ŞEBNEM TURHAN
Yaşanan savaş artan riskler ve belirsizlikler yurtdışından sonra yurtiçinde de analistlerin makro göstergelerde revizyona gitmesine neden oldu. Yılsonu enflasyon tahminleri yaklaşık 1-1.5 puan artarken politika faiz beklentilerinde 2 puana yakın revizyon gerçekleşti, büyüme oranı aşağı çekilirken cari açıkta yükseliş öngörüsü paylaşıldı.
Merkez Bankası yılın ilk enflasyon raporunda 2026 yılsonu için enflasyon tahminini yüzde 16’da sabit tutmuş tahmin aralığını yüzde 15-21 arasında yükseltti. Ancak revizyon öncesinde bile yılsonu enflasyon tahminleri yüzde 23’ün üzerinde olan analistlerin revizyonları sonrası enflasyon beklentileri neredeyse Merkez Bankası öngörüsünün 10 puan üzerine geliyor. TCMB’nin 2026 ortalama Brent petrol tahmini ise 60.9 dolar seviyesinde bulunuyor. Şu an Merkez Bankası politika faizi yüzde 37 seviyesinde bulunuyor.
İş Yatırım Araştırma Direktörü Serhat Gürleyen ve Ekonomisti Dağlar Özkan şubat ayı enflasyon verisi sonrası ve savaşta ilk haftanın içindeyken hazırladıkları analizde enerji şokunun durumu değiştirdiğine işaret etti. İş Yatırım ekonomistleri 2026 yılı ortalama Brent petrol fiyat varsayımını 67 dolardan 76 dolara, 2026 sonu enflasyon tahminini ise yüzde 24,5’ten yüzde 25,5’e güncelledi. Akaryakıt fiyatlarına gelecek zamlar sebebiyle mart ayı enflasyonunun eski tahminleri olan yüzde 1,65 yerine yüzde 2’nin belirgin üzerinde gerçekleşeceğini tahmin eden İş Yatırım ekonomistleri savaşın uzaması ve petrokimya altyapısının zarar görmesi tahmin üzerinde yukarı, eşel mobil sisteminin ise aşağı yönlü risk yaratacağını vurguladı.
Faiz beklentisinde 1 puanlık yükseliş
Tahminlerini yaparken yoğun saldırı ortamının 3-4 hafta içinde sona ereceğini, Hürmüz’ün nisan başında açılacağını ve Körfez ülkeleri enerji altyapısındaki hasarın sınırlı olacağını varsaydıklarını kaydeden İş Yatırım ekonomistleri “Ancak artçı saldırıların yıl boyunca devam ettiği gergin bir jeopolitik ortam öngörüyoruz. Bu görünüm altında 2026 yılı ortalama petrol fiyat varsayımımızı 67 dolardan 76 dolara güncelledik. Enerji şokunun büyüklüğü ve süresi konusunda belirsizlik ve savaşın tetiklediği yabancı sermaye çıkışı sebebiyle TCMB’nin mart toplantısını pas geçmesini bekliyoruz. Bir ay kadar sürecek bir savaş, hızlı sönümlenecek bir enerji şoku ve eşel mobil sistemi senaryosunda TCMB nisan ayından itibaren faiz indirimine devam edebilir. Bu senaryoyu baz alarak sene sonu politika faiz tahminimizi yüzde 30’dan yüzde 31’e güncelliyoruz” diye yazdı.
QNB ekonomistleri Erkin Işık, Deniz Çiçek ve Şakir Oktay Gür hazırladıkları analizde jeopolitik gelişmeler sebebiyle ortaya çıkan riskleri tahminlerine yansıttıklarını TCMB’nin sıkı politika duruşu sebebiyle döviz kuru tahmininde değişiklik olmazken, uluslararası enerji ve emtia fiyatlarındaki artış enflasyonu ve cari açığı yükselteceğini vurguladı.
Enflasyonda tahmin yüzde 25,5’e çıkarıldı
Şu aşamada savaşın Türkiye ekonomisine başlıca etkilerinin, enerji ve emtia fiyatlarının yükselmesi ve yurtdışına sermaye çıkışı olarak görüldüğü vurgulanan QNB ekonomistlerinin analizinde bu etkilerin şiddeti ve süresi belirsizliğini koruduğu, Rusya ve Ukrayna savaşı sonrasındaki gelişmeler referans alınarak, önümüzdeki birkaç ay enerji ve emtia fiyatlarının yüksek seviyelerde seyrederken yılın ikinci yarısında aşağı geldiği bir senaryoyu baz aldıkları yer aldı. Bu senaryoda Brent petrol fiyatının yıl ortalamasının 90 dolar olduğu vurgulanan QNB analizinde TCMB 1 Mart’tan itibaren, döviz likiditesinin dengelenmesi ve TL likiditesinin sıkılaştırılmasına yönelik tedbirler aldığı hatırlatılarak önümüzdeki birkaç ayda faiz indirim sürecine ara verilmesinin ve likidite tedbirleriyle yapılan sıkılaşmanın sürdürülmesinin beklendiği ifade edildi.
TL’yi destekleyen politika duruşunu dikkate alarak, 50.3 olan yıl sonu USD/TL kuru tahminlerinde değişiklik yapmayan QNB ekonomistleri sermaye girişlerine bağlı olarak TL üzerindeki baskının hafiflemesi durumunda, yılın ikinci yarısında faiz indirimlerine devam edebileceğini ancak artan riskler sebebiyle yıl sonu politika faizi beklentilerinin yüzde 30’dan yüzde 32’ye yükseltildiğine dikkat çekti.
QNB analizine göre uluslararası enerji ve emtia fiyatlarındaki artışlar kısa vadede enflasyonu yükseltecek. TCMB’nin geçen yıl yayımlanan bir çalışması, petrol fiyatındaki yüzde 10 oranındaki kalıcı bir artışın TÜFE enflasyonuna bir yılsonunda 1 puan etki yaptığını öngörüyor. Ancak akaryakıt fiyatlarındaki zam ihtiyacının önemli bir kısmının eşel mobil sistemiyle kamu kaynaklarından karşılanacak olması kısa vadede etkiyi sınırlayacak. Ayrıca varsaydıkları gibi enerji fiyatları yılın ikinci yarısında gerilerse, enflasyonist etkilerin bir kısmı geri alınabilecek. Ancak maliyet kaynaklı fiyat artışlarının katılık göstermesi sebebiyle, eskisine göre enflasyonda daha yavaş düşüş öngörüldü. Ve bu doğrultuda QNB ekonomistleri yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 24’ten yüzde 25,5’e yükseltti.
Cari açık tahmini 45 milyar $'a yükseltildi
Ödemeler dengesi tarafında, TCMB’nin çalışmasının ham petrol fiyatındaki 10 dolarlık bir artışın cari işlemler açığını 12 ay sonunda 2.6 milyar dolar yükselttiğini tahmin ettiği hatırlatılan analizde doğalgaz fiyatlarının petrolden ayrıştığı dönemlerde Türkiye’nin cari açığındaki genişlemenin daha yüksek olduğunu anımsatıldı. Bu dikkate alınarak QNB ekonomistleri, 36 milyar dolar olan 2026 cari işlemler açığı tahminini 45 milyar dolara yükseltti. Şu aşamada turizm gelirlerinde bir düşüş olmayacağını varsaydı. TCMB rezervleri ise, cari açıktaki genişleme ve sermaye hesaplarındaki çıkışlar karşısında tampon görevi görecek. Bununla birlikte, üretim maliyetlerinin artması, küresel büyümenin yavaşlaması ve iç finansman koşullarının sıkı kalması ekonomik aktiviteyi sınırlayacak. Bu sebeple 2026 yılı GSYH büyüme tahminini QNB ekonomistleri yüzde 4’ten yüzde 3,8’e çekti. Bu revizyonların piyasa fiyatlamalarına nasıl bir etki yapacağı konusunda ise uzmanlar, ikiye ayrılmış durumda. Bir grup, henüz bekle-gör pozisyonunu koruyarak yıl başlangıcındaki tahminleri ile en azından yıl ortasına dek ilerlemekten yana tavır takınıyor. Buna göre, fiyat düzeylerinin ve haber akışının ne noktada dengeye oturacağı son derece önemli. Bu aşamada yıl başlangıcındaki tahminlerin de kalitesi önem kazanıyor.
90 dolar seviyesi 3-4 puan etki yaratabilir
Gedik Yatırım Baş Ekonomisti Serkan Gönençler de Brent petrol fiyatındaki değişimin enflasyona etkisini araştırdı. Gönençler Brent petrol fiyatlarının varil başına yaklaşık 90 dolar seviyesinde kalması durumunda, dolaylı etkiler de dahil olmak üzere TÜFE enflasyonu üzerindeki toplam etkinin yaklaşık 4.1–5.6 puana ulaşabileceğini tahmin etti. Bu tahmin Brent’in ortalama 65 dolar olduğu bir senaryoya kıyasla yapıldı. Akaryakıt fiyat dengeleme mekanizması (eşel-mobil) ile bu etkinin yaklaşık 1–1.5 puanlık kısmının vergi ayarlamaları yoluyla absorbe edilebileceğini değerlendiren Gönençler, “Bu durumda net enflasyonist etkinin yaklaşık 3.1–4.2 puan aralığına gerileyebileceğini hesaplıyoruz” dedi. Dolaylı etkilerin, yüksek petrol fiyatlarının diğer emtialara ne ölçüde yansıdığına bağlı olarak önemli ölçüde farklılaşabileceğini belirten Gönençler, ayrıca, enflasyonist etkinin artması durumunda kur kanalı üzerinden ek bir etki ortaya çıkabileceği de not edilmesi gerektiğini vurguladı.
Savaşın ilk haftası döviz satış 13.2 milyar dolar
Merkez Bankası savaşın ilk haftasının yaşandığı 6 Mart haftasında 13.2 milyar dolar satış yaptı. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 6 Mart haftasında brüt döviz rezervi 12.7 milyar dolar azalışla 197.5 milyar dolara, swap hariç net rezervi de 13.9 milyar dolar azalışla 64.9 milyar dolara indi. Geçen hafta içerisinde bankaların TCMB’de zorunlu karşılık ve teminat depo çerçevesinde tuttukları döviz miktarının 0.4 milyar dolar artmasının, toplam rezervi olumlu etkilediğini belirten QNB ekonomistlerinin analizine göre bunu hariç tutan net rezerv ise 13.1 milyar dolar azalışla 78.7 milyar dolara geriledi. Analize göre net rezerv içinde değerlendirilen yurt içi bankalarla yapılan satım yönlü swap hacminin 6 Mart haftasında 0.8 milyar dolar azalması, net rezervi olumlu etkiledi. Altın fiyatlarının gerilemesinin ise net rezervde 1.6 milyar dolarlık azalışa yol açtığı hesaplandı. Kamunun döviz mevduatı da döviz cinsi devlet tahvili ihracının etkisiyle incelenen hafta içerisinde 0.9 milyar dolar yükseldi. Analizde “Sonuç olarak, bu saydığımız işlemler net rezervin geçen hafta 0.1 milyar dolar yükselmesine neden olmuştur. Net rezervdeki değişimi dikkate aldığımızda, bunun dışında kalan işlemlerle toplamda 13.2 milyar dolar döviz satışı gerçekleştiğini hesaplıyoruz” denildi.
