İran’a yönelik saldırıların ardından küresel enerji piyasalarında tansiyon yıldırım hızıyla yükseldi. Brent petrolün fiyatının 120 dolara dayanması, dünya ekonomisi için yeni bir maliyet şoku anlamına geliyor. Ancak bu şoktan en ağır darbeyi alacak bölgeler saldırıların pimini çeken ABD değil, enerji ithalatına yüksek ölçüde bağımlı olan Avrupa ve Asya olacak.
Enerji ithalatçılarında maliyet kaygısı
Son yıllarda kaya gazı devrimiyle birlikte ABD petrol ve doğalgazda net ihracatçı haline geldi. Bu durum, yükselen enerji fiyatlarının Amerikan ekonomisine etkisini sınırlayan önemli bir tampon görevi görüyor.
Avrupa ve Asya için tablo farklı. Enerji ithalatına bağımlı olan bu bölgelerde petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki her artış doğrudan üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyor. Analistler, özellikle Avrupa’da doğalgaz fiyatlarının petrolün de önüne geçen bir hızla yükseldiğine dikkat çekiyor.
İtalya, Almanya ve İngiltere kırılgan İtalya, Almanya ve İngiltere gibi büyük ekonomiler doğalgaz ithalatına yüksek bağımlılık nedeniyle en kırılgan ülkeler arasında gösteriliyor. Oxford Economics’e göre enerji maliyetlerindeki artış yalnızca İtalya’da yılın son çeyreğinde enflasyonu bir puandan fazla yukarı çekebilir.
Asya’da petrol bağımlılığı yüksek
Petrol şokunun ikinci büyük etkisi Asya’da hissedilecek. Çin, Hindistan ve Güney Kore gibi büyük ekonomiler enerji ihtiyacının önemli bölümünü Körfez’den ithal ediyor.
Özellikle Çin için risk büyük. Ülke ham petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 70– 75’ini ithalatla karşılıyor ve bu sevkiyatların büyük bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bölgedeki herhangi bir kesinti, Asya ekonomilerinde maliyet baskısını hızla artırabilir.
Norveç, Kanada gibi petrol ihracatçıları kazançlı çıkabilir
Yükselen fiyatlar bazı ülkeler için ise fırsat anlamına geliyor. Norveç, Kanada ve ABD gibi büyük enerji üreticileri, petrol ve gaz fiyatlarındaki artıştan doğrudan fayda sağlayabilecek ülkeler arasında yer alıyor.
120 dolar şokuna karşı rezervler devrede
Küresel arza ilişkin endişelerin piyasaları alt üst etmesiyle petrol fiyatları varil başına 119 dolara kadar yükselerek 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Fiyatları tetikleyen nedenler şöyle:
● İran'ın üst düzey din adamları, öldürülen dini liderin ikinci oğlu Ayetullah Mücteba Hameney’i babasının halefi olarak seçmesi gerilimin artacağı endişesi yarattı. Zira bu adım İslam Cumhuriyeti'nin ABD, İsrail ve Batı'ya karşı sert politikalarını sürdürme olasılığının yüksek olduğunu gösteriyor.
● İsrail, İran ve Lübnan’daki hedeflere yönelik daha fazla hava saldırısı düzenledi.
● Bahreyn Petrol Şirketi de, rafineri kompleksine yapılan saldırıdan sonra grup operasyonlarında mücbir sebep ilan etti.
● Irak’ın, üretimini yaklaşık 1,5 milyon varil/gün azalttığı bildirildi. Bu arada, Kuveyt’in de hafta sonu üretimini 300 bin varil/gün kadar azalttığı bildirildi.
G7 1.24 milyar varillik acil rezervi kullanabilir
Bu arada G7 maliye bakanları, Körfez’deki savaşın petrol fiyatlarını hızla yükseltmesinin ardından stratejik petrol rezervlerinden ortak salım ihtimalini değerlendiriyor. Bazı ülkelerin 300-400 milyon varillik ortak salımı değerlendirdiği belirtiliyor. IEA ülkeleri toplamda 1,24 milyar varilden fazla stratejik stok tutuyor.
Küresel ekonomide stagflasyon riski
Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması, küresel ekonomide stagflasyon riskini yeniden gündeme taşıyor. Enerji fiyatlarındaki hızlı yükseliş düşük büyüme ile yüksek enflasyonun aynı anda görülebileceği bir dönemi güçlendiriyor. Normalde jeopolitik krizlerde güvenli liman olarak görülen ABD tahvillerinde bile getirilerin yükselmesi, enflasyon endişelerinin piyasalar üzerindeki baskısını gösteriyor. Ekonomistler, petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması halinde merkez bankalarının faiz indirimlerini erteleyebileceğini ve para politikasının beklenenden daha sıkı kalabileceğini belirtiyor.
Türkiye’de faiz indirimlerinin sona ermesi bekleniyor
ABD-İran geriliminin küresel piyasaları sarsması, Orta ve Doğu Avrupa ekonomilerini de doğrudan etkiliyor. Türkiye bu tablo içinde özellikle enerji fiyatlarındaki artış ve yüksek enflasyon nedeniyle dikkat çekiyor. Bu hafta gözler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın toplantısında olacak. ING tarafından yapılan analize göre jeopolitik riskler ve beklentilerin üzerindeki enflasyon nedeniyle politika faizinin yüzde 37 seviyesinde tutulması ve faiz indirim döngüsüne ara verilmesi bekleniyor. Bölgedeki gelişmeler de yakından izleniyor: Macaristan ve Polonya’da da enflasyon baskılarının artacağı vurgulanıyor.
Savaşın yeni hedefi; su tesisleri
Ortadoğu’da genişleyen çatışmalar yalnızca enerji altyapısını değil, bölgenin hayati su kaynaklarını da risk altına sokuyor. Körfez ülkeleri ve İran, son günlerde tuzdan arındırma tesislerinin saldırılardan etkilendiğini açıklarken, uzmanlar milyonlarca kişinin içme suyu güvenliğinin tehlikeye girebileceği uyarısında bulunuyor.
Bahreyn’de tuz arıtma tesis vuruldu
Bahreyn yönetimi, İran’ın düzenlediği saldırılarda bir tuz arıtma tesisinin hedef alındığını öne sürdü. İran ise ABD’nin düzenlediği hava saldırılarında Hürmüz Boğazı’ndaki bir tuz arıtma tesisinin zarar gördüğünü ve yaklaşık 30 köyün su tedarikinin kesildiğini duyurdu.
Kurak iklim koşullarının hâkim olduğu Körfez ülkelerinde içme suyunun büyük bölümü deniz suyunun arıtılmasıyla sağlanıyor. Bu nedenle tuzdan arındırma tesisleri milyonlarca kişi için temel yaşam kaynağı niteliği taşıyor. Uzmanlar, bu tesislerin hedef haline gelmesi halinde savaşın yalnızca enerji piyasalarını değil, bölgenin su güvenliğini de ciddi şekilde tehdit edebileceğini belirtiyor.
Ortadoğu geriliminin piyasalara etkisi büyüyor
■ EURO/DOLAR 1.15 SEVİYESİNDE KIRILGAN
Güvenli liman talebiyle destek bulan ABD doları güçleniyor. Uzmanlara göre, euro/dolar 1.15’in hemen altındaki büyük destek seviyesi kırılganlığını koruyor. Enerji fiyatları ne kadar uzun süre yüksek kalırsa, Avrupa ekonomisinin daha fazla darbe alacağı endişesi yaşanıyor. Enerji kaynaklı ticaret şoku pariteyi daha da zayıflatabilir. Uzmanlar, petrol gevşese bile 1.16 bölgesinin çok üzerine hareket beklemiyor. Hatta 1.1475 seviyelerinin altına kırılmanın 1.14 seviyelerine doğru hareketi tetikleyebileceği uyarısı yapılıyor.
■ DEVLET TAHVİLLERİ KAYIPLARINI ARTIRIYOR
Devlet tahvilleri dün tekrar baskı altına girdi ve geçen haftaki sert düşüşün ardından kayıplarını artırdı. 10 yıllık devlet tahvilinin getirisi Pazartesi günü 0,11 puan artarak yüzde 4,73’e yükseldi. Yatırımcıların yükselen enflasyonun İngiltere Merkez Bankası’nın faiz oranlarını düşürmesini engelleyebileceği endişesiyle, iki yıllık devlet tahvilinin getirisi 0,19 puan artarak yüzde 4,06’ya yükseldi. 10 yıllık Alman tahvilinin getirisi 0,05 puan artarak yüzde 2,92’ye yükseldi.
■ AVRUPA BORSALARI SERT DÜŞÜŞ YAŞADI
Ortadoğu’daki savaşın derinleşmesinin küresel piyasalara yansımasıyla Avrupa piyasaları dün sert düşüş yaşadı. Stoxx Europe 600 endeksi açılışta yüzde 1,4 düşerken, Londra’nın FTSE 100 endeksi yüzde 1,3 geriledi. Almanya’nın Dax endeksi ise yüzde 2,5 düştü. Deutsche Bank’ın küresel makro araştırma başkanı Jim Reid, “Birçok varlık sınıfı artık petrol fiyatlarını neredeyse anlık olarak takip ediyor, bu nedenle piyasalar için şu anda her şeyden daha önemli olan şey bu. Tüm manşetler, petrol fiyatı üzerindeki etkileri ışığında yorumlanmalıdır” dedi.
■ ALTIN ENFLASYON ENDİŞESİYLE GERİLİYOR
Kıymetli madenin ons fiyatı haftaya düşüşle başladı. ABD dolarının güçlenmesi ve Fed’in faiz indirimlerine ilişkin beklentilerin azalmasıyla, Ortadoğu’da tırmanan çatışmadan kaynaklanan güvenli liman talebini dengeleyerek ons başına yaklaşık 5.100 dolara geriledi. Petrol fiyatlarında artış küresel enflasyonun yeniden canlanması endişelerini artırdı ve faiz indirimlerinden uzaklaşıldığı düşüncesiyle piyasalarda altına satış getirdi. Gümüş, fiyatları gün içinde ons başına 79,7 dolara kadar yüzde 5,7’ye varan düşüş yaşadıktan sonra kayıplarını kısmen telafi edip 80 doların üzerine çıktı.
■ BUĞDAY FİYATLARINDA AYLIK ARTIŞ YÜZDE 17
Buğday vadeli işlemleri, ABD’deki kötüleşen mahsul koşulları ve küresel arz endişelerinin, diğer bölgelerdeki bol hasat baskısını dengelemesiyle, kile başına 6,22 dolara doğru yükseldi. Son 1 aylık yükseliş yüzde 17’yi buldu. Ortadoğu’daki artan gerilimler enerji ve gübre maliyetlerini yükseltti ve nakliye risklerini artırarak küresel tahıl piyasalarında üretim ve ulaşım endişelerini artırdı. Üre fiyatları son zamanlarda yüzde 4,8 arttı. Rusya’nın 2025/26 ihracatının, Karadeniz’deki olumsuz hava koşulları ve lojistik zorluklar nedeniyle düşebileceği beklentisi de destek sağladı.
