HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Teşvik sisteminin değiştiği 2025 yılında düzenlenen teşvik belgeleri sonucunda öngörülen yatırımlar, önceki yıla göre yüzde 21.39 azalarak 1 trilyon 275 milyar liradan, 1 trilyon 2 milyar liraya geriledi. Düzenlenen teşvik belgesi sayısı ise yüzde 44.4 azalarak 4 bin 786’ya geriledi. Birden fazla unsura ayrılan yeni teşvik sisteminde, geçen yıl başlayan yerel kalkınma programı teşviklerinde ilk başvurular alındı ancak henüz bu kapsamda belge düzenlenmedi. Daha ilk başvurular sonuçlanmadan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı illere göre yapılacak yatırımlara ilişkin listeyi değiştirdi ve yeni ilana çıkıldı. Teknolojik yatırımlara ilişkin de henüz belge düzenlenmedi.
Türkiye’de teşvik mekanizmasının temelini oluşturan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da yapılan radikal değişikliklerin ardından yeni teşvik sisteminde yatırımcılar temkinli hareket etti. Yeni teşvik sistemi; Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Bölgesel Teşvikler olmak üzere üç ana temel üzerine kurulu durumda. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında ise Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle olmak üzere üç ayrı programda teşvikler verilecek. Ancak bunlardan Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle için başvurular alınmasına rağmen henüz belge düzenlenmedi.
Geçen yıl yüzde 21.3 azaldı
Teşvik belgesine bağlanan yatırımların tutarı 2025 yılında önceki yıla göre yüzde 21.39 azalarak 1 trilyon 275 milyar 364 milyon liradan, 1 trilyon 2 milyar liraya geriledi. Ancak bunun 461 milyar lirası sistem değişmeden önce, 540 milyar 918 milyon lirası ise 2025 Haziran-Aralık döneminde düzenlendi. Bu yatırımların 64.3 milyar liralık kısmı yabancı sermayeli şirketler tarafından, 476 milyar 608 milyon lirası ise yerli şirketler tarafından verildi. Yatırımlar için düzenlenen teşvik belgesi sayısı yüzde 44.45 azalarak 12 bin 218’den 6 bin 786’ya düştü. Teşvik belgeli yatırımlarla sağlanan istihdam ise yüzde 48.49 azalarak 270 bin 929’dan, 139 bin 542’ye geriledi.
Geri kalmış bölgelerin payı yüzde 13.5’te kaldı
Bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını gidermeyi amaçlayan teşvik sisteminde, Türkiye’nin sosyo ekonomik gelişmişlik endeksi yönünden en gerisinde kalan 5 ve 6’ncı bölgelerinin kaderi yine değişmedi. Yatırımcılar daha yüksek teşvik unsurlarına rağmen 5 ve 6’ncı bölgeler yerine 1 ve 2’nci bölgeleri tercih etti. Teşvik sistemi yürürlüğe girdikten sonra (Haziran-Aralık 2025) yapılan 540.9 milyar liralık yatırımın yüzde 36.9’una karşılık gelen 199.7 milyar liralık kısmı 1’nci bölgeye yapıldı. İkinci bölge 113 milyar lira ile yatırımlardan yüzde 20.9 oranında pay alırken, üçüncü bölgenin payı yüzde 14.4, 4’üncü bölgenin payı yüzde 13.2 olarak hesaplandı. En geri kalmış 5 ve 6’nı bölgenin yatırımlar içindeki toplam payı ise yüzde 13.5’te kaldı.
Yerel Kalkınma yatırımlarında değerlendirme sürüyor
Teşvik sisteminin diğer unsurlarını oluşturan Yerel Kalkınma Hamlesi kapsamında ilk başvurular 30 Eylül 2025’e kadar alındı. Başvurulardan bu yana yaklaşık 6 ay geçmesine rağmen henüz bunların değerlendirme süreci tamamlanmadı, dolayısıyla teşvik belgesi de düzenlenemedi. Her il için 4 yatırım konusunun belirlendiği sistemde, 2026 yılı yatırım konuları da 31 Ocak’ta il bazında ilan edilerek başvurular açıldı. Yani daha ilk etabın başvuruları sonuçlanmadan, ikinci etap için başvurular alınmaya başlanmış oldu. Teknolojik Hamle Programında da henüz belge düzenlenmedi. Edinilen bilgilere göre özellikle Yerel Kalkınma Programlarına teşvik talepleri çok düşük düzeyde kaldı.
Teşvik istatistiklerinin kapsamı daraltıldı
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yaklaşık 1.5 yıldır teşvik istatistiklerinin kapsamını oldukça daralttı. Daha önce özel bir program aracılığıyla il, sektör, yıl bazında detaylı sorgulamaların yapılabildiği teşvik sisteminde önce bu uygulama kaldırıldı. Resmi Gazete’de de aylık periyodlarda firma, sektör, il bazında verilen teşviklerin yayınlanması durduruldu. Ardından Bakanlık geriye dönük 5 yıllık verileri derleyen bülten şeklinde teşvikleri duyurmaya başladı. Ancak cari dönemden 3 ay geriden gelen teşvik istatistikleri kısa süre önce tekrar değiştirildi ve sadece ilgili ayın verileri duyurulmaya başlandı.
