MERVE YİĞİTCAN
ABD-İsrail ile İran arasında dozu artarak devam eden savaş, küresel ticaret dengelerini sarsarken içeride de maliyetleri fırlattı. Özellikle petrol ve türevi hammaddelerde fiyat artışları yüzde 20’yi bulurken, bu durum fiyatları baskılamaya başladı. Sektör temsilcileri hammaddedeki fiyat artışlarının henüz mamul fiyatlarına yansımadığını söylerken, firmaların ‘toz bulutu’ altındaki piyasada temkinli hareket ettiğini vurguluyor; ancak savaş beklenenden uzun sürerse bu durumun enflasyonla mücadeleye negatif katkı yapmasından endişe ediliyor.
Eroğlu: Piyasada toz bulutu var
TOBB Plastik, Kauçuk ve Kompozit Sanayi Meclisi Başkanı Yavuz Eroğlu, plastik hammaddelerinde iki haftalık süreçte yüzde 20’ye yakın bir artış olduğunu söylerken, henüz hiçbir şeyin tam oturmadığını kaydetti. Petrol türevi ürünlerin fiyatlarındaki artışın yanı sıra navlundaki yüksek oranları artışların da büyük sorun teşkil ettiğini anlatan Eroğlu, “Ellerinde stokları olanlar ve pazarda oturmuş firmalar, ani hareketler yapmak yerine elindeki stoklarıyla birlikte birazcık daha bekleyip görmeyi tercih ediyorlar, ani tepkiler vermek yerine. Ancak şu net, piyasada bir toz bulutu var. Fiyatlardaki oynaklığın ne kadarı gerçekçi henüz anlaşılamıyor. Çünkü ekonomide kişilerin doğal bir davranışı vardır; eğer bir risk görürse kendini kapatıyor. Hammaddede satıcılar daha fazla mal satmak yerine, ‘Dur bakalım, bekleyelim, ne olacak, hemen satmayalım’ gibi bir pozisyona girdiler. Dolayısıyla arz da daralmış oldu. Arzın daralmasının bir kısmı aslında beklentiyle alakalı, ‘Daha kötü şeyler olabilir, malımızı satmayalım, bekleyelim’ düşüncesiyle. Bir kısmı da navlunun artması… Bunun sonuçları çok ciddi maliyet artışı getirecek bizim tarafta” diye konuştu. Ancak burada Türkiye için küçük de bir artı olabileceğine dikkat çeken Eroğlu, “Navlun çok arttığı için, pandemi döneminde olduğu gibi, Uzakdoğu’dan Avrupa’ya, bizim rekabet ettiğimiz pazarlara mal gelmesi daha zorlaşıyor. Onların da maliyeti artmış oluyor. Bu da firmaları Türkiye’ye yöneltebilir. Şu anda Türkiye’ye yöneltiyor demek çok erken ama öyle bir potansiyel var” ifadelerini kullandı. Savaşın uzaması halinde bu durumun enfl asyona da etkisi olacağına işaret eden Eroğlu, şu anda belirsizliğin en büyük problem olduğunu dile getirdi.
Koçak: Tedarik sıkıntıları yaşanabilir
Madeni Yağ ve Petrol Ürünleri Sanayicileri Derneği (MAPESAD) Başkanı Tayfun Koçak da, geçen hafta Tüpraş’ın yüzde 30 zam yaptığını aktararak, “Bu ciddi bir zamdı ve beklemiyorduk. O zaman Tüpraş’ın fiyatı 80 dolar civarındaydı. Şimdiki sürece baktığımızda zam olur mu olmaz mı bilmiyoruz çünkü Tüpraş’ın yaptığı zam, uluslararası zamların bir tık üstündeydi. Bu anlamda biz de çok şaşkınız ve ne olacağı konusunda endişeliyiz” dedi. Bu zamları şirketlerin doğrudan fiyatlara yansıtamadığını kaydeden Koçak, “Hammadde üreticisi zammı yansıtabilir ama bizim gibi imalatçılar müşteri kaybı yaşamamak ve müşteriye zarar vermemek için elimizdeki stoklarla siparişleri karşılamaya çalışıyoruz. Umut ediyoruz ki bu savaş uzun sürmez. Eğer savaş uzarsa sadece zam değil, ürünlerin tedarikiyle ilgili de sorun yaşanacağından endişe ediyoruz. Küreselde navlun da çok artmış durumda, ithal hammadde getiriciler de fiyatlarını yavaş yavaş artırıyorlar” diye konuştu. “Savaş uzarsa fiyatlar üzerinde baskı oluşabilir” diyen Koçak, “Şu an zam geldi diye hemen fiyatı arttıralım diye bir şey yok firmalarda. Bir geçiş dönemi yaşıyoruz. Bu geçiş döneminde elimizdeki stokları ve siparişleri devam ettiriyoruz. Çünkü olması gereken de bu” ifadelerini kullandı. Koçak, yanı sıra bazı bankaların operasyonun başlamasının ardından faizi artırma pozisyona geçtiğini söyleyerek, “Cumartesi operasyon başlar başlamaz pazartesi hemen birkaç banka faizi artırdı. Yaklaşık 3,5-4 puan kadar faizi yukarı çekenler oldu” diye konuştu.
Önder: Bazı hammaddeler için yok çekiliyor
Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder, İran’a yapılan operasyon sonrası petrol ve plastik hammadde fiyatlarında ciddi bir artışı gördüklerini hatırlatarak, “Ve her gün üzerine koyararak bu artış devam ediyor” dedi. Şu an için ciddi bir belirsizliğin olduğunu söyleyen Önder, bazı plastik hammadde türlerinde piyasada yok çekildiğini dile getirdi. Önder, “Sürecin bu şekilde devam etmesi halinde enfl asyonist etkiler artarak devam eder. Aynı zamanda işletmelerin sermaye yani dış kaynak talepleri daha da artar. Ki şu anda finansmanın kalitesi ve erişimi sorunluyken bu işletmeler için önemli bir sorun demek olacak” değerlendirmesinde bulundu.
Karadeniz: Yarının üretim kararları belirsizleşiyor
Plastik Sanayicileri Federasyonu (PLASFED) Ömer Karadeniz, savaşla beraber Brent petrol fiyatlarındaki tırmanışın üretim maliyetlerini ciddi şekilde baskıladığını söyledi. Bu tablonun sanayici için sürdürülebilir olmadığına işaret eden Karadeniz, “Brent petrolün sürekli yükselmesi sanayici için adeta bir maliyet şoku anlamına geliyor. Plastik, kimya, ambalaj, otomotiv ve beyaz eşya gibi birçok sektör petrolden türeyen hammaddelerle üretim yapıyor. Dolayısıyla petrol fiyatı yükseldiğinde yalnızca yakıt değil, üretimin temel girdileri de aynı hızla pahalanıyor. Yüksek petrol fiyatı sadece bugünün maliyetini artırmıyor, yarının üretim kararlarını da belirsiz hale getiriyor. Küresel enerji fiyatları bu seviyelerde kalırsa birçok sektörde karlılık ciddi şekilde eriyecektir. Sanayicinin ayakta kalabilmesi için enerji maliyetlerini dengeleyecek yapısal adımların hızla atılması gerekiyor” diye konuştu.
Tecdelioğlu: Zor bir süreç geçiriyoruz
İstanbul Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçıları Birliği (İDDMİB) Başkanı Çetin Tecdelioğlu, hammmadde fiyatlarıyla petrole dayalı yükselişlerin devam ettiğine dikkat çekti. Tecdelioğlu, “Ama şu an çok puslu bir hava var, kimin ne yaptığı belli değil. Ticaret maalesef güvene dayalı ortamlarda devam eder. Şu an hiçbir şeyin belirli olmadığı bir dönemdeyiz. Zor bir süreç geçiriyoruz. Henüz piyasa oluşmuş değil maalesef. Fiyatlar belli değil. Bir bilgisizlik var, petrol çok hızlı yükseliyor. Petrol çok yükseldiği için biraz zamana ihtiyaç var, savaşın da sonlanmasına ihtiyaç var. Çok kararsız bir durum söz konusu” ifadelerini kullandı.
