YENER KARADENİZ
ABD Ticaret Temsilciliği'nin (USTR) 2 Haziran'da yayımladığı “Zorla Çalıştırılarak Üretilen Malların İthalatına İlişkin Section 301 Soruşturması Raporu", Türkiye dahil 60 ekonomiyi mercek altına aldı. Zorla çalıştırmanın küresel ölçekte artmaya devam etmesi ve bunun uluslararası ticarette haksız rekabet yaratması nedeni ile hazırlanan 98 sayfalık raporda, incelenen ekonomilerin yüzde 99,4'ünün ABD ithalatı içindeki payı dikkate alınarak değerlendirme yapıldığı belirtilirken, Türkiye hakkında da özel bir sonuca yer verildi. Raporda Türkiye, Çin, Japonya, Güney Kore, İngiltere, Vietnam ve Bangladeş gibi ülkelerle birlikte, “zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatına yönelik yasal yasak getirmeyen ve bunu etkin biçimde uygulamayan ülkeler” arasında sayıldı. USTR, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 54 ülkenin bu konuda hem yasal düzenleme hem de uygulama açısından eksiklik taşıdığı sonucuna vardı.
Ankara ile görüşmeler de yapılmış
Türkiye ayrıca ABD ile görüşmelere katılan 46 ülke arasında yer aldı. Rapora göre Ankara, soruşturma sürecinde Washington ile hükümetler arası istişarelere katılan ülkeler arasında bulunuyor. Raporun en dikkat çekici yönlerinden biri ise tekstil, hazır giyim ve ayakkabı sektörlerine yönelik değerlendirmeler oldu. USTR, ABD Gümrük ve Sınır Koruma Birimi'nin (CBP) halen yürürlükte bulunan 55 “Withhold Release Order (ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu'nun (CBP) zorla çalıştırma şüphesi bulunan ürünlerin ülkeye girişini engellemek için kullandığı bir yaptırım mekanizması” ve 8 “Finding (nihai tespit kararı)” kararı bulunduğunu, bunların altısının doğrudan giyim, ayakkabı ve tekstil ürünlerini kapsadığını belirtti. Raporda zorla çalıştırma kaynaklı risklerin tarımdan elektroniğe kadar birçok sektöre yayıldığı ancak tekstil, hazır giyim ve ayakkabının en çok dikkat çeken alanlardan biri olduğu vurgulandı. Raporun dikkat çeken başka bir bölümü ise imalat sanayine ilişkin veriler oldu. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) verilerine dayandırılan analizde, zorla çalıştırmadan elde edilen yıllık yasa dışı kazancın 63,9 milyar dolar olduğu, bunun 35,4 milyar dolarlık bölümünün imalat ve sanayi sektörlerinden kaynaklandığı belirtildi. Kişi başına yıllık yasa dışı kazanç ise 4 bin 944 dolar olarak hesaplandı. Raporda ayrıca tekstil ve hazır giyim sektörüne ilişkin önemli bir tespit daha yer aldı. Zorla çalıştırma ile üretilen pamuğun, iplik, kumaş ve hazır giyim ürünlerinde kullanıldığı, bunun da küresel tedarik zincirlerinde haksız rekabete yol açtığı ifade edildi. ABD Çalışma Bakanlığı'nın listesinde zorla çalıştırma şüphesi bulunan 134 ürün arasında pamuk, tekstil ipliği, kumaş ve konfeksiyon ürünleri de bulunuyor. USTR, zorla çalıştırmanın maliyetleri yapay olarak düşürdüğünü ve ülkeler arasında “dibe doğru yarış” (race to the bottom) yarattığını savundu. Rapora göre düşük işgücü standartları, özellikle emek yoğun sektörlerde ülkelerin rekabet avantajını yapay biçimde artırıyor ve diğer ülkeleri de standartlarını düşürmeye zorluyor. Raporun ardından USTR, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu ülkeler için yüzde 12,5 ilave gümrük vergisi uygulanmasını önerdi. Ancak tekstil ve hazır giyim ürünleri için özel bir sistem üzerinde çalışıldığı belirtiliyor. Buna göre, ilgili ülkenin ABD'den yaptığı pamuk ve tekstil ürünleri ithalatı dikkate alınarak daha düşük tarife uygulanabilecek. Nihai karar için kamuoyu görüşleri alınmaya devam ediyor. ABD'nin yıllık yaklaşık 1 milyar dolarlık Türk tekstil ve hazır giyim ithalatı ile deri ve ayakkabı ürünleri ticareti dikkate alındığında, sürecin özellikle emek yoğun sektörler açısından yakından izleneceği değerlendiriliyor.
TEMMUZDA NİHAİ KARAR VERİLECEK
ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 12 Mart 2026'da zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatına ilişkin Section 301 soruşturmalarını başlattı. Süreç kapsamında 28 Nisan-1 Mayıs tarihleri arasında kamuya açık duruşmalar düzenlenirken, hükümet temsilcileri, sektör kuruluşları, şirketler ve sivil toplum örgütlerinin görüşleri alındı. USTR, 2 Haziran'da soruşturmaların sonuçlarını içeren raporu yayımlayarak bulgularını ve önerilen önlemleri açıkladı. Raporda Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 60 ekonomi değerlendirmeye alınırken, bazı ülkelere ilave gümrük vergileri önerildi. Temmuz ayında ise önerilen ek vergilere ilişkin kamuoyu görüşlerinin alınması ve ilave duruşmalar yapılması öngörülüyor. Böylece tekstil, hazır giyim ve ayakkabı sektörlerini de yakından ilgilendiren USTR'nin zorla çalıştırma raporu, yayımlanmasının üzerinden henüz yaklaşık üç hafta geçmiş, oldukça yeni bir çalışma niteliği taşıyor. Türkiye de soruşturma sürecine dahil edilen ülkeler arasında yer aldı.
