ŞEBNEM TURHAN
Türkiye’de Haziran 2023’ten bu yana uygulanmakta olan sıkı para politikası TL mevduatlara ilgiyi artırdı. Tarihin en yüksek reel faizi ile TL mevduattan kazanan yatırımcılar faiz getirisinin bir kısmını yeniden tasarrufa yöneltmedi. Ağustos 2024’ten Ağustos 2025 sonuna ortalama yüzde 60 bileşik faiz getirisi kazanan yatırımcıların faiz gelirinin bir kısmını konuta, lüks araca gitti. Bileşik faiz olarak yüzde 60 artması gereken faiz gelirinde artış yüzde 32,4’te kaldı. Yaklaşık 300 milyar liraya yakın bir tasarruf harcandı.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine göre geçen yıl ağustosta 4.5 trilyon lira olan gerçek kişi mevduatları bu yıl ağustos sonunda yüzde 32,45 arttı ve 8.5 trilyon liraya ulaştı. Ancak Pusula Portföy Yönetim Kurulu Danışmanı İris Cibre’nin yaptığı hesaba göre geçen yıl ağustos ile bu yıl ağustos arasında uygulanan TL mevduat faiz oranları ortalamasına göre mevduatın bileşik faiz getirisi yüzde 60 oldu. Yani aslında 4.5 trilyon lira olan gerçek kişi TL mevduatının bu yıl ağustos sonunda 10.3 trilyon liraya yükselmesi gerekiyordu. Arada 1.76 trilyon lirayı aşan bir miktar faiz geliri yeniden TL mevduatta tasarrufa yöneltilmedi.
PPF ve döviz fonlarında yükseliş
Cibre’nin yaptığı hesaba göre aynı dönemde para piyasası fonları ve döviz fonları ise faiz getirisinin üzerinde artış göstererek tasarrufların arttığını ortaya koydu. Geçen yıl ağustosta 986.8 milyar lira olan para piyasası fonları yıllık bileşik faiz oranı ile 1.6 trilyon liraya yakın getiri sağlaması gerekirken 539.1 milyar lira daha fazla arttı ve 2.12 trilyon liraya yükseldi. Döviz fonları da 1.2 trilyon lira olan geçen yıl ağustostan bu yana 2.4 trilyon liraya yükseldi. Yıllık bileşik faizle artması gereken tutar olan 1.45 trilyon liradan 946.3 milyar lira daha fazla büyüdü. Yani yatırımcılar TL mevduat faiz getirisinin bir kısmını para piyasası fonu ile döviz fonuna girişlerini devam ettirdi.
İris Cibre’nin hesaplamalarına göre gerçek kişi TL mevduatlarında para piyasası fonu ile döviz fonuna gittiği tahmin edilen kısım çıkarıldığında kalan 281.44 milyar liralık bir net tasarruf son bir yılda harcanmış oldu. Peki bu harcama nereye gitti? Cibre bu faiz getirisinin dövize de yönlenmediğini son bir yılda gerçek kişi döviz mevduatlarının parite etkisinden arındırılmış olarak sadece 780 milyon dolar yükseldiğini vurguladı. Döviz mevduatlarındaki yükselişin de bu farkı açıklamadığını vurgulayan Cibre, gerçek kişi TL mevduat stokunun yüzde 21’inin harcandığına işaret etti.
Belli bir kesimin alım gücü arttı
Cibre, harcanan miktar içinde kredilerle oluşturulan para arzının da bulunduğunu söyleyerek bireysel kredi artışının aynı dönemde yüzde 46 olduğunu ve para arzının yüzde 36 artış gösterdiğini belirtti. Sonuç itibariyle netleştirildiğinde gerçek kişilerin TL tasarrufların 281.44 milyar lirasını harcadığını ortaya koyduğunu vurgulayan Cibre, tasarruf olması gereken rakamın harcamaya gittiğine işaret etti.
300 milyar liraya yakın bir miktarın tasarruftan çıkarak nereye harcandığını ise Cibre konut ve araç alımlarına kaydığı yanıtını verdi. Konut ve araç satışlarında yaşanan hareketlenmenin de bu yorumu doğruladığına vurgu yapan Cibre, “Aylık enflasyon yüzde 2’nin altına düşmüyor. En yüksek reel faizi veren ülke olarak uyguladığımız sıkı para politikasıyla belli bir kesimin alım gücünü azalırken belli bir kesimin ise yükseleceği ortadaydı. Bu etki gücü yüksek ancak sayısı az olan kesim yüksek reel faiz ile getirisini oldukça arttırdı. Ve bu kazançlar ise çoğunlukla konut ve araç alımı olarak değerlendirildi” dedi.
■ Konut ve araç satışları hızlandı
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre temmuz sonu itibariyle son bir yılda konut satışlarındaki yükseliş yüzde 12,4. Yüzde 87'sinin peşin alındığı konutta nakit alımlarda bu dönemde artış yüzde 8'e varırken kredili konut satışları ise yüzde 60,3 yükseldi. Bu durum faiz getirisini peşin alımın yanı sıra kredi teminatına da gittiğini ortaya koyuyor. Ocak-temmuz döneminde ise geçen yılın aynı dönemine göre toplam konut satışları yüzde 24,2, kredili konut satışları yüzde 93,2, nakit konut satışları ise yüzde 17,1 artış gösterdi. Araç satışlarında ise lüks segmentteki yükseliş dikkat çekiyor. Toplam otomotiv satışları yüzde 18 artarken bazı lüks otomotivlerin satışlarında 2-3 katına varan artışlar yaşandı.
