MERVE YİĞİTCAN
Yüksek enflasyonla mücadele kapsamında 2 yıldan daha uzun bir süredir döviz kurunun baskılanması, ihracatta Türk firmalarının fiyat rekabetçiliğinden uzaklaşmasına yol açarken, bu durum Türkiye’yi ‘ithalatçı cenneti’ olma tehlikesiyle de karşı karşıya bıraktı. Türkiye’nin ihracatı 2025 yılında yüzde 4,5 artarken, ithalatı yüzde 6,3 arttı. Bu dönemde tüketim malları ithalatındaki artış ise durdurulamadı. 2022 yılında 30,5 milyar dolar olan tüketim malları ithalatı, 3 yılda neredeyse iki katına yaklaşarak 2025 sonunda 59,2 milyar dolara ulaştı. İş dünyası ve ekonomistler 2026-2028 yıllarını kapsayan OVP’de belirlenen hedefler çerçevesinde bu yıl kur artışı ile enflasyon artışının birbirine yakınsayacak gibi görünse de, geçmişten gelen kayıpları telafi etmeye yetmeyeceği kanaatinde. Bu durum son 3 yıla benzer şekilde 2026’da da ithalatın, özellikle tüketim malları tarafında, hızlı artmaya devam etmesi tehlikesini doğuruyor.
Tüketimin payı tarihi zirveyi gördü
EKONOMİ’nin Ticaret Bakanlığı ve TÜİK verilerinden derlediği bilgilere göre, Ocak-Aralık 2025’te Türkiye’nin ihracatı yüzde 4,3 artışla 261, 9 milyar dolara çıkarken, ithalatı da yüzde 6,5 artışla 365,5 milyar dolara yükseldi. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına göre yapılan dış ticaret verilerine bakıldığında ise ithalatta en büyük kalemi hammadde-aramallar oluşturdu. Buna göre, geçen yıl Türkiye’nin hammadde-aramallar ithalatı yüzde 5 artışla 250,2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu kalemde büyüme hızı toplam ithalat artışının altında kaldı. Üretim kapasitesini artırmak için gerekli olan yatırım malları ithalatı ise yüzde 8,4 artışla 54,9 milyar dolar olarak hesaplandı. 2024 yılına kadar bu kalemde yapılan ithalat, tüketim malları ithalatından daha yüksekti, ancak Kasım 2024’te ibre tersine döndü ve tüketim malları ithalatı ile yatırım malları ithalatı arasındaki makas ‘tüketim’ lehine açılmaya başladı. Buna göre, Türkiye’nin tüketim malları ithalatı 2025’te yüzde 8,8 artarak 59,2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu tabloya göre en yüksek ithalat artışı tüketim malları kaleminde görülürken, tüketim malları ile yatırım malları ithalatı arasındaki fark 4,3 milyar dolar oldu. Yine tüketim malları ithalatının toplam ithalat içindeki payı da yüzde 16,2’ye yükselerek tarihi zirveye ulaştı. Tüketim malları ithalatında son 5 yılın verisine bakıldığında ise, 2021 yılında 24,1 milyar dolar olan tutarın 2025 yılına gelindiğinde 2,5 katına yaklaştığı görülüyor. Yanı sıra 2022 yılında tüketim malları ithalatının toplam ithalattan aldığı pay yüzde 8,4 ile en düşük seviyesini görürken, bu oranda 4 yılda 7,8 puan gibi yüksek bir artışın yaşandığı görülüyor.
Otomotiv, elektronik ve mücevherat hız kesmiyor
Fasıllara göre en fazla ithalat yapılan kalemlere bakıldığında ilk sırada petrol ve petrol ürünleri yer alırken, bu fasılda ithalat geçen yıl yüzde 4,6 gerileyerek 62,6 milyar dolar olarak gerçekleşti. İkinci sırada makine ve ekipmanlar ithalatı yer alırken, bu fasılda ithalat yüzde 5,3 artarak 41,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Üçüncü sırada ise otomotiv ve yan sanayi ürünleri geliyor ki, bu kalemde gerçekleştirilen ithalatın büyük kısmı aynı zamanda Türkiye’nin tüketim malları ithalatını da yukarılara taşıyor. Türkiye’nin otomotiv ve yan sanayi ürünleri ithalatı geçen yıl yüzde 16,4 artışla 36,8 milyar dolar olarak gerçekleşti. Elektronik cihazlar ve ekipmanları ithalatı da geçen yıl yüzde 10,1 artarak 29,9 milyar dolar olarak hesaplandı. En fazla ithalat yapılan beşinci fasıl ise yüzde 13 artışla 28,1 milyar dolara ulaşan mücevherat oldu.
■ En yüksek oranlı artış yüksek teknolojili ürünlerde
Geçen yılın tamamında teknoloji yoğunluğuna göre imalat sanayi ürünleri ithalatına bakıldığında, en yüksek artışın yüzde 14,2 ile yüksek teknolojili ürünler kaleminde yaşandığı görülüyor. Yüksek teknolojili ürünlerde Türkiye’nin ithalatı 2025’te 35,4 milyar dolar olurken; orta-yüksek teknolojili ürünlerin ithalatı yüzde 7,8 artarak 132,3 milyar dolara ulaştı. Orta-düşük teknolojili ürünlerin ithalatı geçen yıl yüzde 6,9 yükselerek 94,4 milyar dolara yükselirken, düşük teknolojili ürünlerin ithalatı yüzde 3,2 gerileyerek 36,7 milyar dolar oldu.
