Şebnem TURHAN
Bankacılık sektöründe işler karıştı. Zaten sürekli güncellenen regülasyonlarla uğraşan sektörün üzerine bir de seçim belirsizliği yükü bindi. Son olarak da geçen hafta cuma günü Merkez Bankası’nın tahvil tesisi zorunluluğu ile ilgili yükleri ağırlaştırması sonrasında kredi kanalları neredeyse kapandı. Bilgi veren bankacılık sektörü kaynakları ihtiyaç kredisinde regülasyonlardan muaf olan 70 bin liranın üzerine asla çıkılmadığını, ticari kredilerin bıçak gibi kesilmesinin yanı sıra yine regülasyondan muaf olan KOBİ kredilerinde bile yavaşlamaya gittiklerini vurguladı. Hem kamu hem yerli hem de yabancı bankalarda şu anda isteseniz de 70 bin liranın üzeri ihtiyaç kredisi almanız mümkün görünmüyor.
Hatırlanacağı üzere Merkez Bankası geçen cuma günü TL mevduat oranında tahsis tesis yükümlülüğü oranını yüzde 60’a yükseltmiş, TL mevduat dönüşüm oranı hedeflemesini geri getirdi. Bunun yanı sıra ihtiyaç ve ticari kredi faizinde üst limitin aşılması durumundaki menkul kıymet tesis yükümlülüğü oranını yüzde 150'ye çıkardı ve TL mevduat oranı yüzde 60'ın altında kalan bankalara da yabancı para mevduat oranı için zorunlu karşılık oranını 5 puan artırdı. Bu değişiklik öncesinde de bankacılık sektörünün kredi arzı oldukça düşük seyrediyordu.
Kamu bankalarına yazılı talimat geldi
Uygulanan tedbirler ve menkul kıymet alım zorunlulukları bankacılık sektörünün ilk çeyrekte özellikle taksitli ticari krediler konusunda iştahsız davrandığını ortaya koydu. Ancak cuma günkü değişiklik sonrası bu iştahsızlık genele yayıldı. Bir kamu bankası kaynağı cuma günü yaşanan Merkez Bankası değişiklikleri sonrasında yazılı olarak ihtiyaç kredilerinde 70 bin sınırının konut kredilerinde ise 250 bin sınırının aşılmaması yönünde talimat geldiğini dile getirdi.
70 bin TL üzeri için faiz oranı yeterli değil
Kamu bankaları bu konuda yalnız değil. Üç ayrı yerli özel ve yabancı banka kaynakları da 70 bin lira sınırının ihtiyaç kredisinde aşılmamaya çalışıldığını doğruladı. Bir kaynak 70 bin lira altında kredi vermeye devam ettiklerini ancak üstüne çıkmaya hevesleri olmadığını dile getirirken ihtiyaç kredisi faizlerinin daha yüksek miktarlarda kredi vermeyi güçleştirdiğini vurguladı. Aynı kaynak 70 bin liranın üzerinde kredi vermek için aylık en az yüzde 3,5-4 seviyesinde faiz uygulamak gerektiğini ancak bunu ne kredi alanın ne de bankanın bu yüksek kredi faizi sonrası menkul kıymet alım zorunluluğunu karşılayabileceğini ifade etti. KOBİ’lere de her ne kadar regülasyonlardan muaf olsa da kredi faiz oranı düşüklüğü nedeniyle kredi vermekten kaçınıldığını söyleyen aynı kaynak seçim belirsizliğinin de sektörü zorladığını dile getirdi.
İhtiyaç kredisinde vadeler de kısaldı
Bir diğer bankacılık sektörü kaynağı ise 70 bin lira olan limite verilen vadenin de 24 aya gerilediğini ifade ederek bankaların kredi arzını oldukça daralttığını vurguladı. Tüm özel bankalarda seçim öncesi kredinin olabildiğinde vermemeye doğru evrildiğine dikkat çeken kaynak bireysel ihtiyaç kredisinde eğer 70 bin liranın üzerine çıkılırsa da en fazla 200 bin lira verildiğini onun da 12 ay vade ile sınırlandığını vurguladı. KOBİ kredilerinde de iştahsızlığın sürdüğünü söyleyen aynı kaynak seçim öncesi hiçbir bankanın elini taşın altına koymak istemediğini söyleyerek aslında kredi talebi olduğunu talep edenlerin de faizi sorun etmediğini asıl sorunun kredi arzının bilinçli olarak daraltılması olduğuna vurgu yaptı. Bankacılık sektörü kaynağı seçimlerin ikinci tura kalması durumunda ise o 2 haftalık süreçte kredi arzının sıfırlanacağına da dikkat çekti.
Mevduat faizleri yüzde 30-35 seviyesinde
Bir başka bankacılık sektörü kaynağı bireysel kredilerde çok iştahlı olmadıklarını ancak 70 bin liraya olan kredileri vermeye devam ettiklerini belirtti. Aynı kaynak bu tarz kredilerin toplam kredilerin yüzde 70’ine yakının oluşturduğuna işaret ederek mevduat faizlerinde de hafif de olsa yükselişin sürdüğünü vurguladı. Başka bir kaynak ise TL mevduat faizlerinin yüzde 30-35 arasında seyrettiğini kaydetti.
İlk çeyrekte taksitli ticari kredi büyümesi yüzde 7,23
BDDK haftalık verilerinden yapılan hesaplamaya göre bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılsonuna göre bankacılık sektöründe ihtiyaç kredileri yüzde 21,1, taksitli ticari krediler yüzde 7,23, KOBİ kredileri ise yüzde 16,4 büyüdü. Enflasyon ise ilk çeyrekte yüzde 12,52 seviyesinde hesaplandı. Yani taksitli ticari kredi büyümesi enflasyonun altında bir performans gösterdi. Kamu mevduat bankaları ise ilk çeyrekte ihtiyaç kredilerinde gaza basmış görünüyor. İlk çeyrekte kamu mevduat bankalarının ihtiyaç kredilerinde büyümesi yüzde 40, taksitli ticari kredilerde yüzde 10,57 ve KOBİ kredilerinde ise yüzde 23,43 seviyesinde. Yerli özel mevduat bankaları ihtiyaç kredisinde yüzde 15,95, ile enflasyonun üzerinde büyüme gösterirken taksitli ticari kredilerde sadece yüzde 1,45, KOBİ kredilerinde ise yüzde 6,61 yükseliş sağladı. Yabancı mevduat bankalarında da durum benzer. İhtiyaç kredilerinde büyüme yüzde 16,96, taksitli ticari kredilerde yüzde 2,4 ve KOBİ kredilerinde yüzde 3,97.
Kamu bankaları dışında ticariye uzak kaldılar
Mevduat bankalarının kredilerdeki payına bakıldığında da kamu bankalarının tüzel müşterilere ilk çeyrekte en fazla kredi sağlayan grup olduğu görülüyor. Zaten ilk çeyrek kredi büyüme verileri de bu durumu doğruluyor. Yine BDDK haftalık verilerinden yapılan hesapla kamu mevduat bankalarının taksitli ticari kredilerdeki payı yüzde 59,36 ve KOBİ kredilerindeki payı da yüzde 46,03. Yerli özel mevduat bankalarının taksitli ticari kredilerde payı yüzde 20,51 iken yabancı mevduat bankalarının yüzde 14,03 seviyesinde. KOBİ kredilerinde ise yerli özel mevduat bankaları yüzde 21,33 pay alırken yabancı mevduat bankaları yüzde 16,98 pay alıyor.
TL mevduat oranında yabancı bankalar önde
BDDK haftalık verilerinden yapılan hesaba göre sektörde TL mevduat oranı yüzde 59,24 seviyesinde. Bireyseller için bu oran yüzde 55,34, tüzel müşteriler için ise yüzde 57,95 olarak hesaplandı. Kamu mevduat bankaları toplamda yüzde 61,72 ile TL mevduat oranında yüzde 60 sınırını aşarken bireysel müşterilerde yüzde 54, tüzel müşterilerde ise yüzde 58,2 oranında bulunuyor. Yerli özel mevduat bankaları yüzde 55,15 ile sektörde yüzde 60 sınırının altında kalan kategoriyi oluşturuyor. Yerli özel mevduat bankalarında bireysel müşterilerde oran yüzde 53,3, tüzellerde yüzde 57,1 seviyesinde. Yabancı mevduat bankaları ise tüm kategorilerde yüzde 60 sınırını yakalamış durumda. Toplamda yabancı mevduat bankalarında TL mevduat oranı yüzde 61,45, bireysel müşterilerde yüzde 61,03, tüzel müşterilerde ise yüzde 60,93 seviyesinde.
