ŞEBNEM TURHAN
Borsa İstanbul endekslerinde şirketlerin ağırlıkları yıl içinde değişse de şu an BİST100, BİST30, BİST50 ve teknoloji endeksinde ağırlıkta birinci Aselsan. Yüzde 10,33 ağırlığıyla yükselişiyle BİST100 endeksini taşıyan Aselsan’ın yanı sıra 2025’te hızlı getirisiyle öne çıkan ve geçmiş yıllarda ilk 10 arasında yer bulamayan şirketler dikkat çekiyor. 2025’te BİST100’de ağırlığı en yüksek ilk 10 şirket arasında olmayan Kiler Holding yeni yılda hareketleriyle Aselsan ile yarışırken geçen yıl halka arz olan Destek Finans Faktoring de endeksin yönünü belirleyen ilk 20 arasında yer alıyor. Hızlı yükselen ve piyasa değerini artıran şirketler endekslerin yönünü belirlerken uzmanlar endeks ağırlık kriterlerini tartışmaya açtı, hisse fiyatını şişirerek endekslere sokulmasının artık bir yöntem olarak kullanıldığına işaret etti.
Aselsan taban olunca BİST100 geriledi
BİST100 endeksinde dün itibariyle yüzde 10,33 ağırlığı olan Aselsan, 2025 sonunda yüzde 8,2 ağırlığı ile yine zirvede yer alıyordu. BİMAŞ da yüzde 6,7 ağırlığı ile 2025 sonundaki ikinciliğini dün itibariyle yüzde 6,52 ile korumayı başarırken Akbank 2025 sonundaki üçüncülüğünü Tüpraş’a kaptırdı. Türk Hava Yolları geçen yılsonundaki gibi dördüncü sıradan beşinciliğe geriledi, altıncılık ise 2025 sonunda ilk 20’de bulunmayan Kiler Holding’e gitti. Kiler Holding ilk 20 şirket arasında geçen yıl yüzde 829,72 yükselişiyle ağırlıkta 20’nci sırada bulunan Destek Finans Faktoring’in ardından en yüksek getiride ikinciliği elinde tutuyor. Türkiye’nin en önemli şirketi Aselsan’ın ve Kiler Holding hem yıla hızlı başlamaları hem de endeks içinde yüksek ağırlıklarıyla BİST100 endeksindeki rekorların başrolünün sahibi. Dün ise Kiler Holding yükselişini sürdürürken Aselsan taban oldu. Ve bu da BİST100 endeksindeki yükselişi durdurdu.
Deniz Yatırım 2026 Strateji Raporu’nda da yıllar içinde endeks ağırlıklarının nasıl değiştiği yer aldı. 2012 ile 2025 sonunun karşılaştırıldığı analize göre 2012’de BİST100 endeksi içerisindeki ilk 50 hissenin ağırlığı yüzde 95,2’de bulunurken, 2025 kapanışında yüzde 86,4’e geriledi, dün itibariyle bu ağırlık yüzde 87,5 seviyesinde. Yıllar içerisinde ilk 10’un payı azalırken, pandemi sonrasında ilk 20’nin ortalaması yüzde 60’larda oluştu, 2025 kapanışta yüzde 64 olan ağırlık dün itibariyle yüzde 65,88’e geldi. Deniz Yatırım analizinde özellikle bankacılık sektörünün ağırlığındaki sert düşüşe dikkat çekilirken 2012’de ilk 10 bankanın BİST100 içinde ağırlığının yüzde 36,4 olduğu 2025 sonunda yüzde 12,5’e gerilediğine işaret edildi.
Fiyatı hızlı yükselen endekste yer buluyor
Şirketlerin BİST100 endeksine girmesi ve ağırlıklarının artması aslında performansıyla doğru orantılı. Bir hissenin endeksteki ağırlığını fiili dolaşımda bulunan kısmının piyasa değerine endekslenmesi belirliyor ve piyasa değeri de bir şirketin fiyatı yükseldikçe artıyor. Bu da ağırlığının da artmasına neden oluyor. BİST100 endeksine alınacak şirketler de ocak, nisan, temmuz ve ekim olmak üzere her üç ayda bir belirleniyor ve endekste yer alabilecek şirketlerin belirlenmesinde temel etken işlem hacmi, fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri oluyor. Endeks içindeki ağırlıklar da üç ayda bir yeniden değerlendiriliyor.
Bir şirketin BİST100’e katılımı için en basit ifadeyle hızlı yükselişi en önemli etken. Uzmanların verdiği bilgiye göre bazı şirketler analist raporu ya da geçerli bir neden olmaksızın oldukça iyi bir performans gösterebiliyor ve bu şirketin istenilen endekse girmesini sağlıyor. BİST100’e girmek bir şirketin MSCI endeksine girerek yabancı ilgisini çekmesinin de bir yolu olduğu için oldukça önemli. Şimdi uzmanlar bazı kişilerin istedikleri şirketin fiyatını şişirerek istenilen endekse girmesini sağladıklarını bu şirketlerin de yükselişiyle ağırlığını artırarak o endeksin yönünü de belirlemeye kadir duruma getirildiklerine dikkat çekti. Bunun artık bir yöntem olarak kullanıldığını söyleyen bir başka uzman da 2026 için hızla fiyat artırılarak istenilen endekse sokulacak hedef şirketlerin şimdiden seçildiğini ileri sürdü.
Kurallara bilanço kriteri eklenmeli
Bilgi veren uzmanlar şirketlerin endeksteki ağırlığını belirleyen kurallar olduğunu, itiraz edilmesi gerekenin Aselsan veya BİM değil fakat hiçbir analist raporu, haber akışı veya beklentisi olmayan şirketlerin endekste çok yüksek ağırlığa sahip olmaları olduğuna dikkat çekti. Uzmanlar, “Bankalar, havacılık, holdingler eksi iken Aselsan’ın haklı olarak artı performansının yanına Kiler Holding koyunca diğer şirketler temsil yeteneğini kaybediyor. Endeks aslında bir ortalama. Giren çıkan şirketlerin kriterleri de evrensel ancak burada gereken bir düzenleme var ise regülatörün gecikmeden müdahale etmesi gerekiyor” dedi.
"Fiyat şişirip endekse sokmak yöntem oldu"
Yıllar öncesinde yüksek ağırlığı olan Türkiye’nin gözde şirketlerinin endeksteki ağırlıkları azalırken endekse yeni giren şirketlerin ağırlığının arttığını söyleyen uzmanlar, “Bu şirketler çok dik yükselmiş, haber akışı veya analistlerce değerlemesi de yok bu yükselişleri açıklayan. En yüksek ağırlığı olan 4-5 şirket güçlü şirketler ancak diğerlerinin yükselişi için bir anlam bulamıyoruz. Bu durum hisse fonlarını da etkiliyor” dedi.
Uzmanlar, bir şirketlerin BİST100 endeksine alınması kriterleri arasında bilanço kriteri bulunmadığını belki bunun artık koyulması gerektiğini dile getirerek “Borsadaki coşkulu havayı ve yatırımcı algısını bozmamak lazım. Yatırımcı yeniden borsaya geliyor, piyasa normalleşiyor derken başından sıkı tutmak lazım. Regülasyonu şimdiden düzenlemek iş işten geçtikten sonraya bırakmamak gerekiyor. Bir süredir şirketin fiyatını şişirip BİST100 endeksine sokmak oradan da MSCI yolunu açmak yöntem haline geldi. Buna bir çare bulmak gerekiyor” diye konuştu.
