Şebnem TURHAN
Bankacılık sektörü, bir yandan üst üste gelen regülasyonlarla boğuşurken, bir yandan da bilançolarını en doğru şekilde yönetmenin sınavını veriyor. Regülasyonlar mevduat kredi faizi makasının açılmasına, bankaların sabit kuponlu tahvil yükümlülüğün artmasına ve kredi arzının düşmesine neden oluyor. Veriler de bu tabloyu destekliyor. Merkez Bankası haftalık verilerine göre 10 Mart itibariyle kurumsal kredi kartı ve kredili mevduat hesabı hariç TL cinsi ticari kredi faizi, bir önceki haftaya göre 3.18 puan arttı ve yüzde 12,92 seviyesinden yüzde 16,1’e sıçradı. Bu, 4 ayın en yüksek ticari kredi faizine işaret ediyor ve Merkez Bankası’nın ek menkul kıymet alımı zorunluluğu için belirlediği ticari kredi faizi alt limitinin de üzerinde bulunuyor. Bankacılık sektörü kaynakları bu yükselişi bankaların kredi verme iştahının kesildiğinin işareti olarak yorumluyor.
Merkez Bankası geçen ay yaptığı 50 baz puanlık faiz indirimi sonrasında referans faiz oranlarında değişikliğe gitmedi. Böylece ticari kredi faizlerinde ek menkul kıymet alım zorunluluğunu doğuran faiz oranları da yüzde 13,5-17 arasında kaldı. TL ticari kredi faizleri yüzde 13,5’in altındayken bankaların ek menkul kıymet zorunluluğu yok, 13,5-17 arasında yüzde 20, yüzde 17’nin üzerinde ise yüzde 90 oranında ek menkul kıymet tesisi zorunluluğu bulunuyor. 10 Mart haftasında yüzde 16,1’e yükselen kurumsal kredi kartı ve kredili mevduat hesabı hariç TL cinsi ticari kredi faizi bankaların ortalama yüzde 20 ek menkul kıymet tesisi zorunluluğu kapsamına girdiğini gösteriyor.
Taksitli ticari kredi büyümesi sadece yüzde 3,2
Kredi faizi yükselirken kredi hacmi de ivme kaybetmeye devam ediyor. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) verilerine göre TL cinsi toplam krediler yılın ilk 10 haftasında yani 31 Aralık 2022-10 Mart 2023 döneminde 12,01 büyüdü. Ancak TL cinsi taksitli ticari kredilerde söz konusu 10 haftada artış sadece yüzde 3,3 ile sınırlı kaldı. TL cinsi ticari ve diğer kredilerde yani hem KOBİ kredileri hem de kurumsal kredi kartı ve KMH hesapları dahil edildiğinde 10 haftalık artış yüzde 11,1 seviyesinde. Taksitli ticari krediler ivme kaybederken KOBİ kredileri aynı tarih aralığında yüzde 13,3, kurumsal kredi kartları yüzde 12,3, kurumsal kredili mevduat hesapları ise yüzde 26,1 büyüme gösterdi. Yani hem kurumsal müşteriler hem de bankalar taksitli ticari kredi yerine kredi kartı ve KMH’a yöneldi. Ek menkul kıymet zorunluluğu kapsamı dışında kalan KOBİ’ler de bankalardan finansmana ulaşmada sıkıntı çekmedi.
Bankaların ticari kredi faizinde artışlarında bir neden de iştahsız olmaları kadar TL mevduat faizlerinde yükselişin durmuyor olması. Ek menkul kıymet alımından kaçınabilmek için TL mevduatta yüzde 60 hedefini tutturmaları gereken bankacılık sektöründe ortalama 3 aya kadar vadeli TL mevduat faizi 10 Mart haftası itibariyle yüzde 27,83 seviyesinde bulunuyor. Artışa rağmen mevduat faizi ticari kredi faizinin 11.73 puan üzerinde kalmaya devam ediyor. Bu durum net faiz gelirinin negatifte kalmasına da neden oluyor.
Ticari kredi büyümesinde özel bankalar çekimser
Merkez Bankası’nın 13 haftalık yıllıklandırılmış ve kur etkisinden arındırılmış kredi büyüme oranları da ticari kredilerde bankaların iştahının oldukça düşük olduğunu ortaya koyan bir diğer veri. Merkez Bankası verilerine göre toplam krediler 13 haftalık yıllıklandırılmış kur etkisinden arındırılmış olarak 10 Mart haftasında yüzde 50,65 büyürken, kurumsal kredi kartları hariç ticari krediler yüzde 35,25, arındırılmamış olarak tüketici kredileri ise yüzde 92,2 büyüme gösterdi. Özel bankaların ticari kredilerde iştahı çok daha düşük. Kamu bankalarının 13 haftalık yıllıklandırılmış kur etkisinden arındırılmış kurumsal kredi kartları hariç ticari kredi büyümesi yüzde 67,22 seviyesinde iken özel bankalarda bu oran sadece yüzde 7,51 ile sınırlı kaldı. Ticari kredilerde büyüme oranları ivme kaybetmişken üzerine bir de bankalardan faiz artırımı geldi. Bankacılık kaynaklarının verdiği bilgiye göre bu gelişme hem arzı hem de talebi daha da kısıtlayacak. Son dönemde yükselişe geçen tüzel kişilerin yurtdışı borçlanmalarının faiz artışları sonrası hızlanması muhtemel görünüyor.
İhtiyaç kredisi faizi de yükselişini sürdürdü
Merkez Bankası’nın ticari kredilerin ardından tüketici ihtiyaç kredilerine de getirdiği ve sonrasında 70 bin TL üstü kredilerle sınırlandırdığı ek menkul kıymet alım zorunluluğu ihtiyaç kredi faizlerinde yükselişin önüne geçemedi. Merkez Bankası verilerine göre 10 Mart haftasında ihtiyaç kredi faizleri bir önceki haftaya göre 101 baz puan arttı ve yüzde 25,47’den yüzde 26,48’e çıktı. BDDK verileri yılın ilk 10 haftasında tüketici kredileri ve bireysel kredi kartlarında büyümenin yüzde 14,13 olduğunu gösteriyor. Bireysel kredi kartları aynı dönemde yüzde 16,44, bireysel kredili mevduat hesapları ise yüzde 77,64 oranında hızlı bir büyüme gerçekleştirdi. Yine Merkez Bankası kartlı harcamalar verileri de 10 Mart haftasında kredi ve banka kartı harcamalarının geçen yılın aynı haftasına göre yüzde 108,12 arttığını ortaya koydu.
