HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Yeni teşvik sistemi toplam yatırım hacminin artışı yönüyle meyvelerini vermeye başladı ve yatırımlarda rekor sayılabilecek artışlar yaşandı. Ekim’de teşvikli yatırımlar önceki yılın aynı ayına göre yüzde 52.43 artarak 140 milyar 364 milyon liraya yükseldi. Ancak bu yatırım artışı, geri kalmış bölgelerde yerini rekor seviyede gerilemeye bıraktı. Teşvikte V ve VI’ncı bölgelerde yer alan illere yapılan yatırımlar yüzde 73 oranında azalarak 17 milyar 646 milyon liradan 4 milyar 704 milyon liraya geriledi. Geçen yıl yatırım konusunda çok iştahlı olmayan reel sektör, teşvik mekanizmasındaki köklü değişimin ardından yeni sisteme yavaş yavaş adapte olmaya başladı. Teşvikli yatırımlar fiziki olarak artış gösterirken, düzenlenen her bir teşvik belgesi başına yatırımlarda da ciddi artış yaşandı. Eylül ayında 105 milyar 651 bin liralık 480 belge düzenlendi, belge başına ortalama yatırım 220 milyon lira seviyesinde gerçekleşti. Ekim ayında düzenlenen belge sayısı 473’e gerilerken, teşvik belgesine bağlanan yatırım tutarı 140 milyar 364 milyon liraya çıktı ve belge başına ortalama yatırım 297 milyon lira oldu.
Yabancı yatırım ortalaması 2 milyarı aştı
Genel sistemde belge başına yatırımlardaki artış, yabancı sermayeli yatırımlarda çok daha belirgin seviyeye ulaştı. Eylül ayında yabancı sermayeli 17 yatırım için 3 milyar 122 milyon liralık belge düzenlendi. Belge başına ortalama yatırım 184 milyon lira oldu. 2025 yılı Ekim ayında ise 37 milyar 211 milyon liralık yatırım öngören 16 proje teşvik belgesine bağlandı ve yabancı sermayeli yatırımlarda, proje başına ortalama yatırım 2 milyar 326 milyon lira olarak hesaplandı. 2024 yılı Ekim ayında ise 92 milyar 76 milyon liralık yatırım öngören 1015 proje için teşvik belgesi düzenlenmişti. Belge başına yatırım tutarı ise 90 milyon lira oldu.
Geri kalmış bölgelere yatırımda dramatik düşük
Türkiye’de 2000’li yıllardan bu yana uygulanan teşvik sistemlerinin tamamının temelini oluşturan ‘bölgeler arası gelişmişlik farkının giderilmesi’ amacına hiçbir sistemde ulaşılamadı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yeni teşvik sisteminin il bazındaki yatırımlarına yönelik istatistiki bilgileri henüz açıklamadı. Ancak teşvik bültenine konu olan yatırımlarda ise özellikle sosyoekonomik gelişmişlik endeksi en düşük illerin yer aldığı V ve VI’ncı bölgelerdeki yatırımlar önceki yılın aynı dönemine göre dramatik şekilde geriledi. 2024 yılı Ekim ayında V’inci Bölge yatırımı 11 milyar 25 milyon lira iken, 2025’te yatırım yüzde 67 azalarak 3 milyar 659 milyon liraya geriledi. VI’ncı bölge yatırımları yüzde 84 azalarak 6 milyar 621 milyon liradan 1 milyar 45 milyon liraya geriledi. Her iki bölgeye yapılan yatırımlar ise yüzde 73 azalarak 17 milyar 646 milyon liradan, 4 milyar 704 milyon liraya düştü.
IV’üncü bölge yatırımı yüzde 884 artı
Son iki bölgede yatırımlar yüksek oranlı düşerken, bunlara en yakın olan IV’üncü bölgede ise olağanüstü olarak nitelendirilebilecek düzeyde yatırım artışı dikkat çekti. 2024 yılı Ekim ayında 5 milyar 167 milyon liralık yatırımın yapıldığı IV’üncü bölgedeki yatırımlar, yüzde 884 oranında artarak 50 milyar 890 milyon liraya yükseldi.
Öte yandan 2025 yılı Ocak-Ekim döneminde yapılan toplam yatırım neredeyse yerinde sayısı yatırım tutarı 1 milyar 82 milyon liradan, 1 milyar 31 milyon liraya geriledi. Bu dönemde düzenlenen teşvik belgesi sayısı ise 9 bin 478’den 6 bin 250’ye geriledi. Teşvik belgesi başına yatırım ise 165 milyon lira olarak hesaplandı. Buna karşılık öngörülen istihdam 196 bin 231’den 125 bin 826’ya geriledi.
