizleri de yönünü yukarı döndü. 2 yıl vadeli gösterge tahvil en çok satış yiyen ve faizi en çok yükselen tahvil oldu. Kısa vadeli tahvil ilk çeyrekte yüzde 21,06 yükseldi, 28 Mart kapanış ise yüzde 49,10 seviyesinden oldu. 5 yıl vadeli gösterge tahvil faizi de ilk çeyrekte yüzde 14,45 yükselerek ilk çeyreği yüzde 38,82 seviyesinden tamamladı. 10 yıl vadeli gösterge tahvil faizinde ilk çeyrek yükselişi yüzde 16,68 olurken 28 Mart kapanışı yüzde 33,58 oldu. Yabancı yatırımcıların TL tahvillerde bir satış dalgası daha beklentisi olduğunu belirten bir bankacılık sektörü kaynağı yabancı yatırımcıların büyük çoğunluğu için mevcut seviyenin cazip olmadığını bildirdi. Yabancının TL tahvillerin yeterince satılmadığını düşündüğünü dile getiren kaynak yeni bir fiyatlamanın yapıldığını dile getirdi.
■ Merkez Bankası’ndan TLREF alım ihalesi
Geçen yılın gözde yatırım aracı para piyasası fonlarına getirilen tahvil alım zorunluluğu yatırımcıların son günlerde para piyasası fonlarında zarar uğramalarına neden olmuştu. Merkez Bankası TL tahvil piyasasında azalan likiditenin artırılması hedefi ile devreye girdi. Geçen haftanın son işlem günü Merkez Bankası nominal 3.8 milyar TL tutarında üç farklı TLREF endeksli tahvil için ihale ile doğrudan alım yaptı. Verilere göre; Eylül 2028 vadeli ihale ile 961 milyon TL geri alım yapılırken, Aralık 2028 itfalı tahvilden 1.622 milyar TL ve Mart 2029 itfalı tahvilden 1.24 milyar TL geri alım yapıldı. Merkez Bankası’ndan edinilen bilgiye göre Hazine ve Merkez Bankası tahvil piyasasının işleyişini güçlendirecek ortak çalışma başlattı. Bu çalışma ile bayram sonrasında piyasaların daha etkin ve sağlıklı işleyişinin hedeflendiğine dikkat çekildi.
