ŞEBNEM TURHAN
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun dün sabah gözaltına alınması piyasaları alt üst etti. TL varlıklar hem yerliden hem de yabancıdan ağır satış yerken dolar, Euro, gram altın yeni tarihi zirvelerini gördü. Gösterge tahvil faizleri gelen satışlarla son ayların en yüksek seviyelerine çıkarken piyaza uzmanları Türkiye’ye ve TL’ye yeniden güven duyulmasını sağlayan programın tüm kazancının bir günde geri verildiği görüşünde.
Her ne kadar dün analistlerin verdiği bilgiye göre Merkez Bankası 10 milyar doları bulan müdahale ile dolar/TL’yi 40’ın altına çekse de uzmanlar volatilitenin minimalize edildiği dolar/TL’de artık duvarların yıkıldığını vurguladı. Endişelerin arttığını TL’ye güveni yeniden sağlamanın zor olduğunu kaydeden uzmanlar yabancı çıkışının önümüzdeki günlerde de devam edeceğini belirtti. Haziran 2023’ten bu yana uygulanan programla reel değerli TL politikası dün geri planda kalırken Merkez Bankası’nın o günden bu yana topladığı rezervlerden tarihi rekor satış gerçekleştirildi. TL varlıklarda sert satışın yaşandığı dün yönetimden tek açıklama Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’ten geldi. Şimşek, erişimin kısıtlandığı sosyal medya platformundan yaptığı açıklamada "Piyasaların sağlıklı işleyişi için gereken her şey yapılıyor. Uygulamakta olduğumuz ekonomi programı kararlılıkla devam ediyor" dedi.
6 MADDEDE PİYASALARDA DÜN NE OLDU?
■ Dolar/TL güne 36.68 seviyesinden başladı ancak saatler 10.39'u gösterdiğinde 41.52 seviyesine kadar yükselmişti. Kamunun müdahalesiyle gevşeyen dolar günü 38.0263 liradan kapattı.
■ Borsa İstanbul BİST100 endeksi mart ayı kazancının hepsini bir günde geri verdi. Açılışta devre kesen borsada, öğleden sonra satışlar hızlandı yeniden devre kesici çalıştı, BİST100 günü 9860,29 seviyesinden yüzde 8,72 düşüşle tamamladı.
■ Yaşanan sert kur atağını yatıştırabilmek için toplam rezervlerini 171 milyar dolara kadar çıkarmış olan Merkez Bankası dün yaklaşık 10 milyar doları bulan rekor satış yaptı.
■ Küresel gelişmelerin yukarı ittiği gram altın fiyatları dün 4 bin liranın üzerine tarihinde ilk kez çıktı, güvenli liman altın yüzde 3,5'i aşan yükselişle günü 3.706,25 liradan tamamladı.
■ Türkiye'nin tüm vadelerde gösterge tahvilleri satış yedi, 10 yıl vadeli gösterge tahvil faizi yüzde 30'u aştı, 2 yıl vadeli gösterge tahvil faizinde yükseliş yüzde 10'u geçti.
■ Dolar karşısında küresel olarak güçlenen Euro dün TL karşısında yeni zirvesini gördü, Euro 45 lirayı geçti günü 41.6277 liradan kapattı. Döviz sepeti de 40 seviyesini aştı 39 seviyelerinden günü tamamladı.
İMAMOĞLU'NUN GÖZALTI HABERİNDEN HANGİ VARLIK NASIL ETKİLENDİ?
■ DOLAR/TL
Dolar/TL'de yabancının TL satışıyla başlayan yükseliş piyasanın açılmasıyla yerli talebiyle arttı. Önceki günü 36.68 seviyesinden kapatan dolar/TL saat 10 itibariyle 36.87 seviyesini görürken bu saatten itibaren hareket oldukça hızlandı. Üst üste rekorlar kırarak hızlı 37, 38, 39, 40 lira seviyelerini geride bırakan dolar/TL 41.5297 ile saat 10.39'da zirveye çıktı. Günlük yükseliş yüzde 12'yi aştığında Merkez Bankası devreye girdi. Merkez Bankası'nın döviz satışlarıyla 10.49'da dolar/TL 38.63 seviyelerine çekildi, gün içinde 38-39 lira arası 40 liranın altında dalgalanma devam etti. Merkez Bankası’nın 10 milyar doları bulan döviz satışı yaptığı belirtiliyor. Günü 38.0263 liradan kapatan doların dün TL karşısında yükselişi yüzde 3,64 oldu. Bankacılar Merkez Bankası’nın TL savunma hattını 39 liraya kurduğunu tahmin ediyor. TL’deki kayıp gelişmekte olan diğer piyasaları da etkiledi. Bloomberg’in haberine göre piyasadaki olumsuzlukların bir kısmı hızla gelişmekte olan piyasalardaki emsallerine de yayıldı. Londra’da 1 hafta vadeli swap faizleri yüzde 100’ü geçti, ardından yüzde 60 seviyelerine geriledi. Citi yaptığı açıklamada TL pozisyonlarını kapattığını duyurdu. Daha önce bir günde böylesi hızlı yükselişlere 10 Ağustos 2018'de yüzde 15,58, 23 Kasım 2021'de yüzde 12,30, 15 Ekim 2008 küresel krizdeki yüzde 8,1 olarak görülmüştü.
■ EURO/TL
Euro küresel çapta dolara karşı güçlenmesi nedeniyle son haftalarda TL karşısında da yeni zirvelerini görüyordu. Ancak dün TL’nin dolara karşı kaybı Euro/TL’de de yeni rekorların kırılmasına neden oldu. Euro/TL 45.20 seviyesiyle yeni zirvesini gördü. Günü Euro 41.6277 liradan tamamladı.
■ MERKEZ BANKASI
Merkez Bankası tarihinin günlük en yüklü döviz satışını dün gerçekleştirdi. Bankacılık sektörü kaynakları sert hareketlerde yani hem carry trade kanalından çıkışların hem de yerli talebinin karşılanması için yapılan satışların 10 milyar doları bulduğunu vurguladı. Merkez Bankası geçen hafta itibariyle toplam döviz rezervini 171 milyar dolara çıkarmıştı. Net uluslararası rezervler 73.8 milyar dolar, swap hariç net rezerv 65.3 milyar dolar idi. Merkez Bankası’nın analitik bilançosundan dünkü döviz satışını piyasa uzmanları yarın hesaplayabilecek. Şimdi akıllardaki soru Merkez Bankası faiz indirim döngüsü devam edecek mi? Enflasyonla mücadelede uygulanan sıkı para politikasının en önemli ayaklarından biri reel değerli TL idi. Uzmanlar TL’ye güvenin dün yaşananlarla zedelendiğine ve 21 aydır uygulanan programa yönelik inancın azaldığını belirterek enflasyon hedefl erinin de tutturulamayacağını kaydetti. Bankacılık sektörü kaynakları piyasalarda yaşanan hareketin ne kadar süreceğinin görülmesinin ardından Merkez Bankası’nın politika faiz indirimlerine ara verip vermeyeceğine ilişkin beklentilerin belli olacağını dile getirdi. Merkez Bankası 2023’te Enflasyon Raporu’nda, döviz kuru sepetindeki yüzde 10’luk bir değer artışının tüketici fiyatlarına maliyet kaynaklı etkisinin bir yıllık bir süre zarfında 2,5 puan civarında olduğunu öngörmüştü. Merkez Bankası’nın bu yılsonu için yüzde 24 enflasyon hedefi bulunuyor.
■ BORSA İSTANBUL
Borsa İstanbul VİOP BIST 30 endeksine dayalı nisan vadeli kontrat, güne yüzde 3,9 düşüşle başladı. Borsa İstanbul BİST100 endeksi ise güne yüzde 6,87 düşüş ve 10060,48 puandan başlayınca devre kesici çalıştı. Açılışta BİST100 hisselerinin hepsi negatifteydi. Saat 09.55'te tüm piyasada işlemler durduruldu. Saat 10.30'da Borsa İstanbul'da işlemler yeniden başladı ve düşüş yüzde 5,6 seviyelerine geriledi. Analistlerin verdiği bilgiye göre borsada alım yönünde son iki gündür sürekli satış yapan Bank of America öne çıktı. Onu İş, Halk, Ziraat ve Vakıf Yatırım izledi. Öğleden sonra ise alımlar yön değiştirdi yabancı yeniden satış tarafında yer aldı. Kayıplar yüzde 7’yi aşınca saat 14.08’de devre kesici yeniden çalıştı. Türkiye Varlık Fonu destekli Ziraat Yatırım alımlarda öne çıktı. BİST100 endeksi günü yüzde 8,72 kayıpla 9860,29 puandan tamamladı. Bankacılık endeksinde kayıp yüzde 9,88 oldu. BİST100 endeksine en çok negatif katkıyı Akbank, BİM ve THY hisselerinin kaybı verdi. Bilgi veren bir piyasa uzmanı borsada İş, Ziraat ve Vakıf Yatırım’ın destek vermeye çalıştığının görüldüğünü iki gündür 5.7 milyar satış yapan BofA’nın dün alışa geçtiğini belirtti. Uzman, BofA’nın bu gelişmeyi önceden tahmin etmiş miydi bilinemeyeceğini kaydederken borsada zaten ucuzluk hikayesi olduğu için kalıcı bir bozulma öngörmediklerini vurguladı. Borsadan çıkacak yabancının zaten önceden çıktığını dile getiren uzman ancak hem borsada hem de kurda bu kadar fazla hareketliliğin tedirgin edici olduğunu, piyasanın bir süre daha satıcı seyredeceğini belirtti.
■ GÖSTERGE TAHVİLLER
TL varlıklarda en sert hasarlardan birini de gösterge tahviller aldı. Yabancının Haziran 2023 sonrası yoğun ilgi gösterdiği devlet tahvillerinde her vadede faiz oranları hızla yükseldi. Güne yüzde 38,31 seviyesinden başlayan 2 yıllık gösterge tahvil faizi yüzde 10,94 yükselişle yüzde 42,50'ye geldi. Aralık sonunda bu seviyeler görülmüştü. 5 yıllık gösterge tahvil faizi ise yüzde 10,09 yükselerek yüzde 35,45'e çıktı. 10 yıllık gösterge tahvil faizi de yüzde 9,05 yükseldi ve yüzde 30,74’e ulaştı.
■ ALTIN
Altın fiyatları küresel gelişmelere paralel yükseliş trendindeydi. Ancak doların dün TL karşısındaki hızlı yükselişi altın fiyatlarının de sert artmasına neden oldu. Gram altın fiyatı 4054,80 lira ile tarihi zirvesini görürken piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre aşırı dalgalanma nedeniyle bir süre Kapalıçarşı’da altın işlemleri durduruldu. Altına yönelik ilginin devam edeceğini çünkü küresel olarak da güvenli liman olarak görüldüğünü söyleyen uzmanlar yükselişin takip edileceğini ifade etti.
■ CDS / KREDİ NOTU
Yine uygulanan ekonomik programa olan güven ve uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarından gelen not artırımlarıyla oynaklığını geride bırakan Türkiye’nin 5 yıllık ifl as risk primi CDS dün yönünü yukarıya çevirdi. Türkiye'nin 5 yıllık CDS'leri önceki günkü kapanışa göre 23 baz puan artarak 2024 Ekim'den bu yana en yüksek seviye olan 279 baz puana çıktı. Uzmanlar yaşanan çalkantının ardından uluslararası kredi derecelendirme kurumlarından bu yıl yeni bir not artışı beklemediklerine işaret etti.
■ DÖVİZ RİSKİ
Döviz kurlarında ve piyasalarda yaşananların dün ile sınırlı kalmasını beklemiyor uzmanlar. Sıkı para politikasıyla yükselen TL faizler reel sektörü yabancı para borçlanmaya yöneltmişti. Hem yurtiçinden yabancı para borçlanmanın hem de uluslararası piyasadan borçlanmanın maliyeti içeride TL faizine göre daha uygundu. Böylece bankalardan yapılan yabancı para borçlanma Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) günlük verilerine göre 14 Mart itibariyle 179.72 milyar dolara yükseldi. Bu bir yılda döviz kredilerinde dolar bazlı yüzde 35,5 artışa işaret ediyor. Bu döviz kredilerinin TL karşılığı bir günde yaklaşık 500 milyar lira arttı. Yurtiçinde bankaların yanı sıra reel sektörün yurtdışından sağladığı kredi borcu da ocak sonu itibariyle Merkez Bankası verilerine göre 98.2 milyar dolar seviyesinde. Dolar/TL’deki bu yükseliş borcun TL karşılığının bir günde yine artmasına neden oldu. Türkiye'nin net uluslararası yatırım pozisyon açığı da ocak itibariyle 286.6 milyar dolar seviyesinde. Türkiye’nin yatırım açığının da dünkü kur hareketiyle TL karşılığı 700 milyar lira yükseldi. Bu yılsonu için piyasanın dolar kuru beklentisi 42.79 seviyelerinde. Ancak dünkü hareketle yılsonu beklentisine çok yaklaşıldı. Reel değerli TL politikası nedeniyle bu yıl döviz riski, atağı beklemeyen piyasa uzmanları dün yaşananların ardından artık bir döviz riskinden söz etmenin mümkün olduğuna işaret etti.
■ BANKALAR, SERBEST PİYASA
Döviz kurlarındaki sert hareketlere karşılık bankaların hazine birimleri döviz işlemi yapmaktan geri durmaya çalıştı. Bankalarda döviz alım satım marjları 2 liranın üzerine çıksa da yerlinin talebi kesilmedi. Bankacılık sektörü kaynakları TL’ye yönelik olumlu algının ve güvenin bozulduğuna işaret etti. Serbest piyasada ise çok hızlı hareketler bir süre döviz alım satımlarını kesintiye uğrattı. Merkez Bankası’nın dövize müdahalesi sonrasında serbest piyasada işlemler devam etti.
