MEHMET KAYA/ANKARA
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), IMF ve Dünya Bankası’nın yıllık toplantısı öncesi, 2015’te BM’de kabul edilen “Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri”nin 10. yılı nedeniyle bir çalışma yayınladı.
“Dünya, on yıl önce Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nı iddialı bir vaatle kabul etti: 2030 yılına kadar hiç kimse geride bırakılmayacaktı. Hedefe beş yıldan az bir süre kala, ILO’nun son verileri karışık bir tablo ortaya koyuyor. Birçok alanda ilerleme yavaş, düzensiz ya da tamamen durdu. Rakamların bize söylediği bu” ifadesi kullanılan çalışmada, çalışan yoksulluğunun çok düşük bir oranda gerilediği, bölgesel eşitsizliklerin arttığı, küresel çapta çalışanların yarısının hala kayıt dışı-sosyal korumadan yoksun kalmaya devam ettiği ve ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin sayısında artış göründüğü belirtildi.
ILO metninde, dünya nüfusunun yüzde 7,9’una denk gelen 284 milyon işçinin aşırı yoksulluk içinde kalmaya devam ettiğini, kitlesel yoksulluk yanında, çalıştığı halde günlük 3 doların altında kazancın yaygın olduğu vurgulandı. Hedefler kapsamında 2015’e kıyasla 10 yılda çalışan yoksulluğunda sadece 3,1 puan iyileşme sağlandığı, bölgesel farklılıkların derinliğini koruduğu ve Sahra Altı Afrika ile En Az Gelişmiş Ülkelerde (LDC) işçilerin yaklaşık yüzde 40’ının yoksulluk seviyesinde çalıştığı belirtildi. Gençler arasındaki yoksulluğun yetişkinlerden iki kat fazla olduğu belirtilen çalışmada, “Sahra Altı Afrika’da, çalışan gençlerin neredeyse yarısı bu kategoriye giriyor; bu da istihdama erişimin yoksulluktan kurtulmak için gerekli ama yetersiz bir koşul olduğunu vurguluyor.
Çalışanların yarıdan fazlası kayıt dışı
Dünyada çalışanların yarısından fazlasının hala kayıt dışı istihdam edildiğini, 2015’te yüzde 57,9 olan oranın halen yüzde 57,4 oranında seyrettiği, kayıt dışılığın en az gelişmiş ülkelerde yüzde 88, sahra altı Afrika’da yüzde 87,6, Orta Asya ve Güney Asya’da ise yüzde 83,9 oranında olduğuna dikkat çekildi. Oranların neredeyse hiç değişmediğine vurgu yapıldı.
Kadınların daha az kazanması, toplam dünya istihdamının yüzde 40’ını oluşturan kadınların yönetici pozisyonlardaki zayıflığın devamı, işçi haklarındaki kötüleşmeye dikkat çekilen ILO çalışmasında, ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin (NEET) son bir yıldaki artışına vurgu yapıldı. Çalışmada, “Sadece 2025’te 4 milyon genç daha NEET statüsüne girdi. Batı Asya ve Kuzey Afrika’da gençlerin dörtte birinden fazlası genel olarak NEET’tir. İstihdam ve eğitimden erken ve uzun süreli dışlanma, kariyer yolunda uzun vadeli iz bırakma etkileriyle ilişkilidir” denildi.
Küresel GSYH’den işçinin aldığı azalıyor
ILO çalışmasında, yoksulların ve emekçilerin durumuna ilişkin mevcut görünümün zorluğuna dikkat çekildi. Bunlardan ilki, ilk kez dünya nüfusunun yarısından fazlasının yüzde 52,4 ile en az 1 sosyal koruma programına erişmesine karşılık hala 3.8 milyar kişinin hiçbir sosyal koruması olmadığına işaret edildi. İşçilerin küresel GSYH’den aldığı payın düştüğü de belirtilen ILO çalışmasında şu ifadeye yer verildi: “Daha az görünür ama derin bir eğilim, GSYH içinde sermayeye değil işçilere gidecek payı azaldı. Küresel işçi geliri payı 2015’te yüzde 53,0’dan 2025’te yüzde 52,6’ya düştü; bu da işçi başına yıllık yaklaşık 196 ABD doları (satın alma gücü değerine göre) daha az anlamına geliyor. Çoğu hane için birincil geçim kaynağı, emek geliridir. Verimlilikten sağlanan faydalar, orantısız olarak ücretlere değil, sermayeye gittiğinde, büyümenin dağılımı daha eşitsiz hale gelir. (Çalışanların GSYH içinden aldığı payda) düşüş 2023’te pandemi sonrası enflasyon döneminde gerçekleşti. Güncel veriler bazı bölgelerde toparlanma işaretleri verse de, on yıl süren eğilim hala az da olsa düşüş yönündedir.”
