Küresel yağlı tohum piyasasında dengeler yeniden kuruluyor. Brezilya ve ABD’de artan soya fasulyesi üretimi ile Arjantin’de yükselen ayçiçeği arzı, Rusya’daki kanola ve ayçiçeği üretim kayıplarını fazlasıyla telafi ediyor. Bu gelişme küresel üretim tahminlerinin yukarı yönlü revize edilmesini sağlarken, ülkeler bazında farklılaşan bir görünüm yaratıyor.
Ticarette Brezilya öne çıkıyor
ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) 2025/26 dönemine ilişken son raporuna göre, küresel ticaret cephesinde Brezilya’nın artan soya fasulyesi ihracatı dikkat çekiyor. USDA, Brezilya’nın soya ihracat tahminini 114 milyon tona yükseltirken, ABD ve Rusya kaynaklı ihracat düşüşleri toplam ticaret hacmini sınırlıyor. ABD soya fasulyesinde ihracat beklentilerindeki zayıflama, piyasanın yönünü belirleyen temel unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kırma ve küspe piyasasında
Arjantin etkisi Öğütme tarafında Brezilya, ABD ve Arjantin belirleyici rolünü koruyor. Artan soya ve ayçiçeği kırımı küresel hacmi büyütürken, özellikle Arjantin’in ayçiçeği ve soya küspesi ihracatındaki artış, bu ülkenin küresel protein küspesi ticaretindeki ağırlığını artırıyor. USDA raporunda ülkenin ihracat tahmini 1.3 milyon tondan 1.5 milyon tona revize edildi. Buna karşın Rusya’da ayçiçeği ve kolza küspesi ihracatında gerileme yaşanıyor.
Bitkisel yağda palm yağı belirleyici
Bitkisel yağ ticaretinde Çin ve ABD’nin soya yağı ihracatı ile Tunus’un zeytinyağı sevkiyatları öne çıkarken, Endonezya’nın palm yağı ihracatındaki düşüş dikkat çekiyor. Palm yağının diğer yağlara kıyasla iskontolu seyri ticaretin yönünü belirlemeye devam ederken, Hindistan’ın ithalatındaki gerileme piyasa açısından izleniyor.
AB ve Çin’de ithalat tercihleri değişiyor
Avrupa Birliği’nde artan tüketim talebi soya küspesi ithalatını yükseltirken, yağlı tohum ithalatında sınırlı bir düşüş görülüyor. Çin cephesinde ise kanola tohumu ithalatı gerilerken, balık unu ithalatında artış dikkat çekiyor. Bu tablo, ülkelerin hammadde tercihlerinde fiyat ve arz koşullarının belirleyici olduğunu gösteriyor.
Fiyatlar baskı altında
USDA, Brezilya’da beklenen rekor soya hasadı öncesinde ihracat fiyatlarının tüm büyük tedarikçilerde gerilediğine dikkat çekiyor. ABD soya fasulyesi fiyatları Çin talebi sayesinde görece güçlü kalsa da sezon ortalaması çiftçi fiyatı aşağı çekilmiş durumda. Petrol fiyatlarındaki düşüş ve biyoyakıt politikalarındaki belirsizlikler ise soya yağı fiyatlarını baskılamayı sürdürüyor.
Palm yağı fiyatları son yılların en düşük seviyesinde
Dünya pazarlarında palm yağı alternatif yağlara kıyasla ucuzlamış durumda. Özellikle, ayçiçek yağı palm yağından ton başına yaklaşık 250 dolar, soya yağı ise ton başına 100 dolar daha pahalı hale geldi. Ancak, bu artan fiyat rekabeti henüz küresel ihracatı etkilemedi: Endonezya, Malezya ve Tayland’dan Eylül- Kasım 2025 dönemindeki sevkiyatlar, dokuz yılın en düşük seviyesi olan 10,4 milyon tona indi.
Aralık 2025 ile Mart 2026 arasında, ise soya yağından kaynaklanan rekabetin azalması ve stokları önemli ölçüde azalmış olan bir dizi ithalatçının mevcut talebi nedeniyle dış sevkiyatların artması bekleniyor. Son dönemde Çin, İran ve Afrika bölgesindeki bazı ülkelere yapılan sevkiyatlarda artış gözlemleniyor.
Türkiye ithalatını artıyor
2025/26 sezonunda küresel arzın güçlenmesi, Türkiye’nin yağlı tohum ithalat görünümüne de doğrudan yansıyor. USDA’nın bu ay yayınlanan raporunda Türkiye’nin yağlı tohum, ayçiçeği tohumu ithalatı 650 bin tondan 800 bin tona yükseltilmiş durumda. Bu 150 bin tonluk artışın arkasında, özellikle Arjantin’de artan ayçiçeği üretimi ve ihracata yönlendirilebilir arzın genişlemesi bulunuyor. Küresel piyasalarda alternatif tedarik kaynaklarının çoğalması, Türkiye’nin ithalat olanaklarını artırırken, iç tüketim ve sanayi talebinin karşılanmasında dışa bağımlılığın sürdüğünü de ortaya koyuyor. Bu arada Mısır da ithalatını artırması beklenen ülkeler arasında.
